Trijata's Dream

इत्युक्तास्सीतया घोरं राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।
काश्चिज्जग्मुस्तदाख्यातुं रावणस्य तरस्विनः ॥

ityuktāssītayā ghoraṃ rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
kāścijjagmustadākhyātuṃ rāvaṇasya tarasvinaḥ ||

ततः सीतामुपागम्य राक्षस्यो घोरदर्शनाः ।
पुनः परुषमेकार्थमनर्थार्थमथाब्रुवन् ॥

tataḥ sītāmupāgamya rākṣasyo ghoradarśanāḥ |
punaḥ paruṣamekārthamanarthārthamathābruvan ||

अद्येदानीं तवानार्ये सीते पापविनिश्चये ।
राक्षस्यो भक्षयिष्यन्ति मांसमेतद्यथासुखम् ॥

adyedānīṃ tavānārye sīte pāpaviniścaye |
rākṣasyo bhakṣayiṣyanti māṃsametadyathāsukham ||

सीतां ताभिरनार्याभिर्दृष्टवा सन्तर्जितां तदा ।
राक्षसी त्रिजटा वृद्धा शयाना वाक्यमब्रवीत् ॥

sītāṃ tābhiranāryābhirdṛṣṭavā santarjitāṃ tadā |
rākṣasī trijaṭā vṛddhā śayānā vākyamabravīt ||

आत्मानं खादतानार्या न सीतां भक्षयिष्यथ ।
जनकस्य सुतामिष्टां स्नुषां दशरथस्य च ॥

ātmānaṃ khādatānāryā na sītāṃ bhakṣayiṣyatha |
janakasya sutāmiṣṭāṃ snuṣāṃ daśarathasya ca ||

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः ।
राक्षसानामभावाय भर्तुरस्या भवाय च ॥

svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |
rākṣasānāmabhāvāya bharturasyā bhavāya ca ||

एवमुक्तास्त्रिजटया राक्षस्यः क्रोधमूर्छिताः ।
सर्वा एवाब्रुवन्भीतास्त्रिजटां तामिदं वचः ॥

evamuktāstrijaṭayā rākṣasyaḥ krodhamūrchitāḥ |
sarvā evābruvanbhītāstrijaṭāṃ tāmidaṃ vacaḥ ||

कथयस्व त्वया दृष्टः स्वप्नोऽयं कीदृशो निशि ।
तासां श्रुत्वा तु वचनं राक्षसीनां मुखाच्युतम् ।
उवच वचनं काले त्रिजटा स्वप्नसंश्रितम् ॥

kathayasva tvayā dṛṣṭaḥ svapno'yaṃ kīdṛśo niśi |
tāsāṃ śrutvā tu vacanaṃ rākṣasīnāṃ mukhācyutam |
uvaca vacanaṃ kāle trijaṭā svapnasaṃśritam ||

गजदन्तमयीं दिव्यां शिबिकामन्तरिक्षगाम् ।
युक्तां हंससहस्रेण स्वयमास्थाय राघवः ।
शुक्लमाल्याम्बरधरो लक्ष्मणेन सहागतः ॥

gajadantamayīṃ divyāṃ śibikāmantarikṣagām |
yuktāṃ haṃsasahasreṇa svayamāsthāya rāghavaḥ |
śuklamālyāmbaradharo lakṣmaṇena sahāgataḥ ||

स्वप्ने चाद्य मया दृष्टा सीता शुक्लाम्बरावृता ।
सागरेण परिक्षिप्तं श्वेतं पर्वतमास्थिता ॥

svapne cādya mayā dṛṣṭā sītā śuklāmbarāvṛtā |
sāgareṇa parikṣiptaṃ śvetaṃ parvatamāsthitā ||

