Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 11 of 131 32 shlokas Journey stop 21
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 11

The Royal Assembly

युद्धकांड, सर्ग 11: राजसभा

Ravana rides in state to the great hall and holds council with all his chiefs.

रावण ठाठ से महासभा में जाकर सब सरदारों के साथ मंत्रणा करता है।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.11.1

सबभूवकृशोराजामैथिलीकाममोहितः ।
असन्मानाच्चसुहृदांपापंपापेनकर्मणा ॥

sababhūvakṛśorājāmaithilīkāmamohitaḥ |
asanmānāccasuhṛdāṃpāpaṃpāpenakarmaṇā ||

2 6.11.2

अतीतसमयेकालेतस्मिन्वैयुधिरावणः ।
अमात्यैश्चसुहृद्भिश्चप्राप्तकालममन्यत ॥

atītasamayekāletasminvaiyudhirāvaṇaḥ |
amātyaiścasuhṛdbhiścaprāptakālamamanyata ||

3 6.11.3

सहेमजालविततंमणिविद्रुमभूषितम् ।
उपगम्यविनीताश्वमारुरोहमहारथम् ॥

sahemajālavitataṃmaṇividrumabhūṣitam |
upagamyavinītāśvamārurohamahāratham ||

4 6.11.4

तमास्थायरथश्रेष्ठंमहामेघसमस्वनम् ।
प्रययौरक्षसांश्रेष्ठोदशग्रीवस्सभांप्रति ॥

tamāsthāyarathaśreṣṭhaṃmahāmeghasamasvanam |
prayayaurakṣasāṃśreṣṭhodaśagrīvassabhāṃprati ||

5 6.11.5

असिचर्मधरायोधास्सर्वायुधधरास्ततः ।
राक्षसाराक्षसेन्द्रस्यपुरस्तात्सम्प्रतस्थिरे ॥

asicarmadharāyodhāssarvāyudhadharāstataḥ |
rākṣasārākṣasendrasyapurastātsampratasthire ||

6 6.11.6

नानाविकृतवेषाश्चनानाभूषणभूषिताः ।
पार्श्वतस्पृष्ठतश्चैनंपरिवार्यययुस्ततः ॥

nānāvikṛtaveṣāścanānābhūṣaṇabhūṣitāḥ |
pārśvataspṛṣṭhataścainaṃparivāryayayustataḥ ||

7 6.11.7

रथैश्चातिरथाश्शीघ्रंमत्तैश्चवरवारणैः ।
अनूत्पेतुर्दशग्रीवमाक्रीडद्भिश्चवाजिभिः ॥

rathaiścātirathāśśīghraṃmattaiścavaravāraṇaiḥ |
anūtpeturdaśagrīvamākrīḍadbhiścavājibhiḥ ||

8 6.11.8

गदापरिघहस्ताश्चशक्तितोमरपाणयः ।
परश्वथधराश्चान्येतथाऽन्येशूलपाणयः ॥

gadāparighahastāścaśaktitomarapāṇayaḥ |
paraśvathadharāścānyetathā'nyeśūlapāṇayaḥ ||

9 6.11.9

ततस्तूर्यसहस्राणांसञ्जज्ञेनिस्स्वनोमहान् ।
तुमुलश्शङ्खशब्दश्चसभांगच्छतिरावणे ॥

tatastūryasahasrāṇāṃsañjajñenissvanomahān |
tumulaśśaṅkhaśabdaścasabhāṃgacchatirāvaṇe ||

10 6.11.10

सनेमिघोषेणमहान्सहसाऽभिनिनादयन् ।
राजमार्गंश्रियाजुष्टंप्रतिपेदेमहारथः ॥

sanemighoṣeṇamahānsahasā'bhininādayan |
rājamārgaṃśriyājuṣṭaṃpratipedemahārathaḥ ||

11 6.11.11

विमलंचातपत्राणांप्रगृहीतमशोभत ।
पाण्डुरंराक्षसेन्द्रस्यपूर्णस्ताराधिपोयथा ॥

vimalaṃcātapatrāṇāṃpragṛhītamaśobhata |
pāṇḍuraṃrākṣasendrasyapūrṇastārādhipoyathā ||

