Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 81 of 131 34 shlokas Journey stop 23
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 81

The Illusory Sita

युद्धकांड, सर्ग 81: माया सीता

Indrajit appears with an image of Sita in his chariot and kills it before the vanaras.

इंद्रजीत रथ में सीता की माया मूर्ति लेकर आता है और वानरों के सामने उसका वध कर देता है।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.81.1

विज्ञायतुमनस्तस्यराघवस्यमहात्मनः ।
स निवृत्याहवात्तस्मात् प्रविवेशपुरींततः ॥

vijñāyatumanastasyarāghavasyamahātmanaḥ |
sa nivṛtyāhavāttasmāt praviveśapurīṃtataḥ ||

2 6.81.2

सोऽनुस्मृत्यवधंतेषांराक्षसानांतरस्विनाम् ।
क्रोधताम्रेक्षणश्शूरोनिर्जगामाहाद्युतिः ॥

so'nusmṛtyavadhaṃteṣāṃrākṣasānāṃtarasvinām |
krodhatāmrekṣaṇaśśūronirjagāmāhādyutiḥ ||

3 6.81.3

स पश्चिमेवद्वारेणनिर्ययौराक्षसैर्वृतः ।
इन्द्रजित्सुमहावीर्यःपौलस्त्योदेवकण्टकः ॥

sa paścimevadvāreṇaniryayaurākṣasairvṛtaḥ |
indrajitsumahāvīryaḥpaulastyodevakaṇṭakaḥ ||

4 6.81.4

इन्द्रजित्तुततोदृष्टवाभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
रणायाभ्युद्यतौवीरौमायांप्रादुष्करोत्तदा ॥

indrajittutatodṛṣṭavābhrātaraurāmalakṣmaṇau |
raṇāyābhyudyatauvīraumāyāṃprāduṣkarottadā ||

5 6.81.5

इन्द्रजित्तुरथेस्थाप्यसीतांमायामयींतदा ।
बलेनमहतावृत्यतस्यावधमरोचयत् ॥

indrajitturathesthāpyasītāṃmāyāmayīṃtadā |
balenamahatāvṛtyatasyāvadhamarocayat ||

6 6.81.6

मोहनार्थंतुसर्वेषांबुद्धिंकृत्वासुदुर्मतिः ।
हन्तुंसीतांव्यवसितोवानराभिमुखोययौ ॥

mohanārthaṃtusarveṣāṃbuddhiṃkṛtvāsudurmatiḥ |
hantuṃsītāṃvyavasitovānarābhimukhoyayau ||

7 6.81.7

तम्दृष्टवात्वभिनिर्यान्तंसर्वेतेकाननौकसः ।
उत्पेतुरभिसङ्क्रुद्धाश्शिलाहस्तायुयुत्सवः ॥

tamdṛṣṭavātvabhiniryāntaṃsarvetekānanaukasaḥ |
utpeturabhisaṅkruddhāśśilāhastāyuyutsavaḥ ||

8 6.81.8

हनूमान् पुरतस्तेषांजगामकपिकुञ्जरः ।
प्रगृह्यसुमहच्छृङ्गंपर्वतस्यदुरासदम् ॥

hanūmān puratasteṣāṃjagāmakapikuñjaraḥ |
pragṛhyasumahacchṛṅgaṃparvatasyadurāsadam ||

9-10 6.81.9-10

स ददर्शहतानन्दांसीतामिन्द्रजितोरथे ।
एकवेणीधरांदीनामुपवासकृशाननाम् ।
परिक्लिष्टैकवसनाममृजांराघवप्रियाम् ।
रजोमलाभ्यामालिप्तैस्सर्वगात्रैर्वरस्त्रियम् ॥

sa dadarśahatānandāṃsītāmindrajitorathe |
ekaveṇīdharāṃdīnāmupavāsakṛśānanām |
parikliṣṭaikavasanāmamṛjāṃrāghavapriyām |
rajomalābhyāmāliptaissarvagātrairvarastriyam ||

11 6.81.11

तांनिरीक्ष्यमुहूर्तंतुमैथिलीत्यध्यवस्यतु ।
बभूवाचिरदृष्टाहितेनसाजनकात्मजा ॥

tāṃnirīkṣyamuhūrtaṃtumaithilītyadhyavasyatu |
babhūvāciradṛṣṭāhitenasājanakātmajā ||

