The Siege Begins

ततस्तेराक्षसास्तत्रगत्वारावणमन्दिरम् ।
न्यवेदयन्पुरींरुद्धांरामेणसहवानरैः ॥

tatasterākṣasāstatragatvārāvaṇamandiram |
nyavedayanpurīṃruddhāṃrāmeṇasahavānaraiḥ ||

रुद्धांतुनगरींश्रुत्वाजातक्रोधोनिशाचरः ।
विधानंद्विगुणंश्रुत्वाप्रासादंसोऽध्यरोहत ॥

ruddhāṃtunagarīṃśrutvājātakrodhoniśācaraḥ |
vidhānaṃdviguṇaṃśrutvāprāsādaṃso'dhyarohata ||

सददर्शावृतांलङ्कांसशैलवनकाननाम् ।
असङ्ख्येयैर्हरिगणैःसर्वतोयुद्धकाङ्क्षिभिः ॥

sadadarśāvṛtāṃlaṅkāṃsaśailavanakānanām |
asaṅkhyeyairharigaṇaiḥsarvatoyuddhakāṅkṣibhiḥ ||

सदृष्ट्वावानरैःसर्वांवसुधांकवलीकृताम् ।
कथंक्षपयितव्याःस्युरितिचिन्तापरोऽभवत् ॥

sadṛṣṭvāvānaraiḥsarvāṃvasudhāṃkavalīkṛtām |
kathaṃkṣapayitavyāḥsyuriticintāparo'bhavat ||

सचिन्तयित्वासुचिरंधैर्यमालम्ब्यरावणः ।
राघवंहरियूथांश्चददर्शायतलोचनः ॥

sacintayitvāsuciraṃdhairyamālambyarāvaṇaḥ |
rāghavaṃhariyūthāṃścadadarśāyatalocanaḥ ||

राघवःसहसैन्येनमुदितोनामपुप्लुवे ।
लङ्कांददर्शगुप्तांवैसर्वतोराक्षसैर्वृताम् ॥

rāghavaḥsahasainyenamuditonāmapupluve |
laṅkāṃdadarśaguptāṃvaisarvatorākṣasairvṛtām ||

दृष्ट्वादाशरथिर्लङ्कांचित्रध्वजपताकिनीम् ।
जगामसहसासीतांदूयमानेनचेतसा ॥

dṛṣṭvādāśarathirlaṅkāṃcitradhvajapatākinīm |
jagāmasahasāsītāṃdūyamānenacetasā ||

अत्रसामृगशावाक्षीमत्कृतेजनकात्मजा ।
पीड्यतेशोकसन्तप्ताकृशास्थण्डिलशायिनी ॥

atrasāmṛgaśāvākṣīmatkṛtejanakātmajā |
pīḍyateśokasantaptākṛśāsthaṇḍilaśāyinī ||

पीड्यमानांसधर्मात्मावैदेहीमनुचिन्तयन् ।
क्षिप्रमाज्ञापयामासवानरान्द्विषतांवधे ॥

pīḍyamānāṃsadharmātmāvaidehīmanucintayan |
kṣipramājñāpayāmāsavānarāndviṣatāṃvadhe ||

एवमुक्तेतुवचनेरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
संघर्षमाणाःप्लवगाःसिम्हनादैरनादयन् ॥

evamuktetuvacanerāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
saṃgharṣamāṇāḥplavagāḥsimhanādairanādayan ||

शिखरैर्विकिरामैनांलङ्कांमुष्टिभिरेववा ।
इतिस्मदधिरेसर्वेमनांसिहरियूथपाः ॥

śikharairvikirāmaināṃlaṅkāṃmuṣṭibhirevavā |
itismadadhiresarvemanāṃsihariyūthapāḥ ||

उद्यम्यगिरिशृङ्गाणिशिखराणिमहान्तिच ।
तरूंश्चोत्पाट्यविविधांस्तिष्ठन्तिहरियूथपाः ॥

udyamyagiriśṛṅgāṇiśikharāṇimahāntica |
tarūṃścotpāṭyavividhāṃstiṣṭhantihariyūthapāḥ ||

