Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 19 of 131 35 shlokas Journey stop 21
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 19

Vibhishana Is Welcomed

युद्धकांड, सर्ग 19: विभीषण का स्वागत

Vibhishana bows to Rama, who promises him the throne of Lanka and has him anointed with sea water.

विभीषण राम को प्रणाम करते हैं, जो उन्हें लंका का राज्य देने का वचन देते हैं और समुद्र जल से उनका अभिषेक कराते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.19.1

राघवेणाभयेदत्तेसन्नतोरावणानुजः ।
विभीषणोमहाप्राज्ञोभूमिंसमवलोकयन् ॥

rāghaveṇābhayedattesannatorāvaṇānujaḥ |
vibhīṣaṇomahāprājñobhūmiṃsamavalokayan ||

2 6.19.2

खात्पपातावनींहृष्टोभक्तेरनुचरैस्सह ।
सतरामस्यपरमात्मानिपपातविभीषणः ॥

khātpapātāvanīṃhṛṣṭobhakteranucaraissaha |
satarāmasyaparamātmānipapātavibhīṣaṇaḥ ||

3 6.19.3

पादयोश्शरणान्वेषीचतुर्भिस्सहराक्षसैः ।
अब्रवीच्चतदावाक्यंरामंप्रतिविभीषणः ।
धर्मयुक्तंचयुक्तंचसाम्प्रतंसम्प्रहर्षणम् ॥

pādayośśaraṇānveṣīcaturbhissaharākṣasaiḥ |
abravīccatadāvākyaṃrāmaṃprativibhīṣaṇaḥ |
dharmayuktaṃcayuktaṃcasāmprataṃsampraharṣaṇam ||

4 6.19.4

अनुजोरावणस्याहंतेनचाप्यवमानितः ।
भवन्तंसर्वभूतानांशरण्यंशरणागतः ॥

anujorāvaṇasyāhaṃtenacāpyavamānitaḥ |
bhavantaṃsarvabhūtānāṃśaraṇyaṃśaraṇāgataḥ ||

5 6.19.5

परित्यक्तामयालङ्कमित्राणिचधनानिच ।
भवद्गतंहिमेराज्यंजीवितंचसुखानिच ॥

parityaktāmayālaṅkamitrāṇicadhanānica |
bhavadgataṃhimerājyaṃjīvitaṃcasukhānica ||

6-7 6.19.6-7

तथ्यतद्वचनंश्रुत्वारामोवचनमब्रवीत् ।
वचसासान्त्वयित्वैनंलोचनाभ्यांपिबन्निव ।
आख्याहिममतत्त्वेनराक्षसानांबलाबलम् ॥

tathyatadvacanaṃśrutvārāmovacanamabravīt |
vacasāsāntvayitvainaṃlocanābhyāṃpibanniva |
ākhyāhimamatattvenarākṣasānāṃbalābalam ||

8 6.19.8

एवमुक्तंतदारक्षोरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
रावणस्यबलंसर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥

evamuktaṃtadārakṣorāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
rāvaṇasyabalaṃsarvamākhyātumupacakrame ||

9 6.19.9

अवध्यस्सर्वभूतानांगन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
राजपुत्रदशग्रीवोवरदानात्स्वयंभुवः ॥

avadhyassarvabhūtānāṃgandharvoragarakṣasām |
rājaputradaśagrīvovaradānātsvayaṃbhuvaḥ ||

10 6.19.10

रावणानन्तरोभ्राताममज्येष्ठश्चवीर्यवान् ।
कुम्भकर्णोमहातेजाश्शक्रप्रतिबलोयुधि ॥

rāvaṇānantarobhrātāmamajyeṣṭhaścavīryavān |
kumbhakarṇomahātejāśśakrapratibaloyudhi ||

11 6.19.11

रामसेनापतिस्तस्यप्रहास्तोयदिवाश्रुतः ।
कैलासेयेनसङ्ग्रामेमणिभद्रःपराजितः ॥

rāmasenāpatistasyaprahāstoyadivāśrutaḥ |
kailāseyenasaṅgrāmemaṇibhadraḥparājitaḥ ||