12 6.11.12

हेममञ्जरिगर्भेचशुद्धस्फटिकविग्रहे ।
चामरव्यजनेतस्यरेजतुस्सव्यदक्षिणे ॥

hemamañjarigarbhecaśuddhasphaṭikavigrahe |
cāmaravyajanetasyarejatussavyadakṣiṇe ||

13 6.11.13

तेकृताञ्जलयस्सर्वेरथस्थंपृथिवीस्थिताः ।
राक्षसाराक्षसश्रेष्ठंशिरोभिस्तंववन्दिरे ॥

tekṛtāñjalayassarverathasthaṃpṛthivīsthitāḥ |
rākṣasārākṣasaśreṣṭhaṃśirobhistaṃvavandire ||

14 6.11.14

राक्षसैस्त्सूयमानस्सञ्जयाशीर्भिररिन्दमः ।
आससादमहातेजास्सभांविरचितांतदा ॥

rākṣasaistsūyamānassañjayāśīrbhirarindamaḥ |
āsasādamahātejāssabhāṃviracitāṃtadā ||

15-16 6.11.15-16

सुवर्णरजतास्तीर्णांविशुद्धस्फटिकान्तराम् ।
विराजमानोवपुषारुक्मपट्टोत्तरच्छदाम् ।
तांपिशाचशतैः षङ्भिरभिगुप्तांसदाप्रभाम् ।
प्रविवेशमहातेजास्सुकृतांविश्वकर्मणा ॥

suvarṇarajatāstīrṇāṃviśuddhasphaṭikāntarām |
virājamānovapuṣārukmapaṭṭottaracchadām |
tāṃpiśācaśataiḥ ṣaṅbhirabhiguptāṃsadāprabhām |
praviveśamahātejāssukṛtāṃviśvakarmaṇā ||

17 6.11.17

तस्यांसवैडूर्यमयंप्रियकाजिनसम्वृतम् ।
महत्सोपाश्रयंभेजेरावणःपरमासनम् ॥

tasyāṃsavaiḍūryamayaṃpriyakājinasamvṛtam |
mahatsopāśrayaṃbhejerāvaṇaḥparamāsanam ||

18 6.11.18

ततः शशासेश्वरवद्दूतान्लघुपराक्रमान् ।
समानयतमेक्षिप्रमिहैतान्राक्षसानिति ।
कृत्यमस्तिमहज्जानेकर्तव्यमितिशत्रुभिः ॥

tataḥ śaśāseśvaravaddūtānlaghuparākramān |
samānayatamekṣipramihaitānrākṣasāniti |
kṛtyamastimahajjānekartavyamitiśatrubhiḥ ||

19-20 6.11.19-20

राक्षसास्तद्वचश्श्रुत्वालङ्कायांपरिचक्रमुः ।
अनुगेहमवस्थायविहारशयनेषुच ।
उद्यानेषुचरक्षांसिचोदयन्तोह्यभीतवत् ॥

rākṣasāstadvacaśśrutvālaṅkāyāṃparicakramuḥ |
anugehamavasthāyavihāraśayaneṣuca |
udyāneṣucarakṣāṃsicodayantohyabhītavat ||

21 6.11.21

तेरथान् रुचिरानेकेदृप्तानेकेपृथग्घयान् ।
नागानेकेऽधिरुरुहुर्जग्मुश्चैकेपदातयः ॥

terathān rucirānekedṛptānekepṛthagghayān |
nāgāneke'dhiruruhurjagmuścaikepadātayaḥ ||

22 6.11.22

सापुरीपरमाकीर्णारथकुञ्जरवाजिभिः ।
सम्पतद्भिर्विरुरुचेगरुत्मद्भिरिवाम्बरम् ॥

sāpurīparamākīrṇārathakuñjaravājibhiḥ |
sampatadbhirvirurucegarutmadbhirivāmbaram ||

23 6.11.23

तेवाहनाव्यवस्थाप्ययानानिविविधानिच ।
सभांपद्भिःप्रविविशुस्सिंहागिरिगुहामिव ॥

tevāhanāvyavasthāpyayānānivividhānica |
sabhāṃpadbhiḥpraviviśussiṃhāgiriguhāmiva ||

