Skip to content
Uttara Kanda Sarga 49 of 111 24 shlokas Journey stop 26
Valmiki Ramayana · Uttara Kanda · Sarga 49

Valmiki Shelters Sita

उत्तरकांड, सर्ग 49: वाल्मीकि का आश्रय

The young ascetics find Sita weeping and call Valmiki, who knows who she is and takes her to the women of his hermitage.

युवा तपस्वी सीता को रोते पाते हैं और वाल्मीकि को बुलाते हैं, जो उन्हें पहचानकर आश्रम की तपस्विनियों के पास ले जाते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 7.49.1

सीतां तु रुदतीं दृष्ट्वा ते तत्र मुनिदारकाः ।
प्राद्रवन्यत्र भगवानास्ते वाल्मीकिरुग्रधीः ॥

sītāṃ tu rudatīṃ dṛṣṭvā te tatra munidārakāḥ |
prādravanyatra bhagavānāste vālmīkirugradhīḥ ||

2 7.49.2

अभिवाद्य मुनेः पादौ मुनिपुत्रा महर्षये ।
सर्वं निवेदयामासुस्तस्यास्तु रुदितस्वनम् ॥

abhivādya muneḥ pādau muniputrā maharṣaye |
sarvaṃ nivedayāmāsustasyāstu ruditasvanam ||

3 7.49.3

अदृष्टपूर्वा भगवन्कस्याप्येषा महात्मनः ।
पत्नी श्रीरिव सम्मोहाद्विरौति विकृतानना ॥

adṛṣṭapūrvā bhagavankasyāpyeṣā mahātmanaḥ |
patnī śrīriva sammohādvirauti vikṛtānanā ||

4 7.49.4

भगवन्साधु पश्य त्वं देवतामिव खाच्च्युताम् ।
नद्यास्तु तीरे भगवन्वरस्त्री कापि दुःखिता ॥

bhagavansādhu paśya tvaṃ devatāmiva khāccyutām |
nadyāstu tīre bhagavanvarastrī kāpi duḥkhitā ||

5 7.49.5

दृष्टास्माभिः प्ररुदिता दृढं शोकपरायणा ।
अनर्हा दुःखशोकाभ्यामेकां दीनां ह्यनाथवत् ॥

dṛṣṭāsmābhiḥ praruditā dṛḍhaṃ śokaparāyaṇā |
anarhā duḥkhaśokābhyāmekāṃ dīnāṃ hyanāthavat ||

6 7.49.6

न ह्येनां मानुषीं विद्मः सत्क्रिया ऽस्याः प्रयुज्यताम् ।
आश्रमस्याविदूरे च त्वामियं शरणं गता ॥

na hyenāṃ mānuṣīṃ vidmaḥ satkriyā 'syāḥ prayujyatām |
āśramasyāvidūre ca tvāmiyaṃ śaraṇaṃ gatā ||

7 7.49.7

त्रातारमिच्छते साध्वी भगवंस्त्रातुमर्हसि ।
तेषां तु वचनं श्रुत्वा बुद्ध्या निश्चित्य धर्मवित् ।
तपसा लब्धचक्षुष्मान् प्राद्रवद्यत्र मैथिली ॥

trātāramicchate sādhvī bhagavaṃstrātumarhasi |
teṣāṃ tu vacanaṃ śrutvā buddhyā niścitya dharmavit |
tapasā labdhacakṣuṣmān prādravadyatra maithilī ||

8 7.49.8

तं प्रयान्तमभिप्रेत्य शिष्या ह्येनं महामतिम् ।
तं तु देशमभि प्रेत्य किञ्चित्पद्भ्यां महामतिः ॥

taṃ prayāntamabhipretya śiṣyā hyenaṃ mahāmatim |
taṃ tu deśamabhi pretya kiñcitpadbhyāṃ mahāmatiḥ ||

9 7.49.9

अर्घ्यमादाय रुचिरं जाह्नवीतीरमागमत् ।
ददर्श राघवस्येष्टां सीतां पत्नीमनाथवत् ॥

arghyamādāya ruciraṃ jāhnavītīramāgamat |
dadarśa rāghavasyeṣṭāṃ sītāṃ patnīmanāthavat ||

10 7.49.10

तां सीतां शोकभारार्तां वाल्मीकिर्मुनिपुङ्गवः ।
उवाच मधुरां वाणीं ह्लादयन्निव तेजसा ॥

tāṃ sītāṃ śokabhārārtāṃ vālmīkirmunipuṅgavaḥ |
uvāca madhurāṃ vāṇīṃ hlādayanniva tejasā ||

11 7.49.11

स्नुषा दशरथस्य त्वं रामस्य महिषी प्रिया ।
जनकस्य सुता राज्ञः स्वागतं ते पतिव्रते ॥

snuṣā daśarathasya tvaṃ rāmasya mahiṣī priyā |
janakasya sutā rājñaḥ svāgataṃ te pativrate ||