12-13 6.81.12-13

अब्रवीत्तांतुशोकार्तांनिरानन्दांतपस्विनीम् ।
दृष्टवारथोस्थितांदृष्ट्वाराक्षसेन्द्रसुतश्रिताम् ।
कंसमर्थितमस्येतिचिन्तयन्समहाकपिः ।
सहतैर्वानरश्रेष्ठैरभ्यधावतरावणिम् ॥

abravīttāṃtuśokārtāṃnirānandāṃtapasvinīm |
dṛṣṭavārathosthitāṃdṛṣṭvārākṣasendrasutaśritām |
kaṃsamarthitamasyeticintayansamahākapiḥ |
sahatairvānaraśreṣṭhairabhyadhāvatarāvaṇim ||

14 6.81.14

तद्वानरबलंदृष्टवारावणिःक्रोधमूर्छितः ।
कृत्वाविकोशंनिस्त्रिंशंमूर्ध्निसीतामकर्षयत् ॥

tadvānarabalaṃdṛṣṭavārāvaṇiḥkrodhamūrchitaḥ |
kṛtvāvikośaṃnistriṃśaṃmūrdhnisītāmakarṣayat ||

15 6.81.15

तांस्त्रियंपश्यतांतेषांताडयामासरावणिः ।
क्रोशन्तींरामरामेतिमाययायोजितांरथे ॥

tāṃstriyaṃpaśyatāṃteṣāṃtāḍayāmāsarāvaṇiḥ |
krośantīṃrāmarāmetimāyayāyojitāṃrathe ||

16 6.81.16

गृहीतमूर्धजांदृष्टवाहनुमान् दैन्यमागतः ।
शोकजंवारिनेत्राभ्यामुत्सृजन्मारुतात्मजः ॥

gṛhītamūrdhajāṃdṛṣṭavāhanumān dainyamāgataḥ |
śokajaṃvārinetrābhyāmutsṛjanmārutātmajaḥ ||

17 6.81.17

तांदृष्टवाचारुसर्वाङ्गींरामस्यमहिषींप्रियाम् ।
अब्रवीत्पुरुषंवाक्यंक्रोधाद्रक्षोधिपात्मजम् ॥

tāṃdṛṣṭavācārusarvāṅgīṃrāmasyamahiṣīṃpriyām |
abravītpuruṣaṃvākyaṃkrodhādrakṣodhipātmajam ||

18 6.81.18

दुरात्मन्नात्मनाशायकेशपक्षेपरामृशः ।
ब्रह्मर्षीणांकुलेजातोराक्षसींयोनिमाश्रितः ॥

durātmannātmanāśāyakeśapakṣeparāmṛśaḥ |
brahmarṣīṇāṃkulejātorākṣasīṃyonimāśritaḥ ||

19 6.81.19

धिक्त्वांपापसमाचारंयस्यतेमतिरिदृशी ।
नृशंसानार्य दुर्वृत्त क्षुद्र पापपराक्रम ।
अनार्यस्येदृशंकर्मघृणातेनास्तिनिर्घृण ॥

dhiktvāṃpāpasamācāraṃyasyatematiridṛśī |
nṛśaṃsānārya durvṛtta kṣudra pāpaparākrama |
anāryasyedṛśaṃkarmaghṛṇātenāstinirghṛṇa ||

20 6.81.20

च्युतागृहाच्चराज्याच्चरामहस्ताच्चमैथिली ।
किंतवैषापराद्धाहियदेनांहन्तुमिच्छसि ॥

cyutāgṛhāccarājyāccarāmahastāccamaithilī |
kiṃtavaiṣāparāddhāhiyadenāṃhantumicchasi ||

21 6.81.21

सीतांहत्वातु न चिरंजीविष्यसिकथञ्चन ।
वधार्हकर्मणानेनममहस्तगतोह्यसि ॥

sītāṃhatvātu na ciraṃjīviṣyasikathañcana |
vadhārhakarmaṇānenamamahastagatohyasi ||

22 6.81.22

येच स्त्रीघातिनांलोकालोकवध्यैषुकुसतिताः ।
इहजीवितमुत्सृज्यप्रेत्यतान्प्रतिपत्स्यसे ॥

yeca strīghātināṃlokālokavadhyaiṣukusatitāḥ |
ihajīvitamutsṛjyapretyatānpratipatsyase ||