रामेण सङ्गता सीता भास्करेण प्रभा यथा ।
राघवश्च मया दृष्टश्चतुर्दष्ट्रं महागजम् ।
आरूढ श्शैलसङ्काशं चचार सहलक्ष्मणः ॥

rāmeṇa saṅgatā sītā bhāskareṇa prabhā yathā |
rāghavaśca mayā dṛṣṭaścaturdaṣṭraṃ mahāgajam |
ārūḍha śśailasaṅkāśaṃ cacāra sahalakṣmaṇaḥ ||

ततस्तौ नरशार्दूलौ दीप्यमानौ स्वतेजसा ।
शुक्लमाल्याम्बरधरौ जानकीं पर्युपस्थितौ ॥

tatastau naraśārdūlau dīpyamānau svatejasā |
śuklamālyāmbaradharau jānakīṃ paryupasthitau ||

ततस्तस्य नगस्याग्रे ह्याकाशस्थस्य दन्तिनः ।
भर्त्रा परिगृहीतस्य जानकी स्कन्धमाश्रिता ॥

tatastasya nagasyāgre hyākāśasthasya dantinaḥ |
bhartrā parigṛhītasya jānakī skandhamāśritā ||

भर्तुरङ्कात्समुत्पत्य ततः कमललोचना ।
चन्द्रसूर्यौ मया दृष्टा पाणिना परिमार्जती ॥

bharturaṅkātsamutpatya tataḥ kamalalocanā |
candrasūryau mayā dṛṣṭā pāṇinā parimārjatī ||

ततस्ताभ्यां कुमाराभ्यामास्थितः स गजोत्तमः ।
सीतया च विशालाक्ष्या लङ्काया उपरिस्थितः ॥

tatastābhyāṃ kumārābhyāmāsthitaḥ sa gajottamaḥ |
sītayā ca viśālākṣyā laṅkāyā uparisthitaḥ ||

पाण्डुरर्षभयुक्तेन रथेनाष्टयुजा स्वयम् ।
इहोपयातः काकुत्स्थ स्सीतया सह भार्यया ॥

pāṇḍurarṣabhayuktena rathenāṣṭayujā svayam |
ihopayātaḥ kākutstha ssītayā saha bhāryayā ||

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह वीर्यवान् ।
आरुह्य पुष्पकं दिव्यं विमानं सूर्यसन्निभम् ।
उत्तरां दिशमालोक्य जगाम पुरुषोत्तमः ॥

lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha vīryavān |
āruhya puṣpakaṃ divyaṃ vimānaṃ sūryasannibham |
uttarāṃ diśamālokya jagāma puruṣottamaḥ ||

एवं स्वप्ने मया दृष्टो रामो विष्णुपराक्रमः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया सह राघवः ॥

evaṃ svapne mayā dṛṣṭo rāmo viṣṇuparākramaḥ |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā saha rāghavaḥ ||

न हि रामो महातेजाश्शक्यो जेतुं सुरासुरैः ।
राक्षसैर्वापि चान्यैर्वा स्वर्गः पापजनैरिव ॥

na hi rāmo mahātejāśśakyo jetuṃ surāsuraiḥ |
rākṣasairvāpi cānyairvā svargaḥ pāpajanairiva ||

रावणश्च मया दृष्टः क्षितौ तैलसमुक्षितः ।
रक्तवासाः पिबन्मत्तः करवीरकृतस्रजः ॥

rāvaṇaśca mayā dṛṣṭaḥ kṣitau tailasamukṣitaḥ |
raktavāsāḥ pibanmattaḥ karavīrakṛtasrajaḥ ||

विमानात्पुष्पकादद्य रावणः पतितो भुवि ।
कृष्यमाणः स्त्रिया दृष्टो मुण्डः कृष्णाम्बरः पुनः ॥

vimānātpuṣpakādadya rāvaṇaḥ patito bhuvi |
kṛṣyamāṇaḥ striyā dṛṣṭo muṇḍaḥ kṛṣṇāmbaraḥ punaḥ ||

रथेन खरयुक्तेन रक्तमाल्यानुलेपनः ।
पिपंस्तैलं हसन्नृत्यन् भ्रान्तचित्ताकुलेन्द्रियः ॥

rathena kharayuktena raktamālyānulepanaḥ |
pipaṃstailaṃ hasannṛtyan bhrāntacittākulendriyaḥ ||

