Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 76 of 131 93 shlokas Journey stop 23
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 76

Many Rakshasas Fall

युद्धकांड, सर्ग 76: अनेक राक्षसों का वध

Angada, Dvivida, Mainda and Sugriva kill several rakshasa champions, including Kumbha.

अंगद, द्विविद, मैंद और सुग्रीव कई राक्षस वीरों का वध करते हैं, जिनमें कुंभ भी है।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.76.1

प्रवृत्तेसङ्कुलेतस्मिन् घोरेवीरजनक्ष्ये ।
अङ्गदःकम्पनंवीरमाससादरणोत्सुकः ॥

pravṛttesaṅkuletasmin ghorevīrajanakṣye |
aṅgadaḥkampanaṃvīramāsasādaraṇotsukaḥ ||

2 6.76.2

आहूयसोङ्गदंकोपात्ताडयामासवेगितः ।
गदयाकम्पनःपूर्वं स चचालभृशाहतः ॥

āhūyasoṅgadaṃkopāttāḍayāmāsavegitaḥ |
gadayākampanaḥpūrvaṃ sa cacālabhṛśāhataḥ ||

3 6.76.3

स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीचिक्षेपशिखरंगिरेः ।
अर्दितस्तत्प्रहारेणकम्पनःपतितोभुवि ॥

sa saṃjñāṃprāpyatejasvīcikṣepaśikharaṃgireḥ |
arditastatprahāreṇakampanaḥpatitobhuvi ||

4 6.76.4

ततस्तुकम्पनंदृष्टवाशोणिताक्षोहतंरणे ।
रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रंतत्राङ्गदमभीतवत् ॥

tatastukampanaṃdṛṣṭavāśoṇitākṣohataṃraṇe |
rathenābhyapatat kṣipraṃtatrāṅgadamabhītavat ||

5-6 6.76.5-6

सोङ्गदंनिशितैर्बाणैस्तदाविव्याधवेगितः ।
शरीरदारणैस्तीक्ष्णैःकालाग्निसमविग्रहैः ।
क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैश्शिलीमुखैः ।
कर्णिशल्यविपाठैश्चबहुभिश्चशितैश्शरैः ॥

soṅgadaṃniśitairbāṇaistadāvivyādhavegitaḥ |
śarīradāraṇaistīkṣṇaiḥkālāgnisamavigrahaiḥ |
kṣurakṣuraprairnārācairvatsadantaiśśilīmukhaiḥ |
karṇiśalyavipāṭhaiścabahubhiścaśitaiśśaraiḥ ||

7 6.76.7

अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रःप्रतापवान् ।
धनुरग्य्रंरथंबाणान्ममर्दतरसाबली ॥

aṅgadaḥpratividdhāṅgovāliputraḥpratāpavān |
dhanuragyraṃrathaṃbāṇānmamardatarasābalī ||

8 6.76.8

शोणिताक्षस्ततःक्षिप्रमसिचर्मसमाददे ।
उत्पपातदिवंक्रुद्धोवेगवानविचारयन् ॥

śoṇitākṣastataḥkṣipramasicarmasamādade |
utpapātadivaṃkruddhovegavānavicārayan ||

9 6.76.9

तंक्षिप्रतरमाफ्लुत्यपरामृश्याङ्गदोबली ।
करेणतस्यतंखङ्गंसमाच्छिद्यननाद च ॥

taṃkṣiprataramāphlutyaparāmṛśyāṅgadobalī |
kareṇatasyataṃkhaṅgaṃsamācchidyananāda ca ||

10 6.76.10

तस्यांसफलकेखडगंनिजघानततोऽङ्गदः ।
यज्ञोपवीतवच्चैनंचिच्छेदकपिकुञ्जरः ॥

tasyāṃsaphalakekhaḍagaṃnijaghānatato'ṅgadaḥ |
yajñopavītavaccainaṃcicchedakapikuñjaraḥ ||

