Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 115 of 131 25 shlokas Journey stop 24
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 115

Vibhishana Is Crowned

युद्धकांड, सर्ग 115: विभीषण का राज्याभिषेक

Lakshmana crowns Vibhishana king of Lanka. Rama sends Hanuman to tell Sita of the victory.

लक्ष्मण विभीषण का लंका के राजा के रूप में अभिषेक करते हैं। राम हनुमान को सीता को विजय का समाचार देने भेजते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.115.1

तेरावणवधंदृष्टवादेवगन्धर्वदानवाः ।
जग्मुस्स्वैस्वैर्विमानैस्तेकथयन्तश्शुभाःकथाः ॥

terāvaṇavadhaṃdṛṣṭavādevagandharvadānavāḥ |
jagmussvaisvairvimānaistekathayantaśśubhāḥkathāḥ ||

2-3 6.115.2-3

रावणस्यवधंघोरंराघवस्यपराक्रमम् ।
सुयुद्धंवानराणां च सुग्रीवस्य च मन्त्रितम् ।
अनुरागं च वीर्यं च सौमित्रेर्लक्ष्मणस्य च ।
पतिव्रतात्वंसीतायाहनूमतिपराक्रमम् ।
कथयन्तोमहाभागाजग्मुर्हष्टायथागतम् ॥

rāvaṇasyavadhaṃghoraṃrāghavasyaparākramam |
suyuddhaṃvānarāṇāṃ ca sugrīvasya ca mantritam |
anurāgaṃ ca vīryaṃ ca saumitrerlakṣmaṇasya ca |
pativratātvaṃsītāyāhanūmatiparākramam |
kathayantomahābhāgājagmurhaṣṭāyathāgatam ||

4 6.115.4

राघवस्तुरथंदिव्यमिन्द्रदत्तंशिखिप्रभम् ।
अनुज्ञायमहाभागोर्मातलिंप्रत्यपूजयत् ॥

rāghavasturathaṃdivyamindradattaṃśikhiprabham |
anujñāyamahābhāgormātaliṃpratyapūjayat ||

5 6.115.5

राघवेणाभ्यनुज्ञातोमातलिश्शक्रसारथिः ।
दिव्यंतंरथमास्थायदिवमेवारूरोहसह ॥

rāghaveṇābhyanujñātomātaliśśakrasārathiḥ |
divyaṃtaṃrathamāsthāyadivamevārūrohasaha ||

6 6.115.6

तस्मिंस्तुदिवमारूढेसुसारथिसन्तमे ।
राघवःपरमप्रीतस्सुग्रीवंपरिषस्वजे ॥

tasmiṃstudivamārūḍhesusārathisantame |
rāghavaḥparamaprītassugrīvaṃpariṣasvaje ||

7 6.115.7

परिष्वज्य च सुग्रीवंलक्ष्मणेनाभिवादितः ।
पूज्यमानोहरिगणैराजगामबलालयम् ॥

pariṣvajya ca sugrīvaṃlakṣmaṇenābhivāditaḥ |
pūjyamānoharigaṇairājagāmabalālayam ||

8 6.115.8

अथोवाच स काकुत्स्थस्समीपपरिवर्तिनम् ।
सौमित्रिंसत्त्वसम्पन्नंलक्ष्मणंशुभलक्षणम् ॥

athovāca sa kākutsthassamīpaparivartinam |
saumitriṃsattvasampannaṃlakṣmaṇaṃśubhalakṣaṇam ||

9 6.115.9

भीषणमिमंसौम्य लङ्कायामभिषेचय ।
अनुरक्तं च भक्तं च तथापूर्वोपकारिणम् ॥

bhīṣaṇamimaṃsaumya laṅkāyāmabhiṣecaya |
anuraktaṃ ca bhaktaṃ ca tathāpūrvopakāriṇam ||

10 6.115.10

एषमेपरमःकामोयदिमंरावणानुजम् ।
लङ्कायांसौम्य पश्येमभिषिक्तंविभीषणम् ॥

eṣameparamaḥkāmoyadimaṃrāvaṇānujam |
laṅkāyāṃsaumya paśyemabhiṣiktaṃvibhīṣaṇam ||

11 6.115.11

एवमुक्तस्तुसौमित्रीराघवेणमहात्मना ।
तथेत्युक्त्वासुसम्हृष्टःसौवर्णंघटमाददे ॥

evamuktastusaumitrīrāghaveṇamahātmanā |
tathetyuktvāsusamhṛṣṭaḥsauvarṇaṃghaṭamādade ||

12 6.115.12

तम्घटंवानरेन्द्राणांहस्तेदत्त्वामनोजवान् ।
व्यादिदेशमहासत्त्वः समुद्रसलिलंतदा ॥

tamghaṭaṃvānarendrāṇāṃhastedattvāmanojavān |
vyādideśamahāsattvaḥ samudrasalilaṃtadā ||

