Vibhishana Steadies the Army

ततोद्यांपृथिवींचैववीक्षमाणावनौकसः ।
ददृशुःसन्ततौबाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ॥

tatodyāṃpṛthivīṃcaivavīkṣamāṇāvanaukasaḥ |
dadṛśuḥsantataubāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau ||

वृष्टवेवोपरतेदेवेकृतकर्मणिराक्षसे ।
आजगामाथतंदेशंससुग्रीवोविभीषणः ॥

vṛṣṭavevoparatedevekṛtakarmaṇirākṣase |
ājagāmāthataṃdeśaṃsasugrīvovibhīṣaṇaḥ ||

नीलद्विविदमैन्दाश्चसुषेणःकुमुदाङ्गदाः ।
तूर्णंहनुमतासार्धमन्वशोचन्तराघवौ ॥

nīladvividamaindāścasuṣeṇaḥkumudāṅgadāḥ |
tūrṇaṃhanumatāsārdhamanvaśocantarāghavau ||

अचेष्टौमन्दनिश्श्वासौशोणितौघपरिप्लुतौ ।
शरजालाचितौस्तब्दौशयानौशरतल्पयोः ।
निःश्वसन्तौयथासर्पौनिश्चेष्टौमन्दविक्रमौ ।
रुधिरस्राद्विग्धाङ्गौतापनीयाविवध्वजौ ।
तौवीरशयनेवीरौशयानौमन्दचेष्टितौ ।
यूथपैस्तैः परिवृतौबाष्पव्याकुललोचनैः ।
राघवौपतितौदृष्टवाशरजालसमावृतौ ।
बभूवुर्वेर्व्यथितास्सर्वेवानरास्सविभीषणाः ॥

aceṣṭaumandaniśśvāsauśoṇitaughapariplutau |
śarajālācitaustabdauśayānauśaratalpayoḥ |
niḥśvasantauyathāsarpauniśceṣṭaumandavikramau |
rudhirasrādvigdhāṅgautāpanīyāvivadhvajau |
tauvīraśayanevīrauśayānaumandaceṣṭitau |
yūthapaistaiḥ parivṛtaubāṣpavyākulalocanaiḥ |
rāghavaupatitaudṛṣṭavāśarajālasamāvṛtau |
babhūvurvervyathitāssarvevānarāssavibhīṣaṇāḥ ||

अन्तरिक्षंनिरीक्षन्तोदिशस्सर्वाश्चवानराः ।
नचैनंमाययाछन्नंददृशूरावणिःरणे ॥

antarikṣaṃnirīkṣantodiśassarvāścavānarāḥ |
nacainaṃmāyayāchannaṃdadṛśūrāvaṇiḥraṇe ||

तंतुमायाप्रतिच्छन्नंमाययैवविभीषणः ।
वीक्षमाणोददर्शाथभ्रातुःपुत्रमवस्थितम् ॥

taṃtumāyāpraticchannaṃmāyayaivavibhīṣaṇaḥ |
vīkṣamāṇodadarśāthabhrātuḥputramavasthitam ||

तमप्रतिकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे ।
ददर्शान्तर्हितंवीरंवरदानाद्विभीषणः ।
तेजसायशसाचैवविक्रमेणचसम्युतम् ॥

tamapratikarmāṇamapratidvandvamāhave |
dadarśāntarhitaṃvīraṃvaradānādvibhīṣaṇaḥ |
tejasāyaśasācaivavikrameṇacasamyutam ||

इन्द्रजित्त्वात्मनःकर्मतौशयानौसमीक्ष्यच ।
उवाचपरमप्रीतोहर्षयन् सर्वनैरृतान् ॥

indrajittvātmanaḥkarmatauśayānausamīkṣyaca |
uvācaparamaprītoharṣayan sarvanairṛtān ||

दूषणस्यचहन्तारौखरस्यचमहाबलौ ।
सादितौमामकैर्बाणैर्भ्रातरौरामलक्ष्मणौ ॥

dūṣaṇasyacahantāraukharasyacamahābalau |
sāditaumāmakairbāṇairbhrātaraurāmalakṣmaṇau ||

