Two Months to Live

सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं राक्षसाधिपः ।
प्रत्युवाच ततः सीतां विप्रियं प्रियदर्शनाम् ॥

sītāyā vacanaṃ śrutvā paruṣaṃ rākṣasādhipaḥ |
pratyuvāca tataḥ sītāṃ vipriyaṃ priyadarśanām ||

यथा यथा सान्त्वयिता वश्यः स्त्रीणां तथा तथा ।
यथा यथा प्रियं वक्ता परिभूतस्तथा तथा ॥

yathā yathā sāntvayitā vaśyaḥ strīṇāṃ tathā tathā |
yathā yathā priyaṃ vaktā paribhūtastathā tathā ||

सन्नियच्छति मे क्रोधं त्वयि कामः समुत्थितः ।
द्रवतोऽमार्गमासाद्य हयानिव सुसारथिः ॥

sanniyacchati me krodhaṃ tvayi kāmaḥ samutthitaḥ |
dravato'mārgamāsādya hayāniva susārathiḥ ||

वामः कामो मनुष्याणां यस्मिन् किल निबध्यते ।
जने तस्मिंस्त्वनुक्रोशः स्नेहश्च किल जायते ॥

vāmaḥ kāmo manuṣyāṇāṃ yasmin kila nibadhyate |
jane tasmiṃstvanukrośaḥ snehaśca kila jāyate ||

एतस्मात्कारणान्न त्वां घातयामि वरानने ।
वधार्हामवमानार्हां मिथ्याप्रव्रजिते रताम् ॥

etasmātkāraṇānna tvāṃ ghātayāmi varānane |
vadhārhāmavamānārhāṃ mithyāpravrajite ratām ||

परुषाणीह वाक्यानि यानि यानि ब्रवीषि माम् ।
तेषु तेषु वधो युक्तस्तव मैथिलि दारुणः ॥

paruṣāṇīha vākyāni yāni yāni bravīṣi mām |
teṣu teṣu vadho yuktastava maithili dāruṇaḥ ||

एवमुक्त्वा तु वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः ।
क्रोधसंरम्भसंयुक्तः सीतामुत्तरमब्रवीत् ॥

evamuktvā tu vaidehīṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
krodhasaṃrambhasaṃyuktaḥ sītāmuttaramabravīt ||

द्वौ मासौ रक्षितव्यौ मे योऽवधिस्ते मया कृतः ।
ततः शयनमारोह मम त्वं वरवर्णिनि ॥

dvau māsau rakṣitavyau me yo'vadhiste mayā kṛtaḥ |
tataḥ śayanamāroha mama tvaṃ varavarṇini ||

ऊर्ध्वं द्वाभ्यां तु मासाभ्यां भर्तारं मामनिच्छतीम् ।
मम त्वां प्रातराशार्थमालभन्ते महानसे ॥

ūrdhvaṃ dvābhyāṃ tu māsābhyāṃ bhartāraṃ māmanicchatīm |
mama tvāṃ prātarāśārthamālabhante mahānase ||

तां तर्ज्यमानां सम्प्रेक्ष्य राक्षसेन्द्रेण जानकीम् ।
देवगन्धर्वकन्यास्ता विषेदुर्विकृतेक्षणाः ॥

tāṃ tarjyamānāṃ samprekṣya rākṣasendreṇa jānakīm |
devagandharvakanyāstā viṣedurvikṛtekṣaṇāḥ ||

ओष्ठप्रकारैरपरा वक्त्रनेत्रैस्तथापराः ।
सीतामाश्वासयामासुस्तर्जितां तेन रक्षसा ॥

oṣṭhaprakārairaparā vaktranetraistathāparāḥ |
sītāmāśvāsayāmāsustarjitāṃ tena rakṣasā ||

ताभिराश्वासिता सीता रावणं राक्षसाधिपम् ।
उवाचात्महितं वाक्यं वृत्तशौण्डीर्यगर्वितम् ॥

tābhirāśvāsitā sītā rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
uvācātmahitaṃ vākyaṃ vṛttaśauṇḍīryagarvitam ||

नूनं न ते जनः कश्चिदस्ति निःश्रेयसे स्थितः ।
निवारयति यो न त्वां कर्मणोऽस्माद्विगर्हितात् ॥

nūnaṃ na te janaḥ kaścidasti niḥśreyase sthitaḥ |
nivārayati yo na tvāṃ karmaṇo'smādvigarhitāt ||

मां हि धर्मात्मनः पत्नीं शचीमिव शचीपतेः ।
त्वदन्यस्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयेन्मनसापि कः ॥

māṃ hi dharmātmanaḥ patnīṃ śacīmiva śacīpateḥ |
tvadanyastriṣu lokeṣu prārthayenmanasāpi kaḥ ||

राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः ।
उक्तवानसि यत्पापं क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे ॥

rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ |
uktavānasi yatpāpaṃ kva gatastasya mokṣyase ||