प्रेक्षतोराक्षसेन्द्रस्यतान्यनीकानिभागशः ।
राघवप्रियकामार्थंलङ्कामारुरुहुस्तदा ॥

prekṣatorākṣasendrasyatānyanīkānibhāgaśaḥ |
rāghavapriyakāmārthaṃlaṅkāmāruruhustadā ||

तेताम्रवक्त्राहेमाभारामार्थेत्यक्तजीविताः ।
लङ्कामेवाभ्यवर्तन्तसालतालशिलायुधाः ॥

tetāmravaktrāhemābhārāmārthetyaktajīvitāḥ |
laṅkāmevābhyavartantasālatālaśilāyudhāḥ ||

तेद्रुमैःपर्वताग्रैश्चमुष्टिभिश्चप्लवङ्गमाः ।
प्राकाराग्राण्यरण्यानिममन्थुस्तोरणानिच ॥

tedrumaiḥparvatāgraiścamuṣṭibhiścaplavaṅgamāḥ |
prākārāgrāṇyaraṇyānimamanthustoraṇānica ||

पारिखाःपूरयन्तिस्मप्रसन्नसलिलायुताः ।
पांसुभिःपर्वताग्रैश्चतृणैःकाष्ठैश्चवानराः ॥

pārikhāḥpūrayantismaprasannasalilāyutāḥ |
pāṃsubhiḥparvatāgraiścatṛṇaiḥkāṣṭhaiścavānarāḥ ||

ततःसहस्रयूथाश्चकोटीयूथाश्चवानराः ।
कोटीशतयुताश्चान्येलङ्कामारुरुहुस्तदा ॥

tataḥsahasrayūthāścakoṭīyūthāścavānarāḥ |
koṭīśatayutāścānyelaṅkāmāruruhustadā ||

काञ्चनानिप्रमृद्नन्तस्तोरणानिप्लवङ्गमाः ।
कैलासशिखराभानिगोपुराणिप्रमथ्यच ॥

kāñcanānipramṛdnantastoraṇāniplavaṅgamāḥ |
kailāsaśikharābhānigopurāṇipramathyaca ||

आप्लवन्तःप्लवन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।
लङ्कांतामभिधावन्तिमहावारणसंनिभाः ॥

āplavantaḥplavantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
laṅkāṃtāmabhidhāvantimahāvāraṇasaṃnibhāḥ ||

जयत्यतिबलोरामोलक्ष्मणश्चमहाबलः ।
राजाजयतिसुग्रीवोराघवेणाभिपालितः ॥

jayatyatibalorāmolakṣmaṇaścamahābalaḥ |
rājājayatisugrīvorāghaveṇābhipālitaḥ ||

इत्येवंघोषयन्तश्चगर्जन्तश्चप्लवङ्गमाः ।
अभ्यधावन्तलङ्कायाःप्राकारंकामरूपिणः ॥

ityevaṃghoṣayantaścagarjantaścaplavaṅgamāḥ |
abhyadhāvantalaṅkāyāḥprākāraṃkāmarūpiṇaḥ ||

वीरबाहुःसुबाहुश्चनलश्चवनगोचरः ।
निपीड्योपनिविष्टास्तेप्राकारंहरियूथपाः ।
एतस्मिन्नन्तरेचक्रुःस्कन्धावारनिवेशनम् ॥

vīrabāhuḥsubāhuścanalaścavanagocaraḥ |
nipīḍyopaniviṣṭāsteprākāraṃhariyūthapāḥ |
etasminnantarecakruḥskandhāvāraniveśanam ||

पूर्वद्वारंतुकुमुदःकोटीभिर्दशभिर्वृतः ।
आवृत्यबलवांस्तस्थौहरिभिर्जितकाशिभिः ॥

pūrvadvāraṃtukumudaḥkoṭībhirdaśabhirvṛtaḥ |
āvṛtyabalavāṃstasthauharibhirjitakāśibhiḥ ||