12 6.19.12

बद्धगोधाङ्गुळित्रश्चअवध्यकवचोयुधि ।
धनुरादाययस्तिष्टन्नदृश्योभवतीन्द्रजित् ॥

baddhagodhāṅguḷitraścaavadhyakavacoyudhi |
dhanurādāyayastiṣṭannadṛśyobhavatīndrajit ||

13 6.19.13

सङ्ग्रामसमयव्यूहेतर्पयित्वाहुताशनम् ।
अन्तर्धानगतश्शत्रूनिन्द्रजिद् हन्तिराघवः ॥

saṅgrāmasamayavyūhetarpayitvāhutāśanam |
antardhānagataśśatrūnindrajid hantirāghavaḥ ||

14 6.19.14

महोदरमहापार्श्वौराक्षसश्चाप्यकम्पनः ।
अनीकस्थास्तुतस्यैतेलोकपालसमायुधि ॥

mahodaramahāpārśvaurākṣasaścāpyakampanaḥ |
anīkasthāstutasyaitelokapālasamāyudhi ||

15 6.19.15

दशकोटिसहस्राणिरक्षसांकामरूपिणाम् ।
मांसशोणितभक्ष्याणांलङ्कापुरनिवासिनाम् ॥

daśakoṭisahasrāṇirakṣasāṃkāmarūpiṇām |
māṃsaśoṇitabhakṣyāṇāṃlaṅkāpuranivāsinām ||

16 6.19.16

सतैस्तुसहितोराजालोकपालानयोधयत् ।
सहदेवैस्तुतेभग्नारावणेनमहात्मना ॥

sataistusahitorājālokapālānayodhayat |
sahadevaistutebhagnārāvaṇenamahātmanā ||

17 6.19.17

विभीषणवचः श्रुत्वारामोदृढपराक्रमः ।
अन्वीक्ष्यमनसासर्वमिदंवचनमब्रवीत् ॥

vibhīṣaṇavacaḥ śrutvārāmodṛḍhaparākramaḥ |
anvīkṣyamanasāsarvamidaṃvacanamabravīt ||

18 6.19.18

यानिकर्मापदानानिरावणस्यविभीषणः ।
अख्यातानिचतत्त्वेनह्यवगच्छामितान्यहम् ॥

yānikarmāpadānānirāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |
akhyātānicatattvenahyavagacchāmitānyaham ||

19 6.19.19

अहंहत्वादशग्रीवंसप्रहस्तंसबान्धवम् ।
राजानंत्वांकरिष्यामिसत्यमेतद्ब्रवीमिते ॥

ahaṃhatvādaśagrīvaṃsaprahastaṃsabāndhavam |
rājānaṃtvāṃkariṣyāmisatyametadbravīmite ||

20 6.19.20

रसातलंवाप्रविशेत्पाताळंवापिरावणः ।
पितामहासकाशंवानमेजीवन्विमोक्ष्यते ॥

rasātalaṃvāpraviśetpātāḷaṃvāpirāvaṇaḥ |
pitāmahāsakāśaṃvānamejīvanvimokṣyate ||

21 6.19.21

अहत्वारावणंसङ् ख्येसपुत्रजनबान्धवम् ।
अयोध्यांनप्रवेक्ष्यामित्रिभिस्तैर्भ्रातृभिश्शपे ॥

ahatvārāvaṇaṃsaṅ khyesaputrajanabāndhavam |
ayodhyāṃnapravekṣyāmitribhistairbhrātṛbhiśśape ||

22 6.19.22

श्रुत्वातुवचनंतस्यरामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
शिरसावन्द्यधर्मात्मावक्तुमेवोपचक्रमे ॥

śrutvātuvacanaṃtasyarāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
śirasāvandyadharmātmāvaktumevopacakrame ||

23 6.19.23

राक्षसानांवधेसाह्यंलङ्कायाश्चप्रधर्षणे ।
करिष्यामियथाप्राणंप्रवेक्ष्यामिचवाहिनीम् ॥

rākṣasānāṃvadhesāhyaṃlaṅkāyāścapradharṣaṇe |
kariṣyāmiyathāprāṇaṃpravekṣyāmicavāhinīm ||