यथा दृप्तश्च मातङ्गः शशश्च सद्दृशो युधि ।
तथा मातङ्गवद्रामस्त्वं नीचः शशवत् स्मृतः ॥

yathā dṛptaśca mātaṅgaḥ śaśaśca saddṛśo yudhi |
tathā mātaṅgavadrāmastvaṃ nīcaḥ śaśavat smṛtaḥ ||

स त्वमिक्ष्वाकुनाथं वै क्षिपन्निह न लज्जसे ।
चक्षुषोर्विषयं तस्य न तावदुपगच्छसि ॥

sa tvamikṣvākunāthaṃ vai kṣipanniha na lajjase |
cakṣuṣorviṣayaṃ tasya na tāvadupagacchasi ||

इमे ते नयने क्रूरे विरूपे कृष्णपिङ्गले ।
क्षितौ न पतिते कस्मान्मामनार्य निरीक्षितः ॥

ime te nayane krūre virūpe kṛṣṇapiṅgale |
kṣitau na patite kasmānmāmanārya nirīkṣitaḥ ||

तस्य धर्मात्मनः पत्नीं स्नुषां दशरथस्य च ।
कथं व्याहरतो मां ते न जिह्वा व्यवशीर्यते ॥

tasya dharmātmanaḥ patnīṃ snuṣāṃ daśarathasya ca |
kathaṃ vyāharato māṃ te na jihvā vyavaśīryate ||

असन्देशात्तु रामस्य तपसश्चानुपालनात् ।
न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भर्मार्ह तेजसा ॥

asandeśāttu rāmasya tapasaścānupālanāt |
na tvāṃ kurmi daśagrīva bhasma bharmārha tejasā ||

नापहर्तुमहं शक्या त्वया रामस्य धीमतः ।
विधिस्तव वधार्थाय विहितो नात्र संशयः ॥

nāpahartumahaṃ śakyā tvayā rāmasya dhīmataḥ |
vidhistava vadhārthāya vihito nātra saṃśayaḥ ||

शूरेण धनदभ्रात्रा बलैः समुदितेन च ।
अपोह्य रामं कस्माद्धि दारचौर्यं त्वया कृतम् ॥

śūreṇa dhanadabhrātrā balaiḥ samuditena ca |
apohya rāmaṃ kasmāddhi dāracauryaṃ tvayā kṛtam ||

सीताया वचनं श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः ।
विवृत्य नयने क्रूरे जानकीमन्ववैक्षत ॥

sītāyā vacanaṃ śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
vivṛtya nayane krūre jānakīmanvavaikṣata ||

नीलजीमूतसङ्काशो महाभुजशिरोधरः ।
सिंहसत्त्वगतिः श्रीमान् दीप्त जिह्वाग्रलोचनः ॥

nīlajīmūtasaṅkāśo mahābhujaśirodharaḥ |
siṃhasattvagatiḥ śrīmān dīpta jihvāgralocanaḥ ||

चलाग्रमकुटप्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः ।
रक्तमाल्याम्बरधर तत्सङ्गदविभूषणः ॥

calāgramakuṭaprāṃśuścitramālyānulepanaḥ |
raktamālyāmbaradhara tatsaṅgadavibhūṣaṇaḥ ||

श्रोणिसूत्रेण महता मेचकेन सुसंवृतः ।
अमृतोत्पादनद्धेन भुजगेनेव मन्दरः ॥

śroṇisūtreṇa mahatā mecakena susaṃvṛtaḥ |
amṛtotpādanaddhena bhujageneva mandaraḥ ||

ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसेश्वरः ।
शुशुभेऽचलसङ्काशः शृङ्गाभ्यामिव मन्दरः ॥

tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ ||

तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विभूषितः ।
रक्तपल्लवपुष्पाभ्यामशोकाभ्यामिवाचलः ॥

taruṇādityavarṇābhyāṃ kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitaḥ |
raktapallavapuṣpābhyāmaśokābhyāmivācalaḥ ||

स कल्पवृक्षप्रतिमो वसन्त इव मूर्तिमान् ।
श्मशानचैत्यप्रतिमो भूषितोऽपि भयङ्करः ॥

sa kalpavṛkṣapratimo vasanta iva mūrtimān |
śmaśānacaityapratimo bhūṣito'pi bhayaṅkaraḥ ||

अवेक्षमाणो वैदेहीं कोपसंरक्तलोचनः ।
उवाच रावणः सीतां भुजङ्ग इव निःश्वसन् ॥

avekṣamāṇo vaidehīṃ kopasaṃraktalocanaḥ |
uvāca rāvaṇaḥ sītāṃ bhujaṅga iva niḥśvasan ||

अनयेनाभिसम्पन्नमर्थहीनमनुव्रते ।
नाशयाम्यहमद्य त्वां सूर्यः सन्ध्यामिवौजसा ॥

anayenābhisampannamarthahīnamanuvrate |
nāśayāmyahamadya tvāṃ sūryaḥ sandhyāmivaujasā ||