गर्दभेन ययौ शीघ्रं दक्षिणां दिशमास्थितः ।
पुनरेव मया दृष्टो रावणो राक्षसेश्वरः ।
पतितोऽ वाक्चिरा रा भूमौ गर्दभाद्भयमोहितः ॥

gardabhena yayau śīghraṃ dakṣiṇāṃ diśamāsthitaḥ |
punareva mayā dṛṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |
patito' vākcirā rā bhūmau gardabhādbhayamohitaḥ ||

सहसोत्थाय संभ्रान्तो भयार्तो मदविह्वलः ।
उन्मत्त इव दिग्वासा दुर्वाक्यं प्रलपन्बहु ।
दुर्गन्धं दुस्सहं घोरं तिमिरं नरकोपमम् ।
मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः ॥

sahasotthāya saṃbhrānto bhayārto madavihvalaḥ |
unmatta iva digvāsā durvākyaṃ pralapanbahu |
durgandhaṃ dussahaṃ ghoraṃ timiraṃ narakopamam |
malapaṅkaṃ praviśyāśu magnastatra sa rāvaṇaḥ ||

कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी ।
काली कर्दमलिप्ताङ्गी दिशं याम्यां प्रकर्षति ॥

kaṇṭhe baddhvā daśagrīvaṃ pramadā raktavāsinī |
kālī kardamaliptāṅgī diśaṃ yāmyāṃ prakarṣati ||

एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो निशाचरः ।
रावणस्य सुतास्सर्वे दृष्टास्तैलसमुक्षिताः ॥

evaṃ tatra mayā dṛṣṭaḥ kumbhakarṇo niśācaraḥ |
rāvaṇasya sutāssarve dṛṣṭāstailasamukṣitāḥ ||

वराहेण दशग्रीवश्शिंशुमारेण चेन्द्रजित् ।
उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयाता दक्षिणां दिशम् ॥

varāheṇa daśagrīvaśśiṃśumāreṇa cendrajit |
uṣṭreṇa kumbhakarṇaśca prayātā dakṣiṇāṃ diśam ||

एकस्तत्र मया दृष्टः श्वेतच्छत्रो विभीषणः ।
शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः ॥

ekastatra mayā dṛṣṭaḥ śvetacchatro vibhīṣaṇaḥ |
śuklamālyāmbaradharaḥ śuklagandhānulepanaḥ ||

शङ्खदुन्धुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलङ्कृतः ।
आरुह्य शैलसङ्काशं मेघस्तनितनिस्स्वनम् ।
चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः ।
चतुर्भिस्सचिवैः सार्थं वैहायसमुपस्थितः ॥

śaṅkhadundhubhinirghoṣairnṛttagītairalaṅkṛtaḥ |
āruhya śailasaṅkāśaṃ meghastanitanissvanam |
caturdantaṃ gajaṃ divyamāste tatra vibhīṣaṇaḥ |
caturbhissacivaiḥ sārthaṃ vaihāyasamupasthitaḥ ||

समाजश्च मया दृष्टो गीतवादित्रनिःस्वनः ।
पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम् ॥

samājaśca mayā dṛṣṭo gītavāditraniḥsvanaḥ |
pibatāṃ raktamālyānāṃ rakṣasāṃ raktavāsasām ||

लङ्का चेयं पुरी रम्या सवाजिरथकुञ्जराः ।
सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा ॥

laṅkā ceyaṃ purī ramyā savājirathakuñjarāḥ |
sāgare patitā dṛṣṭā bhagnagopuratoraṇā ||

लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता ।
दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना ॥

laṅkā dṛṣṭā mayā svapne rāvaṇenābhirakṣitā |
dagdhā rāmasya dūtena vānareṇa tarasvinā ||

