The Coronation of Rama

शिरस्यञ्जलिमाधायकैकेय्यानन्दवर्धनः ।
बभाषेभरतोज्येष्ठंरामंसत्यपराक्रमम् ॥

śirasyañjalimādhāyakaikeyyānandavardhanaḥ |
babhāṣebharatojyeṣṭhaṃrāmaṃsatyaparākramam ||

पूजितामामिकामातादत्तंराज्यमिदंमम ।
तद्ददामिपुनस्तुभ्यंयथात्वमददामम ॥

pūjitāmāmikāmātādattaṃrājyamidaṃmama |
taddadāmipunastubhyaṃyathātvamadadāmama ||

धुरमेकाकिनान्यस्तांवृषभेणबलीयसा ।
किशोरवद्गुरुंभारं न वोढुमहमुत्सहे ॥

dhuramekākinānyastāṃvṛṣabheṇabalīyasā |
kiśoravadguruṃbhāraṃ na voḍhumahamutsahe ||

वारिवेगेनमहताभिन्नस्सेतुरिवक्षरन् ।
दुर्बन्धनमिदंमन्येराज्यच्छ्रिदमसम्वृतम् ॥

vārivegenamahatābhinnasseturivakṣaran |
durbandhanamidaṃmanyerājyacchridamasamvṛtam ||

गतिंखरइवाश्वस्यहंसस्येव च वायसः ।
नान्वेतुमुत्सहेराम तवमार्गमरिन्दम ॥

gatiṃkharaivāśvasyahaṃsasyeva ca vāyasaḥ |
nānvetumutsaherāma tavamārgamarindama ||

यथाचारोपितोवृक्षोजातश्चार्न्न्तिवेशने ।
महांश्चसुदुरारोहोमहास्कन्दःप्रशाखवान् ।
शीर्येतपुष्पितोभूत्वा न फलानिप्रदर्शयन् ।
तस्यनानुभवेदर्थंयस्यहेतोस्सरोपितः ।
एषोपमामहाबाहोत्वमर्थंवेत्तुमर्हसि ।
यद्यस्मान्मनुजेन्द्रत्वंभर्ताभृत्यान्नशाधिहि ॥

yathācāropitovṛkṣojātaścārnntiveśane |
mahāṃścasudurārohomahāskandaḥpraśākhavān |
śīryetapuṣpitobhūtvā na phalānipradarśayan |
tasyanānubhavedarthaṃyasyahetossaropitaḥ |
eṣopamāmahābāhotvamarthaṃvettumarhasi |
yadyasmānmanujendratvaṃbhartābhṛtyānnaśādhihi ||

जगदद्याभिषिक्तंत्वामनुपश्यतुराघव ।
प्रतपन्तमिवादित्यंमध्याह्नेदीप्ततेजसम् ॥

jagadadyābhiṣiktaṃtvāmanupaśyaturāghava |
pratapantamivādityaṃmadhyāhnedīptatejasam ||

तूर्यसङ्घान्तिर्घोषैःकाञ्चीनूपुरनिःस्वनैः ।
मधुरैर्गीतशब्दैश्चप्रतिबुध्यस्वशेष्व च ॥

tūryasaṅghāntirghoṣaiḥkāñcīnūpuraniḥsvanaiḥ |
madhurairgītaśabdaiścapratibudhyasvaśeṣva ca ||

यावदावर्ततेचक्रंयावती च वसुन्धरा ।
तावत्त्वमिहलोकस्यस्वामित्वमनुवर्तय ॥

yāvadāvartatecakraṃyāvatī ca vasundharā |
tāvattvamihalokasyasvāmitvamanuvartaya ||

भरतस्यवच्श्रुत्वारामःपरपुरञ्जयः ।
तथेतिप्रतिजग्राहनिषसादासनेशुभे ॥

bharatasyavacśrutvārāmaḥparapurañjayaḥ |
tathetipratijagrāhaniṣasādāsaneśubhe ||

ततश्शत्रुघ्नवचनान्निपुणाःश्मश्रुवर्धनाः ।
सुखहस्ताःसुशीघ्राश्चराघवंपर्यवारयन् ॥

tataśśatrughnavacanānnipuṇāḥśmaśruvardhanāḥ |
sukhahastāḥsuśīghrāścarāghavaṃparyavārayan ||

पूर्वंतुभरतेस्नातेलक्ष्मणे च महाबले ।
सुग्रीवेवानरेन्द्रे च राक्षसेन्द्रेविभीषणे ।
विशोधितजटस्स्नातश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।
महार्हवसनोपेतस्तस्थौतत्रश्रियाज्वलन् ॥

pūrvaṃtubharatesnātelakṣmaṇe ca mahābale |
sugrīvevānarendre ca rākṣasendrevibhīṣaṇe |
viśodhitajaṭassnātaścitramālyānulepanaḥ |
mahārhavasanopetastasthautatraśriyājvalan ||

प्रतिकर्म च रामस्यकारयामासवीर्यवान ।
लक्ष्मणस्य च लक्ष्मीवानिक्ष्वाकुकुलवर्धनः ॥

pratikarma ca rāmasyakārayāmāsavīryavāna |
lakṣmaṇasya ca lakṣmīvānikṣvākukulavardhanaḥ ||