11 6.76.11

तंप्रगृह्यमहाखडगंविनद्य च पुनःपुनः ।
वालिपुत्रोऽभिदुद्रावरणशीर्षेपरानरीन् ॥

taṃpragṛhyamahākhaḍagaṃvinadya ca punaḥpunaḥ |
vāliputro'bhidudrāvaraṇaśīrṣeparānarīn ||

12 6.76.12

आयसींतुगदांप्रगृह्य स वीरःकनकाङ्गदः ।
शोणिताक्षस्समाविध्यतमेवानुपपात ह ॥

āyasīṃtugadāṃpragṛhya sa vīraḥkanakāṅgadaḥ |
śoṇitākṣassamāvidhyatamevānupapāta ha ||

13 6.76.13

प्रजङ्घसहितोवीरोयूपाक्षस्तुततोबली ।
रथेनाभिययौक्रुद्दोवालिपुत्रंमहाबलम् ॥

prajaṅghasahitovīroyūpākṣastutatobalī |
rathenābhiyayaukruddovāliputraṃmahābalam ||

14 6.76.14

तयोर्मध्येकपिश्रेष्ठश्शोणिताक्षप्रजङ्घयोः ।
विशाखयोर्मध्यगतःपूर्णचन्द्रइवाभवत् ॥

tayormadhyekapiśreṣṭhaśśoṇitākṣaprajaṅghayoḥ |
viśākhayormadhyagataḥpūrṇacandraivābhavat ||

15 6.76.15

अङ्गदंपरिरक्षन्तौमैन्दोद्विविदएव च ।
तस्यतस्थतुरभ्याशेपरस्परदिदृक्ष्या ॥

aṅgadaṃparirakṣantaumaindodvividaeva ca |
tasyatasthaturabhyāśeparasparadidṛkṣyā ||

16 6.76.16

भिपेतुर्महाकायाःप्रतियत्तामहाबलाः ।
राक्षसावानरान् रोषादसिचर्मगदाधराः ॥

bhipeturmahākāyāḥpratiyattāmahābalāḥ |
rākṣasāvānarān roṣādasicarmagadādharāḥ ||

17 6.76.17

त्रयाणांवानरेन्द्राणांत्रिभीराक्षसपुङ्गवैः ।
संसक्तानांमहद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ॥

trayāṇāṃvānarendrāṇāṃtribhīrākṣasapuṅgavaiḥ |
saṃsaktānāṃmahadyuddhamabhavadromaharṣaṇam ||

18 6.76.18

तेतुवृक्षान् समादायसम्प्रचिपुराहवे ।
खडगेनप्रतिचिच्छेदतान् प्रजङ्घोमहाबलः ॥

tetuvṛkṣān samādāyasampracipurāhave |
khaḍagenapraticicchedatān prajaṅghomahābalaḥ ||

19 6.76.19

रथानश्वान् द्रुमैश्शैलैस्तेप्रचिक्षिपुराहवे ।
शरौघैःप्रतिचिच्छेदतान्यूपाक्षोनिशाचरः ॥

rathānaśvān drumaiśśailaistepracikṣipurāhave |
śaraughaiḥpraticicchedatānyūpākṣoniśācaraḥ ||

20 6.76.20

सृष्टाव्निविदमैन्दाभ्यांद्रुमानुत्पाट्यवीर्यवान् ।
बभञ्जगदयामध्येशोणिताक्षःप्रतापवान् ॥

sṛṣṭāvnividamaindābhyāṃdrumānutpāṭyavīryavān |
babhañjagadayāmadhyeśoṇitākṣaḥpratāpavān ||

21 6.76.21

उद्यम्यविपुलंखडगंपरमर्मनिकृन्तनम् ।
प्रजङ्घोवालिपुत्रायअभिदुद्राववेगितः ॥

udyamyavipulaṃkhaḍagaṃparamarmanikṛntanam |
prajaṅghovāliputrāyaabhidudrāvavegitaḥ ||

22 6.76.22

तमभ्याशगतंदृष्टवावानरेन्द्रोमहाबलः ।
आजघानाश्वकर्णेनद्रुमेणातिबलस्तदा ॥

tamabhyāśagataṃdṛṣṭavāvānarendromahābalaḥ |
ājaghānāśvakarṇenadrumeṇātibalastadā ||