पीत्वा तैलं प्रनृत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः ।
लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसस्त्रियः ॥

pītvā tailaṃ pranṛttāśca prahasantyo mahāsvanāḥ |
laṅkāyāṃ bhasmarūkṣāyāṃ sarvā rākṣasastriyaḥ ||

कुम्भकर्णादयश्चेमे सर्वे राक्षसपुङ्गवाः ।
रक्तं निवसनं गृह्य प्रविष्टा गोमयह्रदे ॥

kumbhakarṇādayaśceme sarve rākṣasapuṅgavāḥ |
raktaṃ nivasanaṃ gṛhya praviṣṭā gomayahrade ||

अपगच्छत नश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः ।
घातयेत्परमामर्षी युष्मान्सार्थं हि राक्षसैः ॥

apagacchata naśyadhvaṃ sītāmāpnoti rāghavaḥ |
ghātayetparamāmarṣī yuṣmānsārthaṃ hi rākṣasaiḥ ||

प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम् ।
भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः ॥

priyāṃ bahumatāṃ bhāryāṃ vanavāsamanuvratām |
bhartsitāṃ tarjitāṃ vāpi nānumaṃsyati rāghavaḥ ||

तदलं क्रूरवाक्यैश्च सान्त्वमेवाभिधीयताम् ।
अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते ॥

tadalaṃ krūravākyaiśca sāntvamevābhidhīyatām |
abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate ||

यस्यामेवंविधः स्वप्नो दुःखितायां प्रदृश्यते ।
सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥

yasyāmevaṃvidhaḥ svapno duḥkhitāyāṃ pradṛśyate |
sā duḥkhairvividhairmuktā priyaṃ prāpnotyanuttamam ||

भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया ।
राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम् ॥

bhartsitāmapi yācadhvaṃ rākṣasyaḥ kiṃ vivakṣayā |
rāghavāddhi bhayaṃ ghoraṃ rākṣasānāmupasthitam ||

प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा ।
अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात् ॥

praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā |
alameṣā paritrātuṃ rākṣasyo mahato bhayāt ||

अपि चास्या विशालाक्ष्या न किंचिदुपलक्षये ।
विरूपमपि चाङ्गेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम् ॥

api cāsyā viśālākṣyā na kiṃcidupalakṣaye |
virūpamapi cāṅgeṣu susūkṣmamapi lakṣaṇam ||

छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम् ।
अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम् ॥

chāyāvaiguṇyamātraṃ tu śaṅke duḥkhamupasthitam |
aduḥkhārhāmimāṃ devīṃ vaihāyasamupasthitām ||

अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम् ।
राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च ॥

arthasiddhiṃ tu vaidehyāḥ paśyāmyahamupasthitām |
rākṣasendravināśaṃ ca vijayaṃ rāghavasya ca ||

निमित्तभूतमेतत्तु श्रोतुमस्या महत्प्रियम् ।
दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम् ॥

nimittabhūtametattu śrotumasyā mahatpriyam |
dṛśyate ca sphuraccakṣuḥ padmapatramivāyatam ||

ईषच्छ हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः ।
अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते ॥

īṣaccha hṛṣito vāsyā dakṣiṇāyā hyadakṣiṇaḥ |
akasmādeva vaidehyā bāhurekaḥ prakampate ||

करेणुहस्तप्रतिम स्सव्यश्चोरुरनुत्तमः ।
वेपमानः सूचयति राघवं पुरतः स्थितम् ॥

kareṇuhastapratima ssavyaścoruranuttamaḥ |
vepamānaḥ sūcayati rāghavaṃ purataḥ sthitam ||

पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टः पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी ।
सुस्वागतां वाचमुदीरयानः पुनः पुनश्चोदयतीव हृष्टः ॥

pakṣī ca śākhānilayaṃ praviṣṭaḥ punaḥ punaścottamasāntvavādī |
susvāgatāṃ vācamudīrayānaḥ punaḥ punaścodayatīva hṛṣṭaḥ ||