प्रतिकर्मचसीतायास्सर्वादशरथस्त्रियः ।
आत्मनैवतदाचक्रुर्मनस्विन्योमनोहरम् ॥

pratikarmacasītāyāssarvādaśarathastriyaḥ |
ātmanaivatadācakrurmanasvinyomanoharam ||

ततोवानरपत्नीनांसर्वासामेवशोभनम् ।
चकारयत्नात्कौसल्याप्रहृष्टापुत्रवत्सला ॥

tatovānarapatnīnāṃsarvāsāmevaśobhanam |
cakārayatnātkausalyāprahṛṣṭāputravatsalā ||

ततः श्शत्रुघ्नवचनात्सुमन्त्रोनामसारथिः ।
योजयित्वाभिचक्रामरथंसर्वाङ्गशोभनम् ॥

tataḥ śśatrughnavacanātsumantronāmasārathiḥ |
yojayitvābhicakrāmarathaṃsarvāṅgaśobhanam ||

अर्कमण्डलसङ्काशंदिव्यंदृष्टवारथंस्थितम् ।
आरुरोहमहाबाहूरामःपरपुरंञ्जयः ॥

arkamaṇḍalasaṅkāśaṃdivyaṃdṛṣṭavārathaṃsthitam |
ārurohamahābāhūrāmaḥparapuraṃñjayaḥ ||

सुग्रीवोहनुमांश्चैवमहेन्द्रसदृशद्युती ।
स्नातौदिव्यनिभैर्वस्त्रैर्जग्मतुश्शुभकुण्डलौ ॥

sugrīvohanumāṃścaivamahendrasadṛśadyutī |
snātaudivyanibhairvastrairjagmatuśśubhakuṇḍalau ||

सर्वाभरणजुष्टाश्चयुयुस्तश्शुभकुण्डलाः ।
सुग्रीवपत्नयःसीता च द्रष्टुंनगरमुत्सुकाः ॥

sarvābharaṇajuṣṭāścayuyustaśśubhakuṇḍalāḥ |
sugrīvapatnayaḥsītā ca draṣṭuṃnagaramutsukāḥ ||

अयोध्यायांतुसचिवाराज्ञोदशरथस्य च ।
पुरोहितंपुरस्कृत्यमन्त्रयामासुरर्थवत् ॥

ayodhyāyāṃtusacivārājñodaśarathasya ca |
purohitaṃpuraskṛtyamantrayāmāsurarthavat ||

अशोकोविजयश्चैवसिद्धार्थश्चसमाहिताः ।
मन्त्रयन्रामवृध्यर्थंबुध्यर्थंनगरस्य च ॥

aśokovijayaścaivasiddhārthaścasamāhitāḥ |
mantrayanrāmavṛdhyarthaṃbudhyarthaṃnagarasya ca ||

सर्वमेवाभिषेकार्थंजयार्हस्यमहात्मनः ।
कर्तुमर्हथरामस्ययद्यन्मङ्गलपूर्वकम् ॥

sarvamevābhiṣekārthaṃjayārhasyamahātmanaḥ |
kartumarhatharāmasyayadyanmaṅgalapūrvakam ||

इतितेमन्त्रिणस्सर्वेसन्दिश्य च पुरोहितम् ।
नगरान्निर्ययुस्तूर्णंरामदर्शनबुद्धयः ॥

ititemantriṇassarvesandiśya ca purohitam |
nagarānniryayustūrṇaṃrāmadarśanabuddhayaḥ ||

हरियुक्तंसहस्राक्षोरथमिन्द्रइवानघः ।
प्रययौरथमास्थायरामोनगरमुत्तमम् ॥

hariyuktaṃsahasrākṣorathamindraivānaghaḥ |
prayayaurathamāsthāyarāmonagaramuttamam ||

जग्राहभरतोरमशीन्शत्रुघ्नश्चत्रमाददे ।
लक्ष्मणोव्यजनंतस्यमूर्ध्निसम्पर्यवीजयत् ।
श्वेतं च वालव्यजनंजगृहेपरितस्स्थितः ।
अपरंचन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥

jagrāhabharatoramaśīnśatrughnaścatramādade |
lakṣmaṇovyajanaṃtasyamūrdhnisamparyavījayat |
śvetaṃ ca vālavyajanaṃjagṛheparitassthitaḥ |
aparaṃcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ ||

ऋषिसङ्घैस्तदाकाशेदेवैश्चसमरुद्गणैः ।
स्तूयमास्यरामस्यशुश्रुवमधुरध्वनिः ॥

ṛṣisaṅghaistadākāśedevaiścasamarudgaṇaiḥ |
stūyamāsyarāmasyaśuśruvamadhuradhvaniḥ ||

ततःशत्रुञ्जयंनामकुञ्जरंपर्वतोपमम् ।
आरुरोहमहातेजास्सुग्रीवःप्लवगर्षभः ॥

tataḥśatruñjayaṃnāmakuñjaraṃparvatopamam |
ārurohamahātejāssugrīvaḥplavagarṣabhaḥ ||

नवनागसहस्राणिययुरास्थायवानराः ।
मानुषंविग्रहंकृत्वासर्वाभरणभूषिताः ॥

navanāgasahasrāṇiyayurāsthāyavānarāḥ |
mānuṣaṃvigrahaṃkṛtvāsarvābharaṇabhūṣitāḥ ||

शङ्खशब्दप्रणादैश्चदुन्दुभीनां च निस्स्वनैः ।
प्रययौपुरुषव्याघ्रस्तांपुरींहर्म्यमालिनीम् ॥