इत्युक्त्वा मैथिलीं राजा रावणः शत्रुरावणः ।
सन्दिदेश ततः सर्वा राक्षसीर्घोरदर्शनाः ॥

ityuktvā maithilīṃ rājā rāvaṇaḥ śatrurāvaṇaḥ |
sandideśa tataḥ sarvā rākṣasīrghoradarśanāḥ ||

एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा ।
गोकर्णीं हस्तिकर्णीं च लम्बकर्णीमकर्णिकाम् ।
हस्तिपाद्यश्वपाद्यौ च गोपादीं पादचूलिकाम् ।
एकाक्षीमेकपादीं च पृथुपादीमपादिकाम् ।
अतिमात्रशिरोग्रीवामतिमात्रकुचोदरीम् ।
अतिमात्रास्यनेत्रां च दीर्घजिह्वामजिह्विकाम् ।
अनासिकां सिंहमुखीं गोमुखीं सूकरीमुखीम् ॥

ekākṣīmekakarṇāṃ ca karṇaprāvaraṇāṃ tathā |
gokarṇīṃ hastikarṇīṃ ca lambakarṇīmakarṇikām |
hastipādyaśvapādyau ca gopādīṃ pādacūlikām |
ekākṣīmekapādīṃ ca pṛthupādīmapādikām |
atimātraśirogrīvāmatimātrakucodarīm |
atimātrāsyanetrāṃ ca dīrghajihvāmajihvikām |
anāsikāṃ siṃhamukhīṃ gomukhīṃ sūkarīmukhīm ||

यथा मद्वशगा सीता क्षिप्रं भवति जानकी ।
तथा कुरुत राक्षस्यः सर्वाः क्षिप्रं समेत्य च ॥

yathā madvaśagā sītā kṣipraṃ bhavati jānakī |
tathā kuruta rākṣasyaḥ sarvāḥ kṣipraṃ sametya ca ||

प्रतिलोमानुलोमैश्च सामदानादिभेदनैः ।
आवर्जयत वैदेहीं दण्डस्योद्यमनेन च ॥

pratilomānulomaiśca sāmadānādibhedanaiḥ |
āvarjayata vaidehīṃ daṇḍasyodyamanena ca ||

इति प्रतिसमादिश्य राक्षसेन्द्रः पुनः पुनः ।
काममन्युपरीतात्मा जानकीं पर्यतर्जयत् ॥

iti pratisamādiśya rākṣasendraḥ punaḥ punaḥ |
kāmamanyuparītātmā jānakīṃ paryatarjayat ||

उपगम्य ततः शीघ्रं राक्षसी धान्यमालिनी ।
परिष्वज्य दशग्रीवमिदं वचनमब्रवीत् ॥

upagamya tataḥ śīghraṃ rākṣasī dhānyamālinī |
pariṣvajya daśagrīvamidaṃ vacanamabravīt ||

मया क्रीड महाराज सीतया किं तवानया ।
विवर्णया कृपणया मानुष्या राक्षसेश्वर ॥

mayā krīḍa mahārāja sītayā kiṃ tavānayā |
vivarṇayā kṛpaṇayā mānuṣyā rākṣaseśvara ||

नूनमस्या महाराज न दिव्यान् भोगसत्तमान् ।
विदधात्यमरश्रेष्ठस्तव बाहुबलार्जितान् ॥

nūnamasyā mahārāja na divyān bhogasattamān |
vidadhātyamaraśreṣṭhastava bāhubalārjitān ||

अकामां कामयानस्य शरीरमुपतप्यते ।
इच्छन्तीं कामयानस्य प्रीतिर्भवति शोभना ॥

akāmāṃ kāmayānasya śarīramupatapyate |
icchantīṃ kāmayānasya prītirbhavati śobhanā ||

एवमुक्तस्तु राक्षस्या समुत्क्षिप्तस्ततो बली ।
प्रहसन्मेघसङ्काशो राक्षसः स न्यवर्तत ॥

evamuktastu rākṣasyā samutkṣiptastato balī |
prahasanmeghasaṅkāśo rākṣasaḥ sa nyavartata ||

प्रस्थितः स दशग्रीवः कम्पयन्निव मेदिनीम् ।
ज्वलद्भास्करवर्णाभं प्रविवेश निवेशनम् ॥

prasthitaḥ sa daśagrīvaḥ kampayanniva medinīm |
jvaladbhāskaravarṇābhaṃ praviveśa niveśanam ||

देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च सर्वतः ।
परिवार्य दशग्रीवं विविशुस्तं गृहोत्तमम् ॥

devagandharvakanyāśca nāgakanyāśca sarvataḥ |
parivārya daśagrīvaṃ viviśustaṃ gṛhottamam ||

स मैथिलीं धर्मपरामवस्थितां प्रपेपमानां परिभर्त्स्य रावणः ।
विहाय सीतां मदनेन मोहितः स्वमेव वेश्म प्रविवेश भास्वरम् ॥

sa maithilīṃ dharmaparāmavasthitāṃ prapepamānāṃ paribhartsya rāvaṇaḥ |
vihāya sītāṃ madanena mohitaḥ svameva veśma praviveśa bhāsvaram ||