24 6.11.24

राज्ञःपादौगृहीत्वातुराज्ञातेप्रतिपूजिताः ।
पीठेष्वन्येबृसीष्वन्येभूमौकेचिदुपाविशन् ॥

rājñaḥpādaugṛhītvāturājñātepratipūjitāḥ |
pīṭheṣvanyebṛsīṣvanyebhūmaukecidupāviśan ||

25 6.11.25

तेसमेत्यसभायांवैराक्षसाराजशासनात् ।
यथार्हमुपतस्थुस्तेरावणंराक्षसाधिपम् ॥

tesametyasabhāyāṃvairākṣasārājaśāsanāt |
yathārhamupatasthusterāvaṇaṃrākṣasādhipam ||

26-27 6.11.26-27

मन्त्रिणश्चयथामुख्यानिश्चयार्थेषुपण्डिताः ।
अमात्याश्चगुणोपेतास्सर्वज्ञाबुद्धिदर्शनाः ।
समीयुस्तत्रशतशशूराश्चबहवस्तदा ।
सभायांहेमवर्णायांसर्वार्थस्यसुखायवै ॥

mantriṇaścayathāmukhyāniścayārtheṣupaṇḍitāḥ |
amātyāścaguṇopetāssarvajñābuddhidarśanāḥ |
samīyustatraśataśaśūrāścabahavastadā |
sabhāyāṃhemavarṇāyāṃsarvārthasyasukhāyavai ||

28 6.11.28

ततोमहात्माविपुलंसुयुग्यंरथम्वरंहेमविचित्रिताङ्गम् ।
शुभंसमास्थायययौयशस्वीविभीषणस्संसदमग्रजस्य ॥

tatomahātmāvipulaṃsuyugyaṃrathamvaraṃhemavicitritāṅgam |
śubhaṃsamāsthāyayayauyaśasvīvibhīṣaṇassaṃsadamagrajasya ||

29 6.11.29

सपूर्वजायावरजश्शशंसनामाथपश्चाश्चरणौववन्दे ।
शुकःप्रहस्तश्चतथैवतेभ्योददौयथार्हंपृथगासनानि ॥

sapūrvajāyāvarajaśśaśaṃsanāmāthapaścāścaraṇauvavande |
śukaḥprahastaścatathaivatebhyodadauyathārhaṃpṛthagāsanāni ||

30 6.11.30

सुवर्णनानामणिभूषणानांसुवाससांसंसदिराक्षसानाम् ।
तेषांपरार्घ्यागुरुचन्दनानांस्रजाश्चगन्धाःप्रववुस्समन्तात् ॥

suvarṇanānāmaṇibhūṣaṇānāṃsuvāsasāṃsaṃsadirākṣasānām |
teṣāṃparārghyāgurucandanānāṃsrajāścagandhāḥpravavussamantāt ||

31 6.11.31

नचुक्रुशुर्नानृतमाहकश्चित्सभापदोनापिजजल्पुरुच्चैः ।
संसिद्धार्थास्सर्वएवोग्रवीर्याभर्तुस्सर्वेददृशुश्चाननंते ॥

nacukruśurnānṛtamāhakaścitsabhāpadonāpijajalpuruccaiḥ |
saṃsiddhārthāssarvaevogravīryābhartussarvedadṛśuścānanaṃte ||

32 6.11.32

सरावणश्शस्त्रभृतांमनस्विनांमहाबलानांसमितौमनस्वी ।
तस्यांसभायांप्रभयाचकाशेमध्येवसूनामिववज्रहस्तेः ॥

sarāvaṇaśśastrabhṛtāṃmanasvināṃmahābalānāṃsamitaumanasvī |
tasyāṃsabhāyāṃprabhayācakāśemadhyevasūnāmivavajrahasteḥ ||

Next sarga · Yuddha Kanda 12Kumbhakarna's CounselKumbhakarna, roused briefly, says Ravana acted wrongly but promises to fight for him.

Characters in this sarga

All characters

Retold as a story