24 6.19.24

इतिब्रुवाणांरामस्तुपरिष्वज्यविभीषणम् ।
अब्रवील्लक्ष्मणंप्रीतस्समुद्राज्जलमानय ॥

itibruvāṇāṃrāmastupariṣvajyavibhīṣaṇam |
abravīllakṣmaṇaṃprītassamudrājjalamānaya ||

25 6.19.25

तेनचेमंमहाप्राज्ञमभिषिञ्चविभीषणम् ।
राजानंरक्षसांक्षिप्रंप्रसन्नेमयिमानद ॥

tenacemaṃmahāprājñamabhiṣiñcavibhīṣaṇam |
rājānaṃrakṣasāṃkṣipraṃprasannemayimānada ||

26 6.19.26

एवमुक्तस्तुसौमित्रिरभ्यषिञ्चद्विभीषणम् ।
मध्येवानरमुख्यानांराजानंरामशासनात् ॥

evamuktastusaumitrirabhyaṣiñcadvibhīṣaṇam |
madhyevānaramukhyānāṃrājānaṃrāmaśāsanāt ||

27 6.19.27

तंप्रसादंतुरामस्यदृष्टवासद्यःप्लवङ्गमाः ।
प्रचुक्रुशुर्महात्मानंसाधुसाध्वितिचाब्रुवन् ॥

taṃprasādaṃturāmasyadṛṣṭavāsadyaḥplavaṅgamāḥ |
pracukruśurmahātmānaṃsādhusādhviticābruvan ||

28 6.19.28

अथाब्रवीद् हनूमांश्चसुग्रीवश्चविभीषणम् ।
कथंसागरमक्षोभ्यंतरामवरुणालयम् ।
सैन्यैःपरिवृतास्सर्वेवानराणांमहौजसाम् ॥

athābravīd hanūmāṃścasugrīvaścavibhīṣaṇam |
kathaṃsāgaramakṣobhyaṃtarāmavaruṇālayam |
sainyaiḥparivṛtāssarvevānarāṇāṃmahaujasām ||

29 6.19.29

उपायंनाधिगच्छामोयथानदनदीपतिम् ।
तरामतरसासर्वेससैन्यावरुणालयम् ॥

upāyaṃnādhigacchāmoyathānadanadīpatim |
tarāmatarasāsarvesasainyāvaruṇālayam ||

30 6.19.30

एवमुक्तस्तुधर्मज्ञःप्रत्युवाचविभीषणः ।
समुद्रंराघवोराजाशरणंगन्तुमर्हति ॥

evamuktastudharmajñaḥpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
samudraṃrāghavorājāśaraṇaṃgantumarhati ||

31 6.19.31

खानितस्सगरेणायमप्रमेयोमहोदधिः ।
कर्तुमर्हतिरामस्यज्ञातेः कार्यंमहामतिः ॥

khānitassagareṇāyamaprameyomahodadhiḥ |
kartumarhatirāmasyajñāteḥ kāryaṃmahāmatiḥ ||

32 6.19.32

एवंविभीषणेनोक्तोराक्षसेनविपश्चिता ।
अजगामाथसुग्रीवोयत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥

evaṃvibhīṣaṇenoktorākṣasenavipaścitā |
ajagāmāthasugrīvoyatrarāmassalakṣmaṇaḥ ||

33 6.19.33

ततश्चाख्यातुमारेभेविभीषणवचश्शुभम् ।
सुग्रीवोविपुलग्रीवोस्सागरस्योपवेशनम् ॥

tataścākhyātumārebhevibhīṣaṇavacaśśubham |
sugrīvovipulagrīvossāgarasyopaveśanam ||

34-35 6.19.34-35

प्रकृत्याधर्मशीलस्यराघवस्याप्यरोचत ।
सलक्ष्मणंमहातेजास्सुग्रीवंचहरीश्वरम् ।
सत्क्रियार्थंक्रियादक्षंस्मितपूर्वमुवाचह ॥

prakṛtyādharmaśīlasyarāghavasyāpyarocata |
salakṣmaṇaṃmahātejāssugrīvaṃcaharīśvaram |
satkriyārthaṃkriyādakṣaṃsmitapūrvamuvācaha ||

Next sarga · Yuddha Kanda 20The Spy ShukaRavana sends Shuka to tempt Sugriva away from Rama. The vanaras seize him, and Rama spares him.

Characters in this sarga

All characters

Retold as a story