23 6.76.23

बाहुंचास्यसनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना ।
वालिपुत्रस्यघातेन स पपातक्षितावसिः ॥

bāhuṃcāsyasanistriṃśamājaghāna sa muṣṭinā |
vāliputrasyaghātena sa papātakṣitāvasiḥ ||

24 6.76.24

तंदृष्टवापतितंभूमौखङ्गमुलसन्निभम् ।
मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ॥

taṃdṛṣṭavāpatitaṃbhūmaukhaṅgamulasannibham |
muṣṭiṃsamvartayāmāsavajrakalpaṃmahābalaḥ ||

25 6.76.25

स ललाटेमहावीर्यमङ्गदंवानरर्षभम् ।
आजघानमहातेजास्समुहूर्तंचचाल ह ॥

sa lalāṭemahāvīryamaṅgadaṃvānararṣabham |
ājaghānamahātejāssamuhūrtaṃcacāla ha ||

26 6.76.26

स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीवालिपुत्रःप्रतापवान् ।
प्रजङ्घस्यशिरःकायातखङ्गेनपातयत्क्षितौ ॥

sa saṃjñāṃprāpyatejasvīvāliputraḥpratāpavān |
prajaṅghasyaśiraḥkāyātakhaṅgenapātayatkṣitau ||

27 6.76.27

स यूपाक्षोऽश्रुपूर्णाक्षःपितृव्येनिहतेरणे ।
अवरुह्यरथात्क्षिप्रंक्षीणेषुखङ्गमाददे ॥

sa yūpākṣo'śrupūrṇākṣaḥpitṛvyenihateraṇe |
avaruhyarathātkṣipraṃkṣīṇeṣukhaṅgamādade ||

28 6.76.28

तमापतन्तंसम्प्रेक्ष्ययूपाक्षंद्विविदस्त्वरन् ।
आजघानोरसिक्रुद्धोजग्राह च बलाद्बली ॥

tamāpatantaṃsamprekṣyayūpākṣaṃdvividastvaran |
ājaghānorasikruddhojagrāha ca balādbalī ||

29 6.76.29

गृहीतंभ्रातरंदृष्टवाशोणिताक्षोमहाबलः ।
आजघानगदाग्रेणवक्षसिद्विविदंततः ॥

gṛhītaṃbhrātaraṃdṛṣṭavāśoṇitākṣomahābalaḥ |
ājaghānagadāgreṇavakṣasidvividaṃtataḥ ||

30 6.76.30

स गदाभिहतस्तेनसञ्चचालमहाबलः ।
उद्यता च पुनस्तस्यजहारद्विविदोगदाम् ॥

sa gadābhihatastenasañcacālamahābalaḥ |
udyatā ca punastasyajahāradvividogadām ||

31 6.76.31

तस्मिन्नन्तरेमैन्दोवीरोवानरयूथपः ।
यूपाक्षंताडयामासतलेनोरसिवीर्यवान् ॥

tasminnantaremaindovīrovānarayūthapaḥ |
yūpākṣaṃtāḍayāmāsatalenorasivīryavān ||

32 6.76.32

तौशोणिताक्ष्यूपाक्षौप्लवङ्गाभ्यांतरस्विनौ ।
चक्रतुस्समरेतीव्रमाकर्षोत्पाटनंभृशम् ॥

tauśoṇitākṣyūpākṣauplavaṅgābhyāṃtarasvinau |
cakratussamaretīvramākarṣotpāṭanaṃbhṛśam ||

33 6.76.33

द्विविदश्शोणिताक्षंतुविददारनखैर्मुखै ।
निष्पिपेष च वेगेनक्षितावाविध्यवीर्यवान् ॥

dvividaśśoṇitākṣaṃtuvidadāranakhairmukhai |
niṣpipeṣa ca vegenakṣitāvāvidhyavīryavān ||

