Sita's Plight

एतदाख्याय तत्सर्वं हनुमान्मारुतात्मजः ।
भूयस्समुपचक्राम वचनं वक्तुमुत्तरम् ॥

etadākhyāya tatsarvaṃ hanumānmārutātmajaḥ |
bhūyassamupacakrāma vacanaṃ vaktumuttaram ||

सफलो राघवोद्योग स्सुग्रीवस्य च सम्भ्रमः ।
शीलमासाद्य सीताया मम च प्रवणं मनः ॥

saphalo rāghavodyoga ssugrīvasya ca sambhramaḥ |
śīlamāsādya sītāyā mama ca pravaṇaṃ manaḥ ||

तपसा निर्दहेल्लोकान्क्रुद्धो वा निर्दहेदपि ।
सर्वधातिप्रवृद्धोऽसौ रावणो राक्षसाधिपः ॥

tapasā nirdahellokānkruddho vā nirdahedapi |
sarvadhātipravṛddho'sau rāvaṇo rākṣasādhipaḥ ||

तस्य तां स्पृशतो गात्रं तपसा न विनाशितम् ।
न तदग्निशिखा कुर्यात्संस्पृष्टा पाणिना सती ।
जनकस्यात्मजा कुर्याद्यत्क्रोधकलुषीकृता ॥

tasya tāṃ spṛśato gātraṃ tapasā na vināśitam |
na tadagniśikhā kuryātsaṃspṛṣṭā pāṇinā satī |
janakasyātmajā kuryādyatkrodhakaluṣīkṛtā ||

जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वाननुज्ञाप्य महाहरीन् ।
अस्मिन्नेवं गते कार्ये भवतां च निवेदिते ।
न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ ॥

jāmbavatpramukhān sarvānanujñāpya mahāharīn |
asminnevaṃ gate kārye bhavatāṃ ca nivedite |
nyāyyaṃ sma saha vaidehyā draṣṭuṃ tau pārthivātmajau ||

अहमेकोऽपि पर्याप्तस्सराक्षसगणां पुरीम् ।
तां लङ्कां तरसा हन्तुं रावणं च महाबलम् ॥

ahameko'pi paryāptassarākṣasagaṇāṃ purīm |
tāṃ laṅkāṃ tarasā hantuṃ rāvaṇaṃ ca mahābalam ||

किं पुन स्सहितो वीरैर्बलवद्भिः कृतात्मभिः ।
कृतास्त्रैः प्लवगैश्शूरैर्भवद्भिविजयैषिभिः ॥

kiṃ puna ssahito vīrairbalavadbhiḥ kṛtātmabhiḥ |
kṛtāstraiḥ plavagaiśśūrairbhavadbhivijayaiṣibhiḥ ||

अहं तु रावणं युद्धे ससैन्यं सपुरस्सरम् ।
सहपुत्त्रं वधिष्यामि सहोदरयुतं युधि ॥

ahaṃ tu rāvaṇaṃ yuddhe sasainyaṃ sapurassaram |
sahaputtraṃ vadhiṣyāmi sahodarayutaṃ yudhi ||

ब्राह्ममैन्द्रं च रौद्रं च वायव्यं वारणं तथा ।
यदि शक्रजितोऽस्त्राणि दुर्निरीक्षाणि संयुगे ।
तान्यहं वधिष्यामि हनिष्यामि च राक्षसान् ॥

brāhmamaindraṃ ca raudraṃ ca vāyavyaṃ vāraṇaṃ tathā |
yadi śakrajito'strāṇi durnirīkṣāṇi saṃyuge |
tānyahaṃ vadhiṣyāmi haniṣyāmi ca rākṣasān ||

भवतामभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि तम् ।
मयातुला विसृष्टा हि शैलवृष्टिर्निरन्तरा ।
देवानपि रणे हन्यात्किं पुनस्तान्निशाचरान् ॥

bhavatāmabhyanujñāto vikramo me ruṇaddhi tam |
mayātulā visṛṣṭā hi śailavṛṣṭirnirantarā |
devānapi raṇe hanyātkiṃ punastānniśācarān ||

सागरोऽप्यतियाद्वेलां मन्दरः प्रचलेदपि ।
न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी ॥

sāgaro'pyatiyādvelāṃ mandaraḥ pracaledapi |
na jāmbavantaṃ samare kampayedarivāhinī ||

सर्वराक्षससङ्घानां राक्षसा ये च पूर्वकाः ।
अलमेको विनाशाय वीरो वालिसुतः कपिः ॥

sarvarākṣasasaṅghānāṃ rākṣasā ye ca pūrvakāḥ |
alameko vināśāya vīro vālisutaḥ kapiḥ ||

पनसस्योरुवेगेन नीलस्य च महात्मनः ।
मन्दरोऽप्यवशीर्येत किंपुनर्युधि राक्षसाः ॥

panasasyoruvegena nīlasya ca mahātmanaḥ |
mandaro'pyavaśīryeta kiṃpunaryudhi rākṣasāḥ ||

सदेवासुरयक्षेषु गन्धर्वोरगपक्षिषु ।
मैन्दस्य प्रतियोद्धारं शंसत द्विविदस्य वा ॥

sadevāsurayakṣeṣu gandharvoragapakṣiṣu |
maindasya pratiyoddhāraṃ śaṃsata dvividasya vā ||