13 6.115.13

अतिशीघ्रंततोगत्वावानरास्तेमनोजवाः ।
आगतास्तुजलंगृह्यसमुद्राद्वानरोत्तमाः ॥

atiśīghraṃtatogatvāvānarāstemanojavāḥ |
āgatāstujalaṃgṛhyasamudrādvānarottamāḥ ||

14-15 6.115.14-15

ततःस्त्वेकंघटंगृह्यसम्स्थाप्यपरमासने ।
घटेनतेनसौमित्रिरभ्यषिञ्चद्विभीषणम् ।
लङ्कायांरक्षसांमध्येराजानंरामशासनात् ।
विधिनामन्त्रदृष्टेनसुहृद्गणसमावृतः ॥

tataḥstvekaṃghaṭaṃgṛhyasamsthāpyaparamāsane |
ghaṭenatenasaumitrirabhyaṣiñcadvibhīṣaṇam |
laṅkāyāṃrakṣasāṃmadhyerājānaṃrāmaśāsanāt |
vidhināmantradṛṣṭenasuhṛdgaṇasamāvṛtaḥ ||

16 6.115.16

अभ्यषिञ्चंस्तदासर्वेराक्षसावानरास्तथा ।
प्रहर्षमतुलंगत्वातुष्टुवूराममवे ह ॥

abhyaṣiñcaṃstadāsarverākṣasāvānarāstathā |
praharṣamatulaṃgatvātuṣṭuvūrāmamave ha ||

17 6.115.17

तस्यामात्याजहृषिरेभक्तायेचास्यराक्षसाः ।
दृष्टवाभिषिक्तंलङ्कायांराक्षसेन्द्रंविभीषणम् ॥

tasyāmātyājahṛṣirebhaktāyecāsyarākṣasāḥ |
dṛṣṭavābhiṣiktaṃlaṅkāyāṃrākṣasendraṃvibhīṣaṇam ||

18 6.115.18

राघवःपरमांप्रीतिंजगामसहलक्ष्मणः ।
स तद्राज्यंमहत्प्राप्यरामदत्तंविभीषणः ॥

rāghavaḥparamāṃprītiṃjagāmasahalakṣmaṇaḥ |
sa tadrājyaṃmahatprāpyarāmadattaṃvibhīṣaṇaḥ ||

19-20 6.115.19-20

प्रकृतयस्सान्त्वयित्वा च ततोराममुपागमत् ।
दध्यक्षतान्मोदकांश्चलाजास्सुमनसस्तथा ।
आजह्रुरथसन्तुष्टाःपौरास्तस्मैनिशाचराः ॥

prakṛtayassāntvayitvā ca tatorāmamupāgamat |
dadhyakṣatānmodakāṃścalājāssumanasastathā |
ājahrurathasantuṣṭāḥpaurāstasmainiśācarāḥ ||

21 6.115.21

सःतान् गृहीत्वादुर्धर्षोराघवायन्यवेदयत् ।
माङ्गल्यंमङ्गलंसर्वंलक्ष्मणाय च वीर्यवान् ॥

saḥtān gṛhītvādurdharṣorāghavāyanyavedayat |
māṅgalyaṃmaṅgalaṃsarvaṃlakṣmaṇāya ca vīryavān ||

22 6.115.22

कृतकार्यंसमृद्धार्थंदृष्टवारामोविभीषणम् ।
प्रतिजग्राहतत्सर्वंतस्यैवप्रियकाम्यया ॥

kṛtakāryaṃsamṛddhārthaṃdṛṣṭavārāmovibhīṣaṇam |
pratijagrāhatatsarvaṃtasyaivapriyakāmyayā ||

23 6.115.23

ततःशैलोपमंवीरंप्राञ्जलिंप्रणतंस्थितम् ।
उवाचेदंवचोरामोहनूमन्तंप्लवङ्गमम् ॥

tataḥśailopamaṃvīraṃprāñjaliṃpraṇataṃsthitam |
uvācedaṃvacorāmohanūmantaṃplavaṅgamam ||

24 6.115.24

अनुज्ञाप्यमहाराजमिमंसौम्य विभीषणम् ।
प्रविश्यनगरींलङ्कांकौशलंब्रूहिमैथिलीम् ॥

anujñāpyamahārājamimaṃsaumya vibhīṣaṇam |
praviśyanagarīṃlaṅkāṃkauśalaṃbrūhimaithilīm ||

25 6.115.25

वैदेह्यैमांकुशलिनंसुग्रीवं च सलक्ष्मणम् ।
आचक्ष्ववदतांश्रेष्ठरावणं च हतंरणे ॥

vaidehyaimāṃkuśalinaṃsugrīvaṃ ca salakṣmaṇam |
ācakṣvavadatāṃśreṣṭharāvaṇaṃ ca hataṃraṇe ||

Next sarga · Yuddha Kanda 116Hanuman Brings the NewsHanuman tells Sita of Rama's victory. She is speechless with joy and refuses his offer to punish her rakshasi guards.

Characters in this sarga

All characters