34 6.76.34

पाक्षमभिसङ्कृद्धो मैन्दो वानरयूथपः ।
पीडयामासबाहुभ्यांसपपातहतःक्षितौ ॥

pākṣamabhisaṅkṛddho maindo vānarayūthapaḥ |
pīḍayāmāsabāhubhyāṃsapapātahataḥkṣitau ||

35 6.76.35

हतप्रवीराव्यथिताराक्षसेन्द्रचमूस्तदा ।
जगामाभिमुखीसातुकुम्भकर्णसुतोयतः ॥

hatapravīrāvyathitārākṣasendracamūstadā |
jagāmābhimukhīsātukumbhakarṇasutoyataḥ ||

36-37 6.76.36-37

आपततनीं च वेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम् ।
अथोत्कष्टंमहावीर्यैर्लब्धलक्ष्यैःप्लवङ्गमैः ।
निपातितमहावीरांदृष्टवारक्षश्चमूंततः ।
कुम्भःप्रचक्रेतेजस्वीरणेकर्मसुदुष्करम् ॥

āpatatanīṃ ca vegenakumbhastāṃsāntvayaccamūm |
athotkaṣṭaṃmahāvīryairlabdhalakṣyaiḥplavaṅgamaiḥ |
nipātitamahāvīrāṃdṛṣṭavārakṣaścamūṃtataḥ |
kumbhaḥpracakretejasvīraṇekarmasuduṣkaram ||

38 6.76.38

स धनुर्धन्विनांश्रेष्ठःप्रगृह्यसुसमाहितः ।
मुमोचाशीविषप्रख्यान्शरान्देहविदारणान् ॥

sa dhanurdhanvināṃśreṣṭhaḥpragṛhyasusamāhitaḥ |
mumocāśīviṣaprakhyānśarāndehavidāraṇān ||

39 6.76.39

तस्यतच्छुशुभेभूयस्सशरंधनुरुत्तमम् ।
विद्युदैरावतार्चिष्मद्द्वितीयेन्द्रधनुर्यथा ॥

tasyatacchuśubhebhūyassaśaraṃdhanuruttamam |
vidyudairāvatārciṣmaddvitīyendradhanuryathā ||

40 6.76.40

आकर्णाकृष्टमुक्तेनजघानद्विविदंतदा ।
तेनहाटकपुङ्खेनपत्रतिणापत्त्रवाससा ॥

ākarṇākṛṣṭamuktenajaghānadvividaṃtadā |
tenahāṭakapuṅkhenapatratiṇāpattravāsasā ||

41 6.76.41

सहसाभिहतस्तेनविप्रमुक्तपदस्स्फुरन् ।
निपपाताद्रिकूटाभोविह्वलन् प्लवगोत्तमः ॥

sahasābhihatastenavipramuktapadassphuran |
nipapātādrikūṭābhovihvalan plavagottamaḥ ||

42 6.76.42

मन्दस्तुभ्रातरंभग्नंदृष्टवातत्रमहाहवे ।
लभिदुद्राववेगेनप्रगृह्यमहतींशिलाम् ॥

mandastubhrātaraṃbhagnaṃdṛṣṭavātatramahāhave |
labhidudrāvavegenapragṛhyamahatīṃśilām ||

43 6.76.43

तांशिलांतुप्रचिक्षेपराक्षसायमहाबलः ।
बिभेदतांशिलांकुम्भःप्रसन्नैःपञ्चभिश्शरैः ॥

tāṃśilāṃtupracikṣeparākṣasāyamahābalaḥ |
bibhedatāṃśilāṃkumbhaḥprasannaiḥpañcabhiśśaraiḥ ||

44 6.76.44

सन्धायचान्यंसुमुखंशरमाशीविषोपमम् ।
आजघानमहातेजावक्षसिद्विविदाग्रजम् ॥

sandhāyacānyaṃsumukhaṃśaramāśīviṣopamam |
ājaghānamahātejāvakṣasidvividāgrajam ||

