ततःप्रत्युषसिप्राप्तेप्राप्तधर्मार्थनिश्चयः ।
राक्षसाधिपतेर्वेश्मभीमकर्माविभीषणः ॥
tataḥpratyuṣasiprāpteprāptadharmārthaniścayaḥ |
rākṣasādhipaterveśmabhīmakarmāvibhīṣaṇaḥ ||
Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
शैलाग्रचयसङ्काशंशैलशृङ्गमिवोन्नतम् ।
सुविभक्तमहाकक्षंमहाजनपरिग्रहम् ॥
śailāgracayasaṅkāśaṃśailaśṛṅgamivonnatam |
suvibhaktamahākakṣaṃmahājanaparigraham ||
मतिमद्भिर्महामात्रैरनुरक्तैरधिष्ठितम् ।
राक्षसैराप्तपर्याप्तैस्सर्वतःपरिरक्षितम् ॥
matimadbhirmahāmātrairanuraktairadhiṣṭhitam |
rākṣasairāptaparyāptaissarvataḥparirakṣitam ||
मत्तमातङ्गनिश्श्वासैर्व्याकुलीकृतमारुतम् ।
शङ्खघोषमहाघोषंतूर्यनादानुनादितम् ॥
mattamātaṅganiśśvāsairvyākulīkṛtamārutam |
śaṅkhaghoṣamahāghoṣaṃtūryanādānunāditam ||
प्रमदाजनसम्बाधंप्रजल्पितमहापथम् ।
तप्तकाञ्चननिर्यूहंभूषणोत्तमभूषितम् ॥
pramadājanasambādhaṃprajalpitamahāpatham |
taptakāñcananiryūhaṃbhūṣaṇottamabhūṣitam ||
गन्धर्वाणामिवाऽवासमालयंमरुतामिव ।
रत्नसञ्चयसम्बाधंभवनंभोगिनामिव ॥
gandharvāṇāmivā'vāsamālayaṃmarutāmiva |
ratnasañcayasambādhaṃbhavanaṃbhogināmiva ||
तंमहाभ्रमिवाऽदित्यस्तेजोविस्तृतरश्मिमान् ।
अग्रजस्यालयंवीरःप्रविवेशमहाद्युतिः ॥
taṃmahābhramivā'dityastejovistṛtaraśmimān |
agrajasyālayaṃvīraḥpraviveśamahādyutiḥ ||
पुण्यान्पुण्याहघोषांश्चवेदविद्भिरुदाहृतान् ।
शुश्रावसुमहातेजाभ्रातुर्विजयसंश्रितान् ॥
puṇyānpuṇyāhaghoṣāṃścavedavidbhirudāhṛtān |
śuśrāvasumahātejābhrāturvijayasaṃśritān ||
पूजितान् दधिपात्रैश्चसर्पिर्भिस्सुमनोक्षतैः ।
मन्त्रवेदविदोविप्रान्ददर्शसमहाबलः ॥
pūjitān dadhipātraiścasarpirbhissumanokṣataiḥ |
mantravedavidoviprāndadarśasamahābalaḥ ||
सपूज्यमानोरक्षोभिद्दीप्यमानस्स्वतेजसा ।
आसनस्थंमहाबाहुर्ववन्देधनदानुजम् ॥
sapūjyamānorakṣobhiddīpyamānassvatejasā |
āsanasthaṃmahābāhurvavandedhanadānujam ||
सराजदृष्टिसम्पन्नमासनंहेमभूषितम् ।
जगामसमुदाचारंप्रयुज्याचारकोविदः ॥
sarājadṛṣṭisampannamāsanaṃhemabhūṣitam |
jagāmasamudācāraṃprayujyācārakovidaḥ ||
सरावणंमहात्मानंविजनेमन्त्रिसन्निधौ ।
उवाचहितमत्यर्थंवचनंहेतुनिश्चितम् ॥
sarāvaṇaṃmahātmānaṃvijanemantrisannidhau |
uvācahitamatyarthaṃvacanaṃhetuniścitam ||
प्रसाद्यभ्रातरंजेष्ठंसान्त्वेनोपस्थितक्रमः ।
देशकालार्थसंवादिदृष्टलोकपरावरः ॥
prasādyabhrātaraṃjeṣṭhaṃsāntvenopasthitakramaḥ |
deśakālārthasaṃvādidṛṣṭalokaparāvaraḥ ||
यदाप्रभृतिवैदेहीसम्प्रास्तेमांपुरींतव ।