śaṅkhaśabdapraṇādaiścadundubhīnāṃ ca nissvanaiḥ |
prayayaupuruṣavyāghrastāṃpurīṃharmyamālinīm ||

ददृशुस्तेसमायान्तंराघवंसपुरस्सरम् ।
विराजमानंवपुषारथेनातिरथंतदा ॥

dadṛśustesamāyāntaṃrāghavaṃsapurassaram |
virājamānaṃvapuṣārathenātirathaṃtadā ||

तेवर्थयित्वाकाकुत्स्थंरामेणप्रतिनन्दिताः ।
अनुजग्मुर्महात्मानंभ्रातृभिःपरिवारितम् ॥

tevarthayitvākākutsthaṃrāmeṇapratinanditāḥ |
anujagmurmahātmānaṃbhrātṛbhiḥparivāritam ||

अमात्यैर्ब्राह्मणैश्चैवतथाप्रकृतिभिर्ववृतः ।
श्रियाविरुरुचेरामोनक्षत्ररिवचन्द्रमाः ॥

amātyairbrāhmaṇaiścaivatathāprakṛtibhirvavṛtaḥ |
śriyāvirurucerāmonakṣatrarivacandramāḥ ||

स पुरोगामिभिस्तूर्यैस्तालस्वस्तिकपाणिभिः ।
प्रव्याहरद्भिर्मुदितैर्मङ्गलानिवृतोययौ ॥

sa purogāmibhistūryaistālasvastikapāṇibhiḥ |
pravyāharadbhirmuditairmaṅgalānivṛtoyayau ||

अक्षतंजातरूपं च गावःकन्यास्सहद्विजाः ।
नरामोदकहस्ताश्चरामस्यपुरतोययुः ॥

akṣataṃjātarūpaṃ ca gāvaḥkanyāssahadvijāḥ |
narāmodakahastāścarāmasyapuratoyayuḥ ||

सख्यं च रामस्सुग्रीवेप्रभावंचानिलात्मजे ।
वानराणां च तत्कर्मह्याचचक्षेऽऽथमन्त्रिणाम् ॥

sakhyaṃ ca rāmassugrīveprabhāvaṃcānilātmaje |
vānarāṇāṃ ca tatkarmahyācacakṣe''thamantriṇām ||

श्रुत्वा च विस्मयंजग्मुरयोध्यापुरवासिनः ।
वानराणां च ततकर्मराक्षसानां च तद्बलम् ॥

śrutvā ca vismayaṃjagmurayodhyāpuravāsinaḥ |
vānarāṇāṃ ca tatakarmarākṣasānāṃ ca tadbalam ||

विभीषणस्यसम्योगमाचचक्षेऽथमन्त्रिणाम् ।
द्युतिमानेतदाख्यायरामोवानरसम्युतः ।
हृष्टपुष्टजनाकीर्णमयोध्यांप्रविवेशसः ॥

vibhīṣaṇasyasamyogamācacakṣe'thamantriṇām |
dyutimānetadākhyāyarāmovānarasamyutaḥ |
hṛṣṭapuṣṭajanākīrṇamayodhyāṃpraviveśasaḥ ||

ततोह्यभ्युच्छ्रयन्पौराःपताकाश्चगृहेगृहे ।
ऐक्ष्वाकुध्युषितंरम्यमाससादपितुर्गृहम् ॥

tatohyabhyucchrayanpaurāḥpatākāścagṛhegṛhe |
aikṣvākudhyuṣitaṃramyamāsasādapiturgṛham ||

अथाब्रवीद्राजपुत्रोभरतंधर्मिणांवरम् ।
अर्धोपहितयावाचामधुरंरघुनन्दनः ।
पितुर्भवनमासाद्यप्रविश्य च महात्मनः ।
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीमभिवाद्य च ॥

athābravīdrājaputrobharataṃdharmiṇāṃvaram |
ardhopahitayāvācāmadhuraṃraghunandanaḥ |
piturbhavanamāsādyapraviśya ca mahātmanaḥ |
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīmabhivādya ca ||

यच्छमद्भवनंश्रेष्ठंसाशोकवनिकंमहत् ।
मुक्तावैदूर्यसङ्कीर्णंसुग्रीवायनिवेदय ॥

yacchamadbhavanaṃśreṣṭhaṃsāśokavanikaṃmahat |
muktāvaidūryasaṅkīrṇaṃsugrīvāyanivedaya ||

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाभरतस्सत्यविक्रमः ।
हस्तेगृहीत्वासुग्रीवंप्रविवेशतमालयम् ॥

tasyatadvacanaṃśrutvābharatassatyavikramaḥ |
hastegṛhītvāsugrīvaṃpraviveśatamālayam ||

ततः स्स्सैलप्रदीपांश्चपर्यङ्कास्तरणानि च ।
गृहीत्वाविविशुःक्षिप्रंशत्रुघ्नेप्रचोदिताः ॥

tataḥ sssailapradīpāṃścaparyaṅkāstaraṇāni ca |
gṛhītvāviviśuḥkṣipraṃśatrughnepracoditāḥ ||