45 6.76.45

स तुतेनप्रहारेणमैन्दोवानरयूथपः ।
मर्मण्यभिहतस्तेनपपा त भुविमूर्छितः ॥

sa tutenaprahāreṇamaindovānarayūthapaḥ |
marmaṇyabhihatastenapapā ta bhuvimūrchitaḥ ||

46 6.76.46

अङ्गदोमातुलौदृष्टवापथितौतुमहाबलौ ।
अभिदुद्राववेगेनकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ॥

aṅgadomātulaudṛṣṭavāpathitautumahābalau |
abhidudrāvavegenakumbhamudyatakārmukam ||

47 6.76.47

तमापतन्तंविव्याधकुम्भःपञ्चभिरायसैः ।
त्रिभिश्चान्यैश्शितैर्बाणैर्मातङ्गमिवतोमरैः ॥

tamāpatantaṃvivyādhakumbhaḥpañcabhirāyasaiḥ |
tribhiścānyaiśśitairbāṇairmātaṅgamivatomaraiḥ ||

48 6.76.48

सोऽङ्गदंविविधैभिर्बाणैःकुम्भोविव्याथवीर्यवान् ।
अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैःकनकभूषणैः ॥

so'ṅgadaṃvividhaibhirbāṇaiḥkumbhovivyāthavīryavān |
akuṇṭhadhārairniśitaistīkṣṇaiḥkanakabhūṣaṇaiḥ ||

49 6.76.49

अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रो न कम्पते ।
शिलापादपवर्षाणितस्यमूर्ध्निववर्ष ह ॥

aṅgadaḥpratividdhāṅgovāliputro na kampate |
śilāpādapavarṣāṇitasyamūrdhnivavarṣa ha ||

50 6.76.50

स प्रचिच्छेदतान् सर्वान् बिभेद च पुनश्शिलाः ।
कुम्भकर्णात्मजश्रशीमान् वालिपुत्त्रसमीरितान् ॥

sa pracicchedatān sarvān bibheda ca punaśśilāḥ |
kumbhakarṇātmajaśraśīmān vāliputtrasamīritān ||

51 6.76.51

आपतन्तं च ससम्प्रेक्ष्यकुम्भोवानरयूथपम् ।
भ्रुवोर्विव्याथबाणाभ्यामुल्काभ्यामिवकुञ्जरम् ॥

āpatantaṃ ca sasamprekṣyakumbhovānarayūthapam |
bhruvorvivyāthabāṇābhyāmulkābhyāmivakuñjaram ||

52 6.76.52

तस्यसुस्रावरुधिरंपिहितेचास्यलोचने ।
अङ्गदःपाणिनानेत्रेपिधायरुधिरोक्षिते ।
सालमासन्नमेकेनपरिजग्राहपाणिवा ॥

tasyasusrāvarudhiraṃpihitecāsyalocane |
aṅgadaḥpāṇinānetrepidhāyarudhirokṣite |
sālamāsannamekenaparijagrāhapāṇivā ||

53 6.76.53

सम्पीड्यरसिचास्कन्धम् करेणाभिनिवेश्य च ।
किञ्चिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथयथागजः ॥

sampīḍyarasicāskandham kareṇābhiniveśya ca |
kiñcidabhyavanamyainamunmamāthayathāgajaḥ ||

54 6.76.54

तमिन्द्रकेतुप्रतिमंवृक्षंमन्दरसन्निभम् ।
समुत्सृजन्तंवेगेनपश्यतांसर्वरक्षसाम् ॥

tamindraketupratimaṃvṛkṣaṃmandarasannibham |
samutsṛjantaṃvegenapaśyatāṃsarvarakṣasām ||

55 6.76.55

सबिभेदशितैर्बाणैस्सप्तभिःकायभेदनैः ।
अङ्गदोविव्यधेऽभीक्षणंससादचमुमोह च ॥

sabibhedaśitairbāṇaissaptabhiḥkāyabhedanaiḥ |
aṅgadovivyadhe'bhīkṣaṇaṃsasādacamumoha ca ||