नेमौमोक्षयितुंशक्यावेतस्मादिषुबन्धनात् ।
सर्वैरपिसमागम्यसर्षिसङ्घैस्सुरासुरैः ॥

nemaumokṣayituṃśakyāvetasmādiṣubandhanāt |
sarvairapisamāgamyasarṣisaṅghaissurāsuraiḥ ||

यत्कृतेचिन्तयानस्यशोकार्तस्यपितुर्मम ।
अस्पृष्टवाशयनंगात्रैस्त्रियामायातिशर्वरी ।
त्स्नेयंयत्कृतेलङ्कानदीवर्षास्विवाकुला ।
सोऽयंमूलहरोऽनर्थःसर्वेषांनिहतोमया ॥

yatkṛtecintayānasyaśokārtasyapiturmama |
aspṛṣṭavāśayanaṃgātraistriyāmāyātiśarvarī |
tsneyaṃyatkṛtelaṅkānadīvarṣāsvivākulā |
so'yaṃmūlaharo'narthaḥsarveṣāṃnihatomayā ||

रामस्यलक्ष्मणस्यैवसर्वेषांचवनौकसाम् ।
विक्रमानिष्फलाःसर्वेयथाशरदितोयदाः ॥

rāmasyalakṣmaṇasyaivasarveṣāṃcavanaukasām |
vikramāniṣphalāḥsarveyathāśaraditoyadāḥ ||

एवमुक्त्वातुतान् सर्वान्राक्षसान्परिपार्श्वतः ।
यूथपानपितान्सर्वांस्ताडयामासरावणिः ॥

evamuktvātutān sarvānrākṣasānparipārśvataḥ |
yūthapānapitānsarvāṃstāḍayāmāsarāvaṇiḥ ||

नीलंनवभिराहत्यमैन्दंचद्विविदंतथा ।
त्रिभिस्त्रिभिरमित्रघ्नस्ततापप्रवरेषुभिः ॥

nīlaṃnavabhirāhatyamaindaṃcadvividaṃtathā |
tribhistribhiramitraghnastatāpapravareṣubhiḥ ||

जाम्बवन्तंमहेष्वासोविद् ध्वाबाणेनवक्षसि ।
हनूमतोवेगवतोविससर्जशरान्दश ॥

jāmbavantaṃmaheṣvāsovid dhvābāṇenavakṣasi |
hanūmatovegavatovisasarjaśarāndaśa ||

गवाक्षंशरभंचैवद्वावप्यमिततेजसौ ।
द्वाभ्यांद्वाभ्यांमहावेगोविव्याधयुधिरावणिः ॥

gavākṣaṃśarabhaṃcaivadvāvapyamitatejasau |
dvābhyāṃdvābhyāṃmahāvegovivyādhayudhirāvaṇiḥ ||

गोलाङ्गूलेश्वरंचैववालिपुत्रमथाङ्गदम् ।
विव्याधबहुभिर्बाणैस्त्वरमाणोऽथरावणिः ॥

golāṅgūleśvaraṃcaivavāliputramathāṅgadam |
vivyādhabahubhirbāṇaistvaramāṇo'tharāvaṇiḥ ||

तान्वानरवरान्भित्त्वाशरैरग्निशिखोपमैः ।
ननादबलवांस्तत्रमहासत्त्वस्सरावणिः ॥

tānvānaravarānbhittvāśarairagniśikhopamaiḥ |
nanādabalavāṃstatramahāsattvassarāvaṇiḥ ||

तानर्धयित्वाबाणौघैस्त्रासयित्वाचवानरान् ।
प्रजहासमहाबाहुर्वचनंचेदमब्रवीत् ॥

tānardhayitvābāṇaughaistrāsayitvācavānarān |
prajahāsamahābāhurvacanaṃcedamabravīt ||