तदाप्रभृतिदृश्यन्तेनिमित्तान्यशुभानिनः ॥
yadāprabhṛtivaidehīsamprāstemāṃpurīṃtava |
tadāprabhṛtidṛśyantenimittānyaśubhāninaḥ ||
सस्फुलिङ्गस्सधूमार्चिस्सधूमकलुषोदयः ।
मन्त्रसङ्घहुतोऽप्यग्निर्नसम्यगभिवर्थते ॥
sasphuliṅgassadhūmārcissadhūmakaluṣodayaḥ |
mantrasaṅghahuto'pyagnirnasamyagabhivarthate ||
अग्निष्ठेष्वग्निशलासुतथाब्रह्मस्थालीषुच ।
सरीसृपाणिदृश्यन्तेहन्येषुचपिपीलिकाः ॥
agniṣṭheṣvagniśalāsutathābrahmasthālīṣuca |
sarīsṛpāṇidṛśyantehanyeṣucapipīlikāḥ ||
गवांसयांसिस्कन्नानिविमदावीरकुञ्जराः ।
दीनमश्वाःप्रहेषन्तेनचग्रासाभिनन्दिनः ॥
gavāṃsayāṃsiskannānivimadāvīrakuñjarāḥ |
dīnamaśvāḥpraheṣantenacagrāsābhinandinaḥ ||
खरोष्ट्राश्वतराराजभनभिन्नरोमास्स्रवन्तिच ।
नस्वभावेऽवतिष्ठन्तिविधानैरपिचिन्तिताः ॥
kharoṣṭrāśvatarārājabhanabhinnaromāssravantica |
nasvabhāve'vatiṣṭhantividhānairapicintitāḥ ||
वायसाःसङ्घशःक्रूराव्याहरन्तिसमन्ततः ।
समवेताश्चदृश्यन्तेविमानाग्रेषुसङ्घशः ॥
vāyasāḥsaṅghaśaḥkrūrāvyāharantisamantataḥ |
samavetāścadṛśyantevimānāgreṣusaṅghaśaḥ ||
गृध्राश्चपरिलीयन्तेपुरीमुपरिपिण्डिताः ।
उपपन्नाश्चस्नध्येद्वेव्याहऱ्नत्यशिवंशिवाः ॥
gṛdhrāścaparilīyantepurīmuparipiṇḍitāḥ |
upapannāścasnadhyedvevyāhaऱnatyaśivaṃśivāḥ ||
क्रव्यादानांमृगाणांचपुरीद्वारेषुसङ्घशः ।
श्रूयन्तेविपुलाघोषास्सविस्फूर्जितनिस्स्वनाः ॥
kravyādānāṃmṛgāṇāṃcapurīdvāreṣusaṅghaśaḥ |
śrūyantevipulāghoṣāssavisphūrjitanissvanāḥ ||
तदेवंप्रस्तुतेकार्येप्रायश्चित्तमिदंक्षमम् ।
रोचतेयदिवैदेहीराघवायप्रदीयताम् ॥
tadevaṃprastutekāryeprāyaścittamidaṃkṣamam |
rocateyadivaidehīrāghavāyapradīyatām ||
इदंचयदिवामोहाल्लोभाद्वाव्याहृतंमया ।
तत्रापिचमहाराज नदोषंकर्तुमर्हसि ॥
idaṃcayadivāmohāllobhādvāvyāhṛtaṃmayā |
tatrāpicamahārāja nadoṣaṃkartumarhasi ||
अयंहिदोषस्सर्वस्यजनस्यास्योपलक्ष्यते ।
रक्षसांराक्षसीनांचपुरस्यान्तःपुरस्यच ॥
ayaṃhidoṣassarvasyajanasyāsyopalakṣyate |
rakṣasāṃrākṣasīnāṃcapurasyāntaḥpurasyaca ||
श्रावणेचास्यमन्त्रस्यनिवृत्तास्सर्वमन्त्रिणः ।
अवश्यंचमयावाच्यंयद्दृष्टमपिवाश्रुतम् ।
सम्विधाययथान्यायंतद्भवान् कर्तुमर्हति ॥
śrāvaṇecāsyamantrasyanivṛttāssarvamantriṇaḥ |
avaśyaṃcamayāvācyaṃyaddṛṣṭamapivāśrutam |
samvidhāyayathānyāyaṃtadbhavān kartumarhati ||
इतिस्ममन्त्रिणांमध्येभ्राताभ्रातरमूचिवान् ।
रावणंराक्षसांश्रेष्ठंपथ्यमेतद्विभीषणः ॥
itismamantriṇāṃmadhyebhrātābhrātaramūcivān |
rāvaṇaṃrākṣasāṃśreṣṭhaṃpathyametadvibhīṣaṇaḥ ||