56 6.76.56

अङ्गदंव्यथितंदृष्टवासीदन्तमिवसागरम् ।
दुरासदंहरिश्रेष्ठंरामायन्येन्यवेदयन् ॥

aṅgadaṃvyathitaṃdṛṣṭavāsīdantamivasāgaram |
durāsadaṃhariśreṣṭhaṃrāmāyanyenyavedayan ||

57 6.76.57

रामस्तुव्यथितंश्रुत्वावालिपुत्त्रंरणाजरे ।
व्यादिदेशहरिश्रेष्ठान्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः ॥

rāmastuvyathitaṃśrutvāvāliputtraṃraṇājare |
vyādideśahariśreṣṭhānjāmbavatpramukhāṃstataḥ ||

58 6.76.58

तेतुवानरशार्दूलाश्श्रुत्वारामस्यशासनम् ।
अभिपेतुस्सुसङ्कृद्धाःकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ॥

tetuvānaraśārdūlāśśrutvārāmasyaśāsanam |
abhipetussusaṅkṛddhāḥkumbhamudyatakārmukam ||

59 6.76.59

ततोद्रुमशिलाहस्ताःकोपसंरक्तलोचनाः ।
रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदंवानरर्षभाः ॥

tatodrumaśilāhastāḥkopasaṃraktalocanāḥ |
rirakṣiṣanto'bhyapatannaṅgadaṃvānararṣabhāḥ ||

60 6.76.60

जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शी च वानरः ।
कुम्भकर्णात्मजंवीरंक्रुद्धास्समभिदुद्रुवुः ॥

jāmbavāṃścasuṣeṇaścavegadarśī ca vānaraḥ |
kumbhakarṇātmajaṃvīraṃkruddhāssamabhidudruvuḥ ||

61 6.76.61

समीक्ष्यापततस्तांस्तुवानरेन्द्रान् महाबलान् ।
आववारशरौघेणनगेनेवजलाशयम् ॥

samīkṣyāpatatastāṃstuvānarendrān mahābalān |
āvavāraśaraugheṇanagenevajalāśayam ||

62 6.76.62

तस्यबाणपथंप्राप्य न शेकुरतिवर्तितुम् ।
वानरेन्द्रामहात्मानोवेलामिवमहादधिः ॥

tasyabāṇapathaṃprāpya na śekurativartitum |
vānarendrāmahātmānovelāmivamahādadhiḥ ||

63-64 6.76.63-64

तांस्तुदृष्टवाहरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान् ।
अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः ।
भिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे ।
शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी ॥

tāṃstudṛṣṭavāharigaṇān śaravṛṣṭibhirarditān |
aṅgadaṃpṛṣṭhataḥkṛtvābhrātṛjaṃplavageśvaraḥ |
bhidudrāvavegenasugrīvaḥkumbhamāhave |
śailasānucaraṃnāgaṃvegavānivakesarī ||

65 6.76.65

उत्पाट्य च महाशैलनश्वकर्णान्दवान्बहून् ।
अन्यांश्चविविधान्ववृक्षाचिक्षेपचिमहाबलः ॥

utpāṭya ca mahāśailanaśvakarṇāndavānbahūn |
anyāṃścavividhānvavṛkṣācikṣepacimahābalaḥ ||

66 6.76.66

तांछादयन्तीमाकाशंवृक्षवृष्टिंदुरासदाम् ।
कुम्भकर्णात्मजश्शीघ्रंचिच्छेदनिशितैश्शरैः ॥

tāṃchādayantīmākāśaṃvṛkṣavṛṣṭiṃdurāsadām |
kumbhakarṇātmajaśśīghraṃcicchedaniśitaiśśaraiḥ ||

67 6.76.67

अभिलक्षेणतीव्रेणकुम्भेननिशितैश्शरैः ।
अचितास्तेद्रुमारेजुर्यथाघोराषतघ्नयः ॥

abhilakṣeṇatīvreṇakumbhenaniśitaiśśaraiḥ |
acitāstedrumārejuryathāghorāṣataghnayaḥ ||