उवाच च महातेजास्सुग्रीवंराघवानुजः ।
अभिषेकायरामस्यदूतानाज्ञापयप्रभो ॥

uvāca ca mahātejāssugrīvaṃrāghavānujaḥ |
abhiṣekāyarāmasyadūtānājñāpayaprabho ||

सौवर्णान्वानरेन्द्राणांचतुर्णांचतुरोघटान् ।
ददौक्षिप्रंससुग्रीवस्सर्वरत्नविभूषितान् ॥

sauvarṇānvānarendrāṇāṃcaturṇāṃcaturoghaṭān |
dadaukṣipraṃsasugrīvassarvaratnavibhūṣitān ||

यथाप्रत्यूषसमयेचतुर्णांसागराम्बसाम् ।
पूर्णघटैःप्रतीक्षध्वंतथाकुरुतवानराः ॥

yathāpratyūṣasamayecaturṇāṃsāgarāmbasām |
pūrṇaghaṭaiḥpratīkṣadhvaṃtathākurutavānarāḥ ||

एवमुक्तामहात्मानोवानरावारणोपमाः ।
उत्पेतुर्गगनंशीघ्रंगरुडाइवशीघ्रगाः ॥

evamuktāmahātmānovānarāvāraṇopamāḥ |
utpeturgaganaṃśīghraṃgaruḍāivaśīghragāḥ ||

जाम्बवांश्चहनूमांश्चवेगदर्शी च वानरः ।
ऋषभश्चैवकलशान्जलपूर्णानथानयन् ।
नदीशतानांपञ्चानांजलंकुम्भैरुपाहरन् ।
पूर्वात्समुद्रात्कलशंजलपूर्णमथानयत् ।
सुषेणस्सत्त्वसम्पन्नस्सर्वरत्नविभूषितम् ॥

jāmbavāṃścahanūmāṃścavegadarśī ca vānaraḥ |
ṛṣabhaścaivakalaśānjalapūrṇānathānayan |
nadīśatānāṃpañcānāṃjalaṃkumbhairupāharan |
pūrvātsamudrātkalaśaṃjalapūrṇamathānayat |
suṣeṇassattvasampannassarvaratnavibhūṣitam ||

ऋषभोदक्षिणात्तूर्णंसमुद्राज्जलमानयत् ।
रक्तचन्दनशाखाभिस्सम्वृतंकाञ्चनंघटम् ॥

ṛṣabhodakṣiṇāttūrṇaṃsamudrājjalamānayat |
raktacandanaśākhābhissamvṛtaṃkāñcanaṃghaṭam ||

गवयःपश्चिमात्तोयमाजहारमहार्णवात् ।
रत्नकुम्भेनमहताशीतंमारुतविक्रमः ॥

gavayaḥpaścimāttoyamājahāramahārṇavāt |
ratnakumbhenamahatāśītaṃmārutavikramaḥ ||

उत्तराच्चजलंशीघ्रंगरुडानिलविक्रमः ।
आजहार स धर्मात्मानलःसर्वगुणान्वितः ॥

uttarāccajalaṃśīghraṃgaruḍānilavikramaḥ |
ājahāra sa dharmātmānalaḥsarvaguṇānvitaḥ ||

ततस्तैर्वानरश्रेष्ठैरानीतंप्रेक्ष्यतज्जलम् ।
अभिषेकायरामस्यशत्रुघ्नस्सचिवैस्सह ।
पुरोहितायश्रेष्ठायसुहृद्भ्यश्चन्यवेदयत् ॥

tatastairvānaraśreṣṭhairānītaṃprekṣyatajjalam |
abhiṣekāyarāmasyaśatrughnassacivaissaha |
purohitāyaśreṣṭhāyasuhṛdbhyaścanyavedayat ||

ततस्सप्रयतोवृद्धोवसिष्ठोब्राह्मणैःसह ।
रामंरत्नमयेपीठेससीतंसन्नयवेशयत् ॥

tatassaprayatovṛddhovasiṣṭhobrāhmaṇaiḥsaha |
rāmaṃratnamayepīṭhesasītaṃsannayaveśayat ||

वसिष्ठोवामदेवश्चजाबालिरथकाश्यपः ।
कात्यायनोसुयज्ञश्चगौतमोविजयस्तथा ।
अभ्यषिञ्चन्नरव्याघ्रंप्रसन्नेनसुगन्धिना ।
सलिलेनसहस्राक्षंवसवोवासवंयथा ॥

vasiṣṭhovāmadevaścajābālirathakāśyapaḥ |
kātyāyanosuyajñaścagautamovijayastathā |
abhyaṣiñcannaravyāghraṃprasannenasugandhinā |
salilenasahasrākṣaṃvasavovāsavaṃyathā ||

ऋग्भिर्भ्राह्मणैःपूर्वंकन्याभिर्मन्त्रिभिस्तथा ।
योथौश्चैवाभ्यषिञ्चंस्तेसम्प्रहृष्टास्सनैगमैः ।
सर्वौषधीनसैश्चापिदैवतैर्नभसिस्थितैः ।
चतुर्भिर्लोकपालैश्चसर्वैर्देवैश्चसङ्गतैः ॥

ṛgbhirbhrāhmaṇaiḥpūrvaṃkanyābhirmantribhistathā |
yothauścaivābhyaṣiñcaṃstesamprahṛṣṭāssanaigamaiḥ |
sarvauṣadhīnasaiścāpidaivatairnabhasisthitaiḥ |
caturbhirlokapālaiścasarvairdevaiścasaṅgataiḥ ||