साहाय्यार्थंतुतस्यैवनिविष्टःप्रघसोहरिः ।
पनसश्चमहाबाहुर्वानरैर्बहुभिर्वृतः ॥

sāhāyyārthaṃtutasyaivaniviṣṭaḥpraghasohariḥ |
panasaścamahābāhurvānarairbahubhirvṛtaḥ ||

दक्षिणंद्वारमागम्यवीरःशतबलिःकपिः ।
आवृत्यबलवांस्तस्थौविंशत्याकोटिभिर्वृतः ॥

dakṣiṇaṃdvāramāgamyavīraḥśatabaliḥkapiḥ |
āvṛtyabalavāṃstasthauviṃśatyākoṭibhirvṛtaḥ ||

सुषेणःपश्चिमद्वारंगतस्तारापिताहरिः ।
आवृत्यबलवांस्तस्थौषष्टिकोटिभिरावृतः ॥

suṣeṇaḥpaścimadvāraṃgatastārāpitāhariḥ |
āvṛtyabalavāṃstasthauṣaṣṭikoṭibhirāvṛtaḥ ||

उत्तरंद्वारमासाद्यरामःसौमित्रिणासह ।
आवृत्यबलवांस्तस्थौसुग्रीवश्चहरीश्वरः ॥

uttaraṃdvāramāsādyarāmaḥsaumitriṇāsaha |
āvṛtyabalavāṃstasthausugrīvaścaharīśvaraḥ ||

गोलाङ्गूलोमहाकायोगवाक्षोभीमदर्शनः ।
वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ॥

golāṅgūlomahākāyogavākṣobhīmadarśanaḥ |
vṛtaḥkoṭyāmahāvīryastasthaurāmasyapārśvataḥ ||

ऋक्षाणांभीमवेगानांधूम्रःशत्रुनिबर्हणः ।
वृतःकोट्यामहावीर्यस्तस्थौरामस्यपार्श्वतः ॥

ṛkṣāṇāṃbhīmavegānāṃdhūmraḥśatrunibarhaṇaḥ |
vṛtaḥkoṭyāmahāvīryastasthaurāmasyapārśvataḥ ||

सन्नद्धस्तुमहावीर्योगदापाणिर्विभीषणः ।
वृतोयस्तैस्तुसचिवैस्तस्थौतत्रमहाबलः ॥

sannaddhastumahāvīryogadāpāṇirvibhīṣaṇaḥ |
vṛtoyastaistusacivaistasthautatramahābalaḥ ||

गजोगवाक्षोगवयःशरभोगन्धमादनः ।
समन्तात्परिधावन्तोररक्षुर्हरिवाहिनीम् ॥

gajogavākṣogavayaḥśarabhogandhamādanaḥ |
samantātparidhāvantorarakṣurharivāhinīm ||

ततःकोपपरीतात्मारावणोराक्षसेश्वरः ।
निर्याणंसर्वसैन्यानांद्रुतमाज्ञापयत्तदा ॥

tataḥkopaparītātmārāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
niryāṇaṃsarvasainyānāṃdrutamājñāpayattadā ||

एतच्छ्रुत्वाततोवाक्यंरावणस्यमुखोद्गतम् ।
सहसाभीमनिर्घोषमुद्घुष्टंरजनीचरैः ॥

etacchrutvātatovākyaṃrāvaṇasyamukhodgatam |
sahasābhīmanirghoṣamudghuṣṭaṃrajanīcaraiḥ ||

ततःप्रचोदिताभेर्यश्चन्द्रपाण्डरपुष्कराः ।
हेमकोणाहताभीमाराक्षसानांसमन्ततः ॥

tataḥpracoditābheryaścandrapāṇḍarapuṣkarāḥ |
hemakoṇāhatābhīmārākṣasānāṃsamantataḥ ||

विनेदुश्चमहाघोषाःशङ्खाःशतसहस्रशः ।
राक्षसानांसुघोराणांमुखमारुतपूरिताः ॥

vineduścamahāghoṣāḥśaṅkhāḥśatasahasraśaḥ |
rākṣasānāṃsughorāṇāṃmukhamārutapūritāḥ ||