शरशब्देनघोरेणमयाबद्धौचमूमुखे ।
सहितौभ्रातरवेतौनिशामयतराक्षसाः ॥

śaraśabdenaghoreṇamayābaddhaucamūmukhe |
sahitaubhrātaravetauniśāmayatarākṣasāḥ ||

एवमुक्तास्तुतेसर्वेराक्षसाःकूटयोधिनः ।
परंविस्मयामाजग्मुःकर्मणातेनहर्षिताः ॥

evamuktāstutesarverākṣasāḥkūṭayodhinaḥ |
paraṃvismayāmājagmuḥkarmaṇātenaharṣitāḥ ||

विनेदुश्चमहानादान् सर्वेतेजलदोपमाः ।
हतोरामइतिज्ञात्वारावणिंसमपूजयन् ॥

vineduścamahānādān sarvetejaladopamāḥ |
hatorāmaitijñātvārāvaṇiṃsamapūjayan ||

निष्पन्दौतुतदादृष्टवाभ्रातरौरामलक्ष्मणौ ।
वसुधायांनिरुच्छवासौहतावित्यन्वमन्यत ॥

niṣpandaututadādṛṣṭavābhrātaraurāmalakṣmaṇau |
vasudhāyāṃnirucchavāsauhatāvityanvamanyata ||

हर्षेणतुसमाविष्टइन्द्रजित्समितिञ्जयः ।
प्रविवेशपुरींलङ्कांहर्षयन् सर्वनैर्वृतान् ॥

harṣeṇatusamāviṣṭaindrajitsamitiñjayaḥ |
praviveśapurīṃlaṅkāṃharṣayan sarvanairvṛtān ||

रामलक्ष्मणयोर्दृष्टवाशरीरेसायकैश्चिते ।
सर्वाणिचाङ्गोपाङ्गानिसुग्रीवंभयमाविशत् ॥

rāmalakṣmaṇayordṛṣṭavāśarīresāyakaiścite |
sarvāṇicāṅgopāṅgānisugrīvaṃbhayamāviśat ||

पर्यवस्थापयात्मानमनाथंमांचवानर ।
सत्यधर्माभिरक्तानांनास्तिमृत्युकृतंभयम् ॥

paryavasthāpayātmānamanāthaṃmāṃcavānara |
satyadharmābhiraktānāṃnāstimṛtyukṛtaṃbhayam ||

एवमुक्त्वाततस्तस्यजलक्लन्नेनपाणिना ।
सुग्रीवस्यशुभेनेत्रेप्रममार्जविभीषणः ॥

evamuktvātatastasyajalaklannenapāṇinā |
sugrīvasyaśubhenetrepramamārjavibhīṣaṇaḥ ||

ततस्सलिलमादायविद्ययापरिजप्यच ।
सुग्रीवनेत्रेधर्मात्मासममार्जविभीषणः ॥

tatassalilamādāyavidyayāparijapyaca |
sugrīvanetredharmātmāsamamārjavibhīṣaṇaḥ ||

विमृज्यवदनंतस्यकपिराजस्यधीमतः ।
अब्रवीत्कालसम्प्राप्तसम्भ्रान्तमिदंवचः ॥

vimṛjyavadanaṃtasyakapirājasyadhīmataḥ |
abravītkālasamprāptasambhrāntamidaṃvacaḥ ||

नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लब्यमवलम्बितुम् ।
अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ॥

nakālaḥkapirājendravaiklabyamavalambitum |
atisneho'pyakāle'sminmaraṇāyopakalpate ||

तस्मादुत्सृज्यवैक्लब्यंसर्वकार्यविनाशनम् ।
हितंरामपुरोगणांसैन्यानानुचिन्त्यताम् ॥

tasmādutsṛjyavaiklabyaṃsarvakāryavināśanam |
hitaṃrāmapurogaṇāṃsainyānānucintyatām ||