ब्रह्मणानिर्मितंपूर्वंकिरीटंरत्नशोभितम् ।
अभिषिक्तःपुरायेवमनुस्तंदीप्ततेजसम् ।
तस्यान्ववायेराजानःक्रमाद्येनाभिषेचिताः ।
सभायांहेमक्लुप्तायांशोभितायांमहाधनैः ।
रत्नैर्नानाविधैश्चवचित्रितायांसुशोभनैः ।
नानारत्नमयेपीठेकल्पयित्वायथाविधि ।
किरीटेनततःपश्चाद्वसिष्ठेनमहात्मना ।
ऋत्विगिमभगिर्भूषणैश्चैवसमयोक्ष्यतराघवः ॥

brahmaṇānirmitaṃpūrvaṃkirīṭaṃratnaśobhitam |
abhiṣiktaḥpurāyevamanustaṃdīptatejasam |
tasyānvavāyerājānaḥkramādyenābhiṣecitāḥ |
sabhāyāṃhemakluptāyāṃśobhitāyāṃmahādhanaiḥ |
ratnairnānāvidhaiścavacitritāyāṃsuśobhanaiḥ |
nānāratnamayepīṭhekalpayitvāyathāvidhi |
kirīṭenatataḥpaścādvasiṣṭhenamahātmanā |
ṛtvigimabhagirbhūṣaṇaiścaivasamayokṣyatarāghavaḥ ||

छत्रंतस्य च जग्राहशत्रघ्नःपाण्डुरंशुभम् ।
श्वेतं च वालव्यजनंसुग्रीवोवानरेश्वरः ।
अपरंचन्द्रसङ्काशंराक्षसेन्द्रोविभीषणः ॥

chatraṃtasya ca jagrāhaśatraghnaḥpāṇḍuraṃśubham |
śvetaṃ ca vālavyajanaṃsugrīvovānareśvaraḥ |
aparaṃcandrasaṅkāśaṃrākṣasendrovibhīṣaṇaḥ ||

मालांज्वलन्तींवपुषाकाञ्चनींशतपुष्कराम् ।
राघवायददौवायुर्वासवेनप्रचोदितः ॥

mālāṃjvalantīṃvapuṣākāñcanīṃśatapuṣkarām |
rāghavāyadadauvāyurvāsavenapracoditaḥ ||

सर्वरत्नसमायुक्तंमणिभिश्चविभूषितम् ।
मुक्ताहारंनरेन्द्रायददौशक्रप्रचोदितः ॥

sarvaratnasamāyuktaṃmaṇibhiścavibhūṣitam |
muktāhāraṃnarendrāyadadauśakrapracoditaḥ ||

प्रजगुर्धेवगन्धर्वाननृतुश्चाप्सरोगणाः ।
अभिषेकेतदर्हस्यतदारामस्यधीमतः ॥

prajagurdhevagandharvānanṛtuścāpsarogaṇāḥ |
abhiṣeketadarhasyatadārāmasyadhīmataḥ ||

भूमिःसस्यवतीचैवफलवन्तश्चपादपाः ।
गन्धवन्ति च पुष्पाणिबभूवूराघवोत्सवे ॥

bhūmiḥsasyavatīcaivaphalavantaścapādapāḥ |
gandhavanti ca puṣpāṇibabhūvūrāghavotsave ||

सहस्रशतमश्वानांधेनूनां च गवांतथा ।
ददौशतवृषान्पूर्वंद्विजेभ्योमनुजर्षभः ॥

sahasraśatamaśvānāṃdhenūnāṃ ca gavāṃtathā |
dadauśatavṛṣānpūrvaṃdvijebhyomanujarṣabhaḥ ||

त्रिंशत्कोटीर्हिरण्यस्यब्राह्मणेभ्योददौपुनः ।
नानाभरणवस्त्राणिमहार्हाणि च राघवः ॥

triṃśatkoṭīrhiraṇyasyabrāhmaṇebhyodadaupunaḥ |
nānābharaṇavastrāṇimahārhāṇi ca rāghavaḥ ||

अर्करश्मिप्रतीकाशांकाञ्चनींमणिविग्रहाम् ।
सुग्रीवायस्रजंदिव्यांप्रायच्छन्मनुजाधिपः ॥

arkaraśmipratīkāśāṃkāñcanīṃmaṇivigrahām |
sugrīvāyasrajaṃdivyāṃprāyacchanmanujādhipaḥ ||

वैदूर्यमयचित्रे च मणिरत्नविभूषिते ।
वालिपुत्रायधृतिमानङ्गदायाङ्गदेददौ ॥

vaidūryamayacitre ca maṇiratnavibhūṣite |
vāliputrāyadhṛtimānaṅgadāyāṅgadedadau ||

मणिप्रवरजुष्टंतुमुक्ताहारमनुत्तमम् ।
सीतायैप्रददौरामश्चन्द्ररश्मिसमप्रभम् ।
अरजेवाससीदिव्येशुभान्याभरणानि च ।
अवेक्षमाणावैदेहीप्रददौवायुसूनवे ॥

maṇipravarajuṣṭaṃtumuktāhāramanuttamam |
sītāyaipradadaurāmaścandraraśmisamaprabham |
arajevāsasīdivyeśubhānyābharaṇāni ca |
avekṣamāṇāvaidehīpradadauvāyusūnave ||