23 6.81.23

तिब्रुवाणोहनुमान् सायुधैर्हरिभिर्वृतः ।
अभ्यदावत् ससुङ्कृद्धोराक्षसेन्द्रसुतंप्रति ॥

tibruvāṇohanumān sāyudhairharibhirvṛtaḥ |
abhyadāvat sasuṅkṛddhorākṣasendrasutaṃprati ||

24 6.81.24

पतन्तंमहावीर्यंतदनीकंवनौकसाम् ।
रक्षसांभीमकोपानामनीकंतुन्यवारयत् ॥

patantaṃmahāvīryaṃtadanīkaṃvanaukasām |
rakṣasāṃbhīmakopānāmanīkaṃtunyavārayat ||

25 6.81.25

सःतांबाणसहस्रेणविक्षोभ्यहरिवाहिनीम् ।
हनूमन्तंहरिश्रेष्ठमिन्द्रजित् प्रत्युवाच ह ॥

saḥtāṃbāṇasahasreṇavikṣobhyaharivāhinīm |
hanūmantaṃhariśreṣṭhamindrajit pratyuvāca ha ||

26 6.81.26

सुग्रीवस्त्वं च रामश्चयन्निमित्तमिहागताः ।
तांवधिष्यामिवैदेहीमद्यैवतवपश्यतः ॥

sugrīvastvaṃ ca rāmaścayannimittamihāgatāḥ |
tāṃvadhiṣyāmivaidehīmadyaivatavapaśyataḥ ||

27 6.81.27

इमांहत्वाततोरामंलक्ष्मणंत्वां च वानर ।
सुग्रीवं च वधिष्यामितंचानार्यंविभीषणम् ॥

imāṃhatvātatorāmaṃlakṣmaṇaṃtvāṃ ca vānara |
sugrīvaṃ ca vadhiṣyāmitaṃcānāryaṃvibhīṣaṇam ||

28 6.81.28

न हन्तव्याःस्त्रियश्चेतियद् ब्रवीषिप्लवङ्गम ।
पीडाकरममित्राणांयत्स्यात्कर्तव्यमेवतत् ॥

na hantavyāḥstriyaścetiyad bravīṣiplavaṅgama |
pīḍākaramamitrāṇāṃyatsyātkartavyamevatat ||

29 6.81.29

तमेवमुक्त्वारुदतींसीतांमयामयीं च ताम् ।
शितधारेणखङ्गेननिजघानेन्द्रजित्स्वयम् ॥

tamevamuktvārudatīṃsītāṃmayāmayīṃ ca tām |
śitadhāreṇakhaṅgenanijaghānendrajitsvayam ||

30 6.81.30

यज्ञोपवीतमार्गेणभिन्नातेनतपस्विनी ।
सापृथिव्यांपृथुश्रोणीपपातप्रियदर्शना ॥

yajñopavītamārgeṇabhinnātenatapasvinī |
sāpṛthivyāṃpṛthuśroṇīpapātapriyadarśanā ||

31-32 6.81.31-32

त्तामिन्द्रजित् स्त्रियंहत्वाहनूमन्तमुवाच ह ।
मयारामस्यपश्येमांकोपेन च ।
एषाविशस्तावैदेहीनिष्फलोवःपरिश्रमः ॥

ttāmindrajit striyaṃhatvāhanūmantamuvāca ha |
mayārāmasyapaśyemāṃkopena ca |
eṣāviśastāvaidehīniṣphalovaḥpariśramaḥ ||

33 6.81.33

ततःखडगेनमहताहत्वातामिन्द्रजित् स्वयम् ।
हृष्टस्सरथमास्थायननाद च महास्वनम् ॥

tataḥkhaḍagenamahatāhatvātāmindrajit svayam |
hṛṣṭassarathamāsthāyananāda ca mahāsvanam ||

34 6.81.34

वानराश्शुश्रुवुश्शब्दमदूरेप्रत्यवस्थिताः ।
व्यादितास्यस्यनदतस्तद्दुर्गंसंश्रितस्यतु ॥

vānarāśśuśruvuśśabdamadūrepratyavasthitāḥ |
vyāditāsyasyanadatastaddurgaṃsaṃśritasyatu ||

Next sarga · Yuddha Kanda 82Hanuman Holds the LineShaken, Hanuman halts the fleeing vanaras and fights on, then withdraws to tell Rama.

Characters in this sarga

All characters