अथवारक्ष्यतांरामोयावत्संज्ञाविपर्ययः ।
लब्धसंज्ञौहिकाकुत्स्थौभयंनौव्यपनेष्यतः ॥

athavārakṣyatāṃrāmoyāvatsaṃjñāviparyayaḥ |
labdhasaṃjñauhikākutsthaubhayaṃnauvyapaneṣyataḥ ||

नैतत्किञ्चनरामस्यनचरामोमुमूर्षति ।
नह्येनंहास्यतेलक्ष्मीद्दुर्लभायागतायुषाम् ॥

naitatkiñcanarāmasyanacarāmomumūrṣati |
nahyenaṃhāsyatelakṣmīddurlabhāyāgatāyuṣām ||

तस्मादाश्वासयात्मानंबलंचाश्वासयस्वकम् ।
यावत्कार्याणिसर्वाणिपुनःसंस्थापयाम्यहम् ॥

tasmādāśvāsayātmānaṃbalaṃcāśvāsayasvakam |
yāvatkāryāṇisarvāṇipunaḥsaṃsthāpayāmyaham ||

एतेहिफुल्लनयनास्त्रासादागतसाध्वसाः ।
कर्णेकर्णेप्रकथिताहरयोहरिसत्तम ॥

etehiphullanayanāstrāsādāgatasādhvasāḥ |
karṇekarṇeprakathitāharayoharisattama ||

मांतुदृष्टवाप्रधावन्तमनीकंसम्प्रहर्षितुम् ।
त्यजस्तुहरयस्त्रासंभुक्तपूर्वामिवस्रजम् ॥

māṃtudṛṣṭavāpradhāvantamanīkaṃsampraharṣitum |
tyajastuharayastrāsaṃbhuktapūrvāmivasrajam ||

समाश्वास्यतुसुग्रीवंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।
विद्रुतंवानरानीकंतत्समाश्वासयत्पुनः ॥

samāśvāsyatusugrīvaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ |
vidrutaṃvānarānīkaṃtatsamāśvāsayatpunaḥ ||

इन्द्रजित्तुमहामायःसर्वसैन्यसमावृतः ।
विवेशनगरींलङ्कांपितरंचाभ्युपागमत् ॥

indrajittumahāmāyaḥsarvasainyasamāvṛtaḥ |
viveśanagarīṃlaṅkāṃpitaraṃcābhyupāgamat ||

तत्ररावणमासाद्यअभिवाद्यकृताञ्जलिः ।
आचचक्षेप्रियंपित्रेनिहतौरामलक्ष्मणौ ॥

tatrarāvaṇamāsādyaabhivādyakṛtāñjaliḥ |
ācacakṣepriyaṃpitrenihataurāmalakṣmaṇau ||

उत्पपातततोहृष्टःपुत्रंचपरिषस्वजे ।
रावणोरक्षसांमध्येश्रुत्वाशत्रूनिपातितौ ॥

utpapātatatohṛṣṭaḥputraṃcapariṣasvaje |
rāvaṇorakṣasāṃmadhyeśrutvāśatrūnipātitau ||

उपाघ्रायचतंमूद् र्नेनंपप्रच्छप्रीतमानसः ।
पृच्छतेचयथावृत्तंपित्रेतस्मैसर्वंन्यवेदयत् ।
यथातौशरबन्धेननिश्चेष्टौनिष्प्रभौकृतौ ॥

upāghrāyacataṃmūd rnenaṃpapracchaprītamānasaḥ |
pṛcchatecayathāvṛttaṃpitretasmaisarvaṃnyavedayat |
yathātauśarabandhenaniśceṣṭauniṣprabhaukṛtau ||

सहर्षवेगानुगतान्तरात्माश्रुत्वावचस्तस्यमहारथस्य ।
जहौज्वरंदाशरथेःसमुत्थितंप्रहृष्यवाचाऽभिननन्दपुत्रम् ॥

saharṣavegānugatāntarātmāśrutvāvacastasyamahārathasya |
jahaujvaraṃdāśaratheḥsamutthitaṃprahṛṣyavācā'bhinanandaputram ||