अवमुच्यात्मनःकण्ठाद्दारंजनकनन्दिनी ।
अवैक्षतहरीन्सर्वान्भर्तारं च मुहुर्मुहुः ॥

avamucyātmanaḥkaṇṭhāddāraṃjanakanandinī |
avaikṣataharīnsarvānbhartāraṃ ca muhurmuhuḥ ||

तामिङ्गितज्ञस्सम्प्रेक्ष्य बभाषे जनकात्मजाम् ।
प्रदेहिसुभगेहारंयस्यतुष्टासिभामिनि ।
तेजोधृतिर्यशोदाक्ष्यंसामर्थ्यंविनयोनयः ।
पौरुषंविक्रमोबुद्धिर्यस्मिन्नेतानिसर्वदा ॥

tāmiṅgitajñassamprekṣya babhāṣe janakātmajām |
pradehisubhagehāraṃyasyatuṣṭāsibhāmini |
tejodhṛtiryaśodākṣyaṃsāmarthyaṃvinayonayaḥ |
pauruṣaṃvikramobuddhiryasminnetānisarvadā ||

ददौसावायुपुत्रायतंहारमसितेक्षणा ।
हनूमांस्तेनहारेणशुशुभेवानरर्षभः ।
चन्रांशुचयगौरेणश्वेताभ्रेणयथाचलः ॥

dadausāvāyuputrāyataṃhāramasitekṣaṇā |
hanūmāṃstenahāreṇaśuśubhevānararṣabhaḥ |
canrāṃśucayagaureṇaśvetābhreṇayathācalaḥ ||

तोद्विविदमैन्धाभ्यांनीलाय च परन्तपः सर्वेवानरवृद्धाश्चयेचान्येवानरोत्तमाः ।
वासोभिर्भूषणैश्चैवयथार्हंप्रतिपूजिताः ।
सर्वान्कामगुणावनीक्ष्यप्रददौवसुधाधिपः ॥

todvividamaindhābhyāṃnīlāya ca parantapaḥ sarvevānaravṛddhāścayecānyevānarottamāḥ |
vāsobhirbhūṣaṇaiścaivayathārhaṃpratipūjitāḥ |
sarvānkāmaguṇāvanīkṣyapradadauvasudhādhipaḥ ||

विभीषणोऽथसुग्रीवोहनुमान्जाम्बवांस्तथा ।
सर्वेवानरमुख्याश्चरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
यथार्हंपूजिताःसर्वेकामैरत्नैश्चपुष्कलैः ।
प्रहृष्टमानसःसर्वेजग्मुरेवयथागतम् ॥

vibhīṣaṇo'thasugrīvohanumānjāmbavāṃstathā |
sarvevānaramukhyāścarāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
yathārhaṃpūjitāḥsarvekāmairatnaiścapuṣkalaiḥ |
prahṛṣṭamānasaḥsarvejagmurevayathāgatam ||

दृष्ट्वासर्वेमहात्मानस्ततस्तेवानरर्षभाः ।
विसृष्टाःपार्थिवेन्द्रेणकिष्किन्धांसमुपागमन् ॥

dṛṣṭvāsarvemahātmānastatastevānararṣabhāḥ |
visṛṣṭāḥpārthivendreṇakiṣkindhāṃsamupāgaman ||

सुग्रीवोवानरश्रेष्ठो दृष्टवारामभिषेचनम् ।
पूजितश्चैवरामेयकिष्किन्धांप्राविशत्पुरीम् ॥

sugrīvovānaraśreṣṭho dṛṣṭavārāmabhiṣecanam |
pūjitaścaivarāmeyakiṣkindhāṃprāviśatpurīm ||

विभीषणोऽपिधर्मात्मासहतैर्नैरृतर्षभैः ।
लब्ध्वाकुलधनंराजालङ्कांप्रायान् महायशाः ॥

vibhīṣaṇo'pidharmātmāsahatairnairṛtarṣabhaiḥ |
labdhvākuladhanaṃrājālaṅkāṃprāyān mahāyaśāḥ ||

सराज्यमखिलंशासन्निहतारिर्महायशाः ।
राघवःपरमोदारश्शशासपरयामुदा ॥

sarājyamakhilaṃśāsannihatārirmahāyaśāḥ |
rāghavaḥparamodāraśśaśāsaparayāmudā ||

उवाचलक्ष्मणंरामोधर्मज्ञंधर्मवत्सलः ।
आतिष्ठधर्मज्ञ मयासहेमांगांपूर्वराजाध्युषितांबलेन ।
तुल्यंमयात्वंपितृभिर्धृतायातांयौवराज्येधुरमुद्वहस्व ॥

uvācalakṣmaṇaṃrāmodharmajñaṃdharmavatsalaḥ |
ātiṣṭhadharmajña mayāsahemāṃgāṃpūrvarājādhyuṣitāṃbalena |
tulyaṃmayātvaṃpitṛbhirdhṛtāyātāṃyauvarājyedhuramudvahasva ||

सर्वात्मनापर्यनुनीयमानोयदा न सौमित्रिरुपैतियोगम् ।
नियुज्यमानोऽपि च यौवराज्येततोऽभ्यषिञ्चद्भरतंमहात्मा ॥

sarvātmanāparyanunīyamānoyadā na saumitrirupaitiyogam |
niyujyamāno'pi ca yauvarājyetato'bhyaṣiñcadbharataṃmahātmā ||