68 6.76.68

द्रुमवर्षंतुसञ्छिन्नंदृष्टवाकुम्भोनवीर्यवान् ।
वानराधिपतिः शीमान्महासत्त्वो न विव्यथे ॥

drumavarṣaṃtusañchinnaṃdṛṣṭavākumbhonavīryavān |
vānarādhipatiḥ śīmānmahāsattvo na vivyathe ||

69 6.76.69

निर्भिद्यमानस्सहसासहमानश्चतान् शरान् ।
कुम्भस्यधनुराक्षिप्यबभञ्जेन्द्रधनुष्प्रभम् ॥

nirbhidyamānassahasāsahamānaścatān śarān |
kumbhasyadhanurākṣipyababhañjendradhanuṣprabham ||

70 6.76.70

अवफ्लुत्यततश्शीघ्रंकृत्वाकर्मसुदुष्करम् ।
अब्रवीत्कुपितःकुम्भंभग्नशृङ्गमिवद्विपम् ॥

avaphlutyatataśśīghraṃkṛtvākarmasuduṣkaram |
abravītkupitaḥkumbhaṃbhagnaśṛṅgamivadvipam ||

71 6.76.71

निकुम्भाग्रजवीर्यंतेबाणवेगवदद्भुतम् ।
सन्नतिश्चप्रभावश्चतववारावणस्यवा ॥

nikumbhāgrajavīryaṃtebāṇavegavadadbhutam |
sannatiścaprabhāvaścatavavārāvaṇasyavā ||

72 6.76.72

प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुभेरवरुणोपम ।
एकस्त्वमनुजातोऽसिपितरंबलवृत्ततः ॥

prahlādabalivṛtraghnakubheravaruṇopama |
ekastvamanujāto'sipitaraṃbalavṛttataḥ ||

73-74 6.76.73-74

त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।
त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।
विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ॥

tvāmevaikaṃmahābāhuṃcāpahastamarindamam |
tridaśānātivartantejitendriyamivādhayaḥ |
vikramasvamahābuddhe karmāṇimamapaśyataḥ ||

75 6.76.75

वरदानापतितृव्यस्तेसहतेदेवदानवान् ।
कुम्भकर्णस्तुवीर्येणसहते च सुरासुरान् ॥

varadānāpatitṛvyastesahatedevadānavān |
kumbhakarṇastuvīryeṇasahate ca surāsurān ||

76 6.76.76

ततःकुम्भस्तुसुग्रीवंबाहुभ्यांजगृहेतदा ।
गजाविवाहितमदौनिश्श्वसन्तौमुहुर्मुहु . ।
अन्योन्यगात्रग्रथितौकर्षन्तावितरेतरम् ।
सधूमांमुखतोज्वालांविसृजन्तौपरिश्रमात् ॥

tataḥkumbhastusugrīvaṃbāhubhyāṃjagṛhetadā |
gajāvivāhitamadauniśśvasantaumuhurmuhu . |
anyonyagātragrathitaukarṣantāvitaretaram |
sadhūmāṃmukhatojvālāṃvisṛjantaupariśramāt ||

77 6.76.77

महाविमर्दंसमरेमयासहतवाद्भुतम् ।
अद्यभूतानिपश्यन्तुशक्रशम्बरयोरिव ॥

mahāvimardaṃsamaremayāsahatavādbhutam |
adyabhūtānipaśyantuśakraśambarayoriva ||

78 6.76.78

कृतमप्रतिमंकर्मदर्शितंचास्त्रकौशलम् ।
पातिताहरिवीराश्चत्वयावैभीमविक्रमाः ॥

kṛtamapratimaṃkarmadarśitaṃcāstrakauśalam |
pātitāharivīrāścatvayāvaibhīmavikramāḥ ||

79 6.76.79

उपालम्भभयाच्चापिनासिवीरमयाहतः ।
कृतकर्मपरिश्रान्तोविश्रान्तःपश्यमेबलम् ॥

upālambhabhayāccāpināsivīramayāhataḥ |
kṛtakarmapariśrāntoviśrāntaḥpaśyamebalam ||