अश्विपुत्रौ महाभागावेतौ प्लवगसत्तमौ ।
एतयोः प्रतियोद्दारं न पश्यामि रणाजिरे ॥

aśviputrau mahābhāgāvetau plavagasattamau |
etayoḥ pratiyoddāraṃ na paśyāmi raṇājire ||

पितामहवरोत्सेकात्परमं दर्पमास्थितौ ।
अमृतप्राशिनावेतौ सर्ववानरसत्तमौ ॥

pitāmahavarotsekātparamaṃ darpamāsthitau |
amṛtaprāśināvetau sarvavānarasattamau ||

अश्विनोर्माननार्थं हि सर्वलोकपितामहः ।
सर्वावध्यत्वमतुलमनयोर्दत्तवान्पुरा ॥

aśvinormānanārthaṃ hi sarvalokapitāmahaḥ |
sarvāvadhyatvamatulamanayordattavānpurā ||

वरोत्सेकेन मत्तौ च प्रमथ्य महतीं चमूम् ।
सुराणाममृतं वीरौ पीतवन्तौ प्लवङ्गमौ ॥

varotsekena mattau ca pramathya mahatīṃ camūm |
surāṇāmamṛtaṃ vīrau pītavantau plavaṅgamau ||

एतावेव हि सङ्कृद्धौ सवाजिरथकुञ्जराम् ।
लङ्कां नाशयितुं शक्तौ सर्वे तिष्ठन्तु वानराः ॥

etāveva hi saṅkṛddhau savājirathakuñjarām |
laṅkāṃ nāśayituṃ śaktau sarve tiṣṭhantu vānarāḥ ||

मयैव निहता लङ्का दग्धा भस्मीकृता पुनः ।
राजमार्गेषु सर्वत्र नाम विश्रावितं मया ॥

mayaiva nihatā laṅkā dagdhā bhasmīkṛtā punaḥ |
rājamārgeṣu sarvatra nāma viśrāvitaṃ mayā ||

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ।
अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः ।
हनुमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया ॥

jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ |
ahaṃ kosalarājasya dāsaḥ pavanasambhavaḥ |
hanumāniti sarvatra nāma viśrāvitaṃ mayā ||

अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः ।
अध स्ताच्छिंशुपावृक्षे साध्वी करुणमास्थिता ।
राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता ।
मेघलेखापरिवृता चन्द्रलेखेव निष्प्रभा ।
अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम् ॥

aśokavanikāmadhye rāvaṇasya durātmanaḥ |
adha stācchiṃśupāvṛkṣe sādhvī karuṇamāsthitā |
rākṣasībhiḥ parivṛtā śokasaṃtāpakarśitā |
meghalekhāparivṛtā candralekheva niṣprabhā |
acintayantī vaidehī rāvaṇaṃ baladarpitam ||

पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी ।
अनुरक्ता हि वैदेही रामं सर्वात्मना शुभा ।
अनन्यचित्ता रामे च पौलोमीव पुरन्दरे ॥

pativratā ca suśroṇī avaṣṭabdhā ca jānakī |
anuraktā hi vaidehī rāmaṃ sarvātmanā śubhā |
ananyacittā rāme ca paulomīva purandare ||

तदेकवासस्संवीता रजोध्वस्ता तथैव च ।
शोकसन्तापदीनाङ्गी सीता भर्तृहिते रता ॥

tadekavāsassaṃvītā rajodhvastā tathaiva ca |
śokasantāpadīnāṅgī sītā bhartṛhite ratā ||

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः ।
राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने ।
एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा ।
अधश्शय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे ।
रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया ॥

sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ |
rākṣasībhirvirūpābhirdṛṣṭā hi pramadāvane |
ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā |
adhaśśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame |
rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā ||

कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी विश्वासमुपपादिता ।
ततः संभाषिता चैव सर्वमर्थं च दर्शिता ।
रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता ॥

kathañcinmṛgaśābākṣī viśvāsamupapāditā |
tataḥ saṃbhāṣitā caiva sarvamarthaṃ ca darśitā |
rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītimupāgatā ||

नियतस्समुदाचारो भक्तिर्भर्तरि चोत्तमा ।
यन्न हन्ति दशग्रीवं सा महात्मा कृतागसम् ॥

niyatassamudācāro bhaktirbhartari cottamā |
yanna hanti daśagrīvaṃ sā mahātmā kṛtāgasam ||

निमित्तमात्रं रामस्तु वधे तस्य भविष्यति ।
सा प्रकृत्यैव तन्वङ्गी तद्वियोगाच्च कर्शिता ।
प्रतिपत्पाठशीलस्य विद्येव तनुमतां गता ॥

nimittamātraṃ rāmastu vadhe tasya bhaviṣyati |
sā prakṛtyaiva tanvaṅgī tadviyogācca karśitā |
pratipatpāṭhaśīlasya vidyeva tanumatāṃ gatā ||

एवमास्ते महाभागा सीता शोकपरायणा ।
यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत्सर्वमुपपाद्यताम् ॥

evamāste mahābhāgā sītā śokaparāyaṇā |
yadatra pratikartavyaṃ tatsarvamupapādyatām ||