Sita Spurns Ravana

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सीता रौद्रस्य रक्षसः ।
आर्ता दीनस्वरा दीनं प्रत्युवाच शनैर्वचः ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā sītā raudrasya rakṣasaḥ |
ārtā dīnasvarā dīnaṃ pratyuvāca śanairvacaḥ ||

दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी ।
चिन्तयन्ती वरारोहा पतिमेव पतिव्रता ।
तृणमन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता ॥

duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī |
cintayantī varārohā patimeva pativratā |
tṛṇamantarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā ||

निवर्तय मनो मत्तः स्वजने क्रियतां मनः ।
न मां प्रार्थयितुं युक्तं सुसिद्धिमिव पापकृत् ॥

nivartaya mano mattaḥ svajane kriyatāṃ manaḥ |
na māṃ prārthayituṃ yuktaṃ susiddhimiva pāpakṛt ||

अकार्यं न मया कार्यमेकपत्न्या विगर्हितम् ।
कुलं सम्प्राप्तया पुण्यं कुले महति जातया ॥

akāryaṃ na mayā kāryamekapatnyā vigarhitam |
kulaṃ samprāptayā puṇyaṃ kule mahati jātayā ||

एवमुक्त्वा तु वैदेही रावणं तं यशस्विनी ।
राक्षसं पृष्ठतः कृत्वा भूयो वचनमब्रवीत् ॥

evamuktvā tu vaidehī rāvaṇaṃ taṃ yaśasvinī |
rākṣasaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhūyo vacanamabravīt ||

नाहमौपयिकी भार्या परभार्या सती तव ।
साधु धर्ममवेक्षस्व साधु साधुव्रतं चर ॥

nāhamaupayikī bhāryā parabhāryā satī tava |
sādhu dharmamavekṣasva sādhu sādhuvrataṃ cara ||

यथा तव तथान्येषां दारा रक्ष्या निशाचर ।
आत्मानमुपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम् ॥

yathā tava tathānyeṣāṃ dārā rakṣyā niśācara |
ātmānamupamāṃ kṛtvā sveṣu dāreṣu ramyatām ||

अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चलितेन्द्रियम् ।
नयन्ति निकृतिप्रज्ञं परदाराः पराभवम् ॥

atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ calitendriyam |
nayanti nikṛtiprajñaṃ paradārāḥ parābhavam ||

इह सन्तो न वा सन्ति सतो वा नानुवर्तसे ।
तथाहि विपरीता ते बुद्धिराचारवर्जिता ॥

iha santo na vā santi sato vā nānuvartase |
tathāhi viparītā te buddhirācāravarjitā ||

वचो मिथ्याप्रणीतात्मा पथ्यमुक्तं विचक्षणैः ।
राक्षसानामभावाय त्वं वा न प्रतिपद्यसे ॥

vaco mithyāpraṇītātmā pathyamuktaṃ vicakṣaṇaiḥ |
rākṣasānāmabhāvāya tvaṃ vā na pratipadyase ||

अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम् ।
समृद्धानि विनश्यन्ति राष्ट्राणि नगराणि च ॥

akṛtātmānamāsādya rājānamanaye ratam |
samṛddhāni vinaśyanti rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca ||

तथेयं त्वां समासाद्य लङ्का रत्नौघसङ्कुला ।
अपराधात्तवैकस्य नचिराद्विनशिष्यति ॥

tatheyaṃ tvāṃ samāsādya laṅkā ratnaughasaṅkulā |
aparādhāttavaikasya nacirādvinaśiṣyati ||

स्वकृतैर्हन्यमानस्य रावणादीर्घदर्शिनः ।
अभिनन्दन्ति भूतानि विनाशे पापकर्मणः ॥

svakṛtairhanyamānasya rāvaṇādīrghadarśinaḥ |
abhinandanti bhūtāni vināśe pāpakarmaṇaḥ ||

एवं त्वां पापकर्माणं वक्ष्यन्ति निकृता जनाः ।
दिष्ट्यैतद्व्यसनं प्राप्तो रौद्र इत्येव हर्षिताः ॥

evaṃ tvāṃ pāpakarmāṇaṃ vakṣyanti nikṛtā janāḥ |
diṣṭyaitadvyasanaṃ prāpto raudra ityeva harṣitāḥ ||

शक्या लोभयितुं नाहमैश्वर्येण धनेन वा ।
अनन्या राघवेणाहं भास्करेण प्रभा यथा ॥

śakyā lobhayituṃ nāhamaiśvaryeṇa dhanena vā |
ananyā rāghaveṇāhaṃ bhāskareṇa prabhā yathā ||

उपधाय भुजं तस्य लोकनाथस्य सत्कृतम् ।
कथं नामोपधास्यामि भुजमन्यस्य कस्य चित् ॥

upadhāya bhujaṃ tasya lokanāthasya satkṛtam |
kathaṃ nāmopadhāsyāmi bhujamanyasya kasya cit ||

अहमौपयिकी भार्या तस्यैव वसुधापतेः ।
व्रतस्नातस्य विप्रस्य विद्येव विदितात्मनः ॥

ahamaupayikī bhāryā tasyaiva vasudhāpateḥ |
vratasnātasya viprasya vidyeva viditātmanaḥ ||

साधु रावण रामेण मां समानय दुःखिताम् ।
वने वाशितया सार्धं करेण्वेव गजाधिपम् ॥

sādhu rāvaṇa rāmeṇa māṃ samānaya duḥkhitām |
vane vāśitayā sārdhaṃ kareṇveva gajādhipam ||

मित्रमौपयिकं कर्तुं रामः स्थानं परीप्सता ।
वधं चानिच्छता घोरं त्वयासौ पुरुषर्षभः ॥

mitramaupayikaṃ kartuṃ rāmaḥ sthānaṃ parīpsatā |
vadhaṃ cānicchatā ghoraṃ tvayāsau puruṣarṣabhaḥ