पौण्डरीकाश्वमेधाभ्यांवाजपेयेनचासकृत् ।
अन्यैश्चविविधैर्यज्ञैरयजत्पार्थिवात्मजः ॥

pauṇḍarīkāśvamedhābhyāṃvājapeyenacāsakṛt |
anyaiścavividhairyajñairayajatpārthivātmajaḥ ||

राज्यंदशसहस्राणिप्राप्यवर्षाणिराघवः ।
शताश्वमेधानाजह्रेसदश्वान् भूरिदक्षिणान् ॥

rājyaṃdaśasahasrāṇiprāpyavarṣāṇirāghavaḥ |
śatāśvamedhānājahresadaśvān bhūridakṣiṇān ||

आजानुलम्बिबाहुस्समहावक्षाःप्रतापवान् ।
लक्ष्मणानुचरोरामःशशासपृथिवीमिमाम् ॥

ājānulambibāhussamahāvakṣāḥpratāpavān |
lakṣmaṇānucarorāmaḥśaśāsapṛthivīmimām ||

राघवश्चापिधर्मात्माप्राप्यराज्यमनुत्तमम् ।
ईजेबहुविधैर्यज्ञैससुतभ्रातृबान्धवः ॥

rāghavaścāpidharmātmāprāpyarājyamanuttamam |
ījebahuvidhairyajñaisasutabhrātṛbāndhavaḥ ||

स पर्यदेवन्विधवा न च व्यालकृतंभयम् ।
न व्याधिजंभयंचासीद्रामेराज्यंप्रशासति ॥

sa paryadevanvidhavā na ca vyālakṛtaṃbhayam |
na vyādhijaṃbhayaṃcāsīdrāmerājyaṃpraśāsati ||

निर्दस्युरभवल्लोकोनानर्थंकश्चिदस्पृशत् ।
न च स्मवृद्धाबालानांप्रेतकार्याणिकुर्वते ॥

nirdasyurabhavallokonānarthaṃkaścidaspṛśat |
na ca smavṛddhābālānāṃpretakāryāṇikurvate ||

सर्वंमुदितमेवासीत्सर्वोधर्मपरोऽभवत् ।
राममेवानुपश्यन्तोनाभ्यहिंसन् परस्परम् ॥

sarvaṃmuditamevāsītsarvodharmaparo'bhavat |
rāmamevānupaśyantonābhyahiṃsan parasparam ||

आसन्वर्षसहस्राणितथापुत्रसहस्रिणः ।
निरामयाविशोकाश्चरामेराज्यंप्रशासति ॥

āsanvarṣasahasrāṇitathāputrasahasriṇaḥ |
nirāmayāviśokāścarāmerājyaṃpraśāsati ||

रामोरामोरामः इतिप्रजानामभवन्कथाः ।
रामभूतंजगदभूद्रामेराज्यंप्रशासति ॥

rāmorāmorāmaḥ itiprajānāmabhavankathāḥ |
rāmabhūtaṃjagadabhūdrāmerājyaṃpraśāsati ||

नित्यपुष्पानित्यफलान्तरवस्तत्रनिर्व्रणाः ।
कामवर्षी च पर्जन्यस्सुखस्पर्शश्चमारुतः ॥

nityapuṣpānityaphalāntaravastatranirvraṇāḥ |
kāmavarṣī ca parjanyassukhasparśaścamārutaḥ ||

ब्राह्मणाःक्षत्रियावैश्याश्शूद्रालोभविवर्जिताः ।
स्वकर्मसुप्रवर्तन्तेतुष्टास्स्वैरेवकर्मभिः ।
आसन्प्रजाधर्मपरारामेशासतिनानृताः ॥

brāhmaṇāḥkṣatriyāvaiśyāśśūdrālobhavivarjitāḥ |
svakarmasupravartantetuṣṭāssvairevakarmabhiḥ |
āsanprajādharmaparārāmeśāsatinānṛtāḥ ||

सर्वेलक्षणसम्पन्नास्सर्वेधर्मपरायणाः ।
दशवर्षसहस्राणिदशवर्षशतानि च भ्रातृभिः सहितःश्रीमानरामोराज्यमकारयत् ॥

sarvelakṣaṇasampannāssarvedharmaparāyaṇāḥ |
daśavarṣasahasrāṇidaśavarṣaśatāni ca bhrātṛbhiḥ sahitaḥśrīmānarāmorājyamakārayat ||

धन्यंयशस्यमायुष्यंराज्ञां च वियावहम् ।
आदिकाव्यमिदंचार्षंपुरावाल्मीकिनाकृतम् ।
पठेध्यःशृणुयाल्लोकेनरःपापात्प्रमुच्यते ॥

dhanyaṃyaśasyamāyuṣyaṃrājñāṃ ca viyāvaham |
ādikāvyamidaṃcārṣaṃpurāvālmīkinākṛtam |
paṭhedhyaḥśṛṇuyāllokenaraḥpāpātpramucyate ||

पुत्रकामश्चपुत्रान्वैधनकामोधनानि च ।
लभतेमनुजोलोकेश्रुत्वारामाभिषेचनम् ।
महींविजयतेराजारिपूंश्चाप्यधितिष्ठति ॥

putrakāmaścaputrānvaidhanakāmodhanāni ca |
labhatemanujolokeśrutvārāmābhiṣecanam |
mahīṃvijayaterājāripūṃścāpyadhitiṣṭhati ||

राघवेणयथामातासुमित्रालक्ष्मणेन च ।
भरतेन च कैकेयीजीवपुत्रास्तथास्त्रियः ।
भविष्यन्तिसदानन्दाःपुत्रपौत्रसमन्विताः ॥

rāghaveṇayathāmātāsumitrālakṣmaṇena ca |
bharatena ca kaikeyījīvaputrāstathāstriyaḥ |
bhaviṣyantisadānandāḥputrapautrasamanvitāḥ ||

श्रुत्वारामायणमिदंदीर्घमायुश्चविन्दति ।
रामस्यविजयंचैवसर्वमक्लिष्टकर्मणः ॥

śrutvārāmāyaṇamidaṃdīrghamāyuścavindati |
rāmasyavijayaṃcaivasarvamakliṣṭakarmaṇaḥ ||

शृणोति य इदंकाव्यंपुरावाल्मीकिनाकृतम् ।
श्रद्धधानोजितक्रोधोदुर्गाण्यतितरत्यसौ ॥

śṛṇoti ya idaṃkāvyaṃpurāvālmīkinākṛtam |
śraddhadhānojitakrodhodurgāṇyatitaratyasau ||

समागम्यप्रवासान्तेरमन्तेसहबान्धवैः ।
शृण्वन्ति य इदंकाव्यंपुरावाल्मीकिनाकृतम् ॥

samāgamyapravāsānteramantesahabāndhavaiḥ |
śṛṇvanti ya idaṃkāvyaṃpurāvālmīkinākṛtam ||

तेप्रार्थितान्वरान्सर्वान्प्राप्नुवन्तीहराघवात् ।
श्रवणेनसुरास्सर्वेप्रीयन्तेसम्प्रशृण्वताम् ॥

teprārthitānvarānsarvānprāpnuvantīharāghavāt |
śravaṇenasurāssarveprīyantesampraśṛṇvatām ||

विनायकाश्चशाम्यन्तिगृहेतिष्ठन्तियस्यवै ।
विजयेतमहींराजाप्रवासीस्वस्तिमान्भवेत् ॥

vināyakāścaśāmyantigṛhetiṣṭhantiyasyavai |
vijayetamahīṃrājāpravāsīsvastimānbhavet ||

स्त्रियोरजस्वला्श्रुत्वापुत्रान्सूयुरनुत्तमान् ।
पूजयंश्चपठंश्चैवमितिहासंपुरातनम् ।
सर्वपापैःप्रमुच्येतदीर्घमायुरवाप्नुयात् ॥

striyorajasvalāśrutvāputrānsūyuranuttamān |
pūjayaṃścapaṭhaṃścaivamitihāsaṃpurātanam |
sarvapāpaiḥpramucyetadīrghamāyuravāpnuyāt ||

प्रणम्यशिरसानित्यंश्रोतव्यंक्षत्रियैर्द्विजात् ।
ऐश्वर्यंपुत्रलाभाश्चभविष्यति न संशयः ।
रामायणमिदंकृत्स्नंशृण्वतःपठतस्सदा ॥

praṇamyaśirasānityaṃśrotavyaṃkṣatriyairdvijāt |
aiśvaryaṃputralābhāścabhaviṣyati na saṃśayaḥ |
rāmāyaṇamidaṃkṛtsnaṃśṛṇvataḥpaṭhatassadā ||

प्रीयतेसततंरामस्सहिविष्णुस्सनातनः ।
आदिदेवोमहाबाहुर्हरिन्नारायणःप्रभुः ।
साक्षाद्रामोरघुश्रेष्ठश्शेषोलक्ष्मणउच्यते ॥

prīyatesatataṃrāmassahiviṣṇussanātanaḥ |
ādidevomahābāhurharinnārāyaṇaḥprabhuḥ |
sākṣādrāmoraghuśreṣṭhaśśeṣolakṣmaṇaucyate ||

एवमेतत्पुरावृत्तमाख्यानंभद्रमस्तुवः ।
प्रव्याहरतविस्रब्धंबलंविष्णोःप्रवर्थताम् ॥

evametatpurāvṛttamākhyānaṃbhadramastuvaḥ |
pravyāharatavisrabdhaṃbalaṃviṣṇoḥpravarthatām ||

देवाश्चसर्वेतुष्यन्तिग्रहणाच्छ्रवणात्तथा ।
रामायणस्यश्रवणेतुष्यन्तिपितस्सदा ॥

devāścasarvetuṣyantigrahaṇācchravaṇāttathā |
rāmāyaṇasyaśravaṇetuṣyantipitassadā ||

भक्त्यारामस्ययेचेमांसंसितामृषिणाकृताम् ।
येलिखन्ती ह च नरास्तेषांवासस्त्रिविष्टपे ॥

bhaktyārāmasyayecemāṃsaṃsitāmṛṣiṇākṛtām |
yelikhantī ha ca narāsteṣāṃvāsastriviṣṭape ||

कुटुम्बवृद्धिंधनधान्यवृद्धिंस्त्रियश्चमुख्यास्सुखमुत्तमं च ।
श्रुत्वाशुभंकाव्यमिदंमहार्थंप्राप्नोतिसर्वांभुविचार्थसिद्धम् ॥

kuṭumbavṛddhiṃdhanadhānyavṛddhiṃstriyaścamukhyāssukhamuttamaṃ ca |
śrutvāśubhaṃkāvyamidaṃmahārthaṃprāpnotisarvāṃbhuvicārthasiddham ||