80-82 6.76.80-82

तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः ।
अग्नेराज्याहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत ॥

tenasugrīvavākyenasāvamānenamānitaḥ |
agnerājyāhutasyevatejastasyābhyavardhata ||

83 6.76.83

तयोःपादाभिघाताच्चनिमग्नाचाभवन्महि ।
व्याघूर्णिततरङ्गश्चचुक्षुभेवरुणालयः ॥

tayoḥpādābhighātāccanimagnācābhavanmahi |
vyāghūrṇitataraṅgaścacukṣubhevaruṇālayaḥ ||

84 6.76.84

ततःकुम्भंसमुत्क्षिप्यसुग्रीवोलवणाम्भसि ।
पातयामासवेगेनदर्शयन्नुदधेस्तलम् ॥

tataḥkumbhaṃsamutkṣipyasugrīvolavaṇāmbhasi |
pātayāmāsavegenadarśayannudadhestalam ||

85 6.76.85

ततःकुम्भनिपातेनजलराशिस्समुत्थितः ।
व्निध्यमन्दरसङ्काशोविससर्पसमन्ततः ॥

tataḥkumbhanipātenajalarāśissamutthitaḥ |
vnidhyamandarasaṅkāśovisasarpasamantataḥ ||

86 6.76.86

ततःकुम्भस्समुत्पत्यसुग्रीवमभिपद्य च ।
आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रवेगेनमुष्टिना ॥

tataḥkumbhassamutpatyasugrīvamabhipadya ca |
ājaghānorasikruddhovajravegenamuṣṭinā ||

87 6.76.87

तस्यचचर्मच पुस्फोटबहुसुस्रावशोणितम् ।
स च मुष्टिर्महावेगःप्रतिजघ्नेऽस्थिमण्डले ॥

tasyacacarmaca pusphoṭabahususrāvaśoṇitam |
sa ca muṣṭirmahāvegaḥpratijaghne'sthimaṇḍale ||

88 6.76.88

त्दावेगेनतत्रासीत्तेजःप्रज्वलितंमहत् ।
वज्रनिष्पेषसञ्जाताज्वालामेरोर्यथागिरेः ॥

tdāvegenatatrāsīttejaḥprajvalitaṃmahat |
vajraniṣpeṣasañjātājvālāmeroryathāgireḥ ||

89 6.76.89

स तत्राभिहतस्तेनसुग्रीवोवानरर्षभः ।
मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ॥

sa tatrābhihatastenasugrīvovānararṣabhaḥ |
muṣṭiṃsamvartayāmāsavajrakalpaṃmahābalaḥ ||

90 6.76.90

अर्चिस्सहस्रविकचरविमण्डलसप्रभम् ।
स मुष्टिंपातयामासकुम्भस्योरसिवीर्यवान् ॥

arcissahasravikacaravimaṇḍalasaprabham |
sa muṣṭiṃpātayāmāsakumbhasyorasivīryavān ||

91 6.76.91

स तुतेनप्रहारेणविह्वलोभृशताडितः ।
निपपाततदाकुम्भोगतार्चिरिवपावकः ॥

sa tutenaprahāreṇavihvalobhṛśatāḍitaḥ |
nipapātatadākumbhogatārcirivapāvakaḥ ||

92 6.76.92

मुष्टिनाभिहतस्तेननिपपाताशुराक्षसः ।
लोहिताङ्गइवाकाशाददीप्तरमशिर्यदृच्छया ॥

muṣṭinābhihatastenanipapātāśurākṣasaḥ |
lohitāṅgaivākāśādadīptaramaśiryadṛcchayā ||

93 6.76.93

कुम्भस्यपततोरूपंभग्नस्योरसिमुष्टीना ।
बभौरुद्राभिपन्नस्ययथारूपंगवांपतेः ॥

kumbhasyapatatorūpaṃbhagnasyorasimuṣṭīnā |
babhaurudrābhipannasyayathārūpaṃgavāṃpateḥ ||

Next sarga · Yuddha Kanda 77Hanuman Slays NikumbhaHanuman kills Kumbhakarna's son Nikumbha.

Characters in this sarga

All characters