तेबभुःशुभनीलाङ्गाःसशङ्खारजनीचराः ।
विद्युन्मण्डलसन्नद्धाःसबलाकाइवाम्बुदाः ॥

tebabhuḥśubhanīlāṅgāḥsaśaṅkhārajanīcarāḥ |
vidyunmaṇḍalasannaddhāḥsabalākāivāmbudāḥ ||

निष्पतन्तिततःसैन्याहृष्टारावणचोदिताः ।
समयेपूर्यमाणस्यवेगाइवमहोदधेः ॥

niṣpatantitataḥsainyāhṛṣṭārāvaṇacoditāḥ |
samayepūryamāṇasyavegāivamahodadheḥ ||

ततोवानरसैन्येनमुक्तोनादःसमन्ततः ।
मलयःपूरितोयेनससानुप्रस्थकन्दरः ॥

tatovānarasainyenamuktonādaḥsamantataḥ |
malayaḥpūritoyenasasānuprasthakandaraḥ ||

शङ्खदुन्दुभिसंघुष्टःसिम्हनादस्तरस्विनाम् ।
पृथिवींचान्तरिक्षंचसागरंचैवनादयन् ॥

śaṅkhadundubhisaṃghuṣṭaḥsimhanādastarasvinām |
pṛthivīṃcāntarikṣaṃcasāgaraṃcaivanādayan ||

गजानांबृंहितैःसार्धंहयानांहेषितैरपि ।
रथानांनेमिघोषैश्चरक्षसाम्वदनस्वनः ॥

gajānāṃbṛṃhitaiḥsārdhaṃhayānāṃheṣitairapi |
rathānāṃnemighoṣaiścarakṣasāmvadanasvanaḥ ||

एतस्मिन्नन्तरेघोरःसङ्ग्रामःसमवर्तत ।
रक्षसांवानराणांचयथादेवासुरेपुरा ॥

etasminnantareghoraḥsaṅgrāmaḥsamavartata |
rakṣasāṃvānarāṇāṃcayathādevāsurepurā ||

तेगदाभिःप्रदीप्ताभिःशक्तिशूलपरश्वधैः ।
निजघ्नुर्वानरान्घोराःकथयन्तःस्वविक्रमान् ॥

tegadābhiḥpradīptābhiḥśaktiśūlaparaśvadhaiḥ |
nijaghnurvānarānghorāḥkathayantaḥsvavikramān ||

राजाजयतिसुग्रीवइतिशब्दोमहानभूत् ।
राजन्जयजयेत्युक्त्वास्वस्वनामकथान्ततः ॥

rājājayatisugrīvaitiśabdomahānabhūt |
rājanjayajayetyuktvāsvasvanāmakathāntataḥ ||

तथावृक्षैर्महाकायाःपर्वताग्रैश्चवानराः ।
निजघ्नुस्तानिरक्षांसिनखैर्दन्तैश्चवेगिताः ॥

tathāvṛkṣairmahākāyāḥparvatāgraiścavānarāḥ |
nijaghnustānirakṣāṃsinakhairdantaiścavegitāḥ ||

राक्षसास्त्वपरेभीमाःप्राकारस्थामहीगतान् ।
भिन्दिपालैश्चखड्गैश्चशूलैश्चैवव्यदारयन् ॥

rākṣasāstvaparebhīmāḥprākārasthāmahīgatān |
bhindipālaiścakhaḍgaiścaśūlaiścaivavyadārayan ||

वानराश्चापिसङ्क्रुद्धाःप्राकारस्थान्महीगताः ।
राक्षसान्पातयामासुःसमाप्लुत्यप्लवङ्गमाः ॥

vānarāścāpisaṅkruddhāḥprākārasthānmahīgatāḥ |
rākṣasānpātayāmāsuḥsamāplutyaplavaṅgamāḥ ||

ससम्प्रहारस्तुमुलोमांसशोणितकर्दमः ।
रक्षसांवानराणांचसम्बभूवाद्भुतोपमाः ॥

sasamprahārastumulomāṃsaśoṇitakardamaḥ |
rakṣasāṃvānarāṇāṃcasambabhūvādbhutopamāḥ ||