12 7.49.12

आयान्ती चासि विज्ञाता मया धर्मसमाधिना ।
कारणं चैव सर्वं मे हृदयेनोपलक्षितम् ॥

āyāntī cāsi vijñātā mayā dharmasamādhinā |
kāraṇaṃ caiva sarvaṃ me hṛdayenopalakṣitam ||

13 7.49.13

तव चैव महाभागे विदितं मम तत्त्वतः ।
सर्वं च विदितं मह्यं त्रैलोक्ये यद्धि वर्तते ॥

tava caiva mahābhāge viditaṃ mama tattvataḥ |
sarvaṃ ca viditaṃ mahyaṃ trailokye yaddhi vartate ||

14 7.49.14

अपापां वेद्मि सीते त्वां तपोलब्धेन चक्षुषा ।
विस्रब्धा भव वैदेहि साम्प्रतं मयि वर्तसे ॥

apāpāṃ vedmi sīte tvāṃ tapolabdhena cakṣuṣā |
visrabdhā bhava vaidehi sāmprataṃ mayi vartase ||

15 7.49.15

आश्रमस्याविदूरे मे तापस्यस्तपसि स्थिताः ।
तास्त्वां वत्से यथा वत्सं पालयिष्यन्ति नित्यशः ॥

āśramasyāvidūre me tāpasyastapasi sthitāḥ |
tāstvāṃ vatse yathā vatsaṃ pālayiṣyanti nityaśaḥ ||

16 7.49.16

इदमर्ध्यं प्रतीच्छ त्वं विस्रब्धा विगतज्वरा ।
यथा स्वगृहमभ्येत्य विषादं चैव मा कृथाः ॥

idamardhyaṃ pratīccha tvaṃ visrabdhā vigatajvarā |
yathā svagṛhamabhyetya viṣādaṃ caiva mā kṛthāḥ ||

17 7.49.17

श्रुत्वा तु भाषितं सीता मुनेः परममद्भुतम् ।
शिरसा ऽ ऽवन्द्य चरणौ तथेत्याह कृताञ्जलिः ॥

śrutvā tu bhāṣitaṃ sītā muneḥ paramamadbhutam |
śirasā ' 'vandya caraṇau tathetyāha kṛtāñjaliḥ ||

18 7.49.18

तं प्रयान्तं मुनिं सीता प्राञ्जलिः पृष्ठतो ऽन्वगात् ॥

taṃ prayāntaṃ muniṃ sītā prāñjaliḥ pṛṣṭhato 'nvagāt ||

19 7.49.19

तं दृष्ट्वा मुनिमायान्तं वैदेह्या मुनिपत्नयः ।
उपाजग्मुर्मुदा युक्ता वचनं चेदमब्रुवन् ॥

taṃ dṛṣṭvā munimāyāntaṃ vaidehyā munipatnayaḥ |
upājagmurmudā yuktā vacanaṃ cedamabruvan ||

20 7.49.20

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ चिरस्यागमनं च ते ।
अभिवादयामस्त्वां सर्वा उच्यतां कि च कुर्महे ॥

svāgataṃ te muniśreṣṭha cirasyāgamanaṃ ca te |
abhivādayāmastvāṃ sarvā ucyatāṃ ki ca kurmahe ||

21 7.49.21

तासां तद्वचनं श्रुत्वा वाल्मीकिरिदमब्रवीत् ।
सीतेयं समनुप्राप्ता पत्नी रामस्य धीमतः ॥

tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā vālmīkiridamabravīt |
sīteyaṃ samanuprāptā patnī rāmasya dhīmataḥ ||

22 7.49.22

स्नुषा दशरथस्यैषा जनकस्य सुता सती ।
अपापा पतिना त्यक्ता परिपाल्या मया सदा ॥

snuṣā daśarathasyaiṣā janakasya sutā satī |
apāpā patinā tyaktā paripālyā mayā sadā ||

23 7.49.23

इमां भवन्त्यः(?) पश्यन्तु स्नेहेन परमेण हि ।
गौरवान्मम वाक्याच्च पूज्या वो ऽस्तु विशेषतः ॥

imāṃ bhavantyaḥ(?) paśyantu snehena parameṇa hi |
gauravānmama vākyācca pūjyā vo 'stu viśeṣataḥ ||

24 7.49.24

मुहुर्मुहुश्च वैदेहीं प्रणिधाय महायशाः ।
स्वमाश्रमं शिष्यवृतः पुनरायान्महातपाः ॥

muhurmuhuśca vaidehīṃ praṇidhāya mahāyaśāḥ |
svamāśramaṃ śiṣyavṛtaḥ punarāyānmahātapāḥ ||

Next sarga · Uttara Kanda 50Lakshmana's SorrowWatching from across the river, Lakshmana grieves, and Sumantra begins to comfort him.

Characters in this sarga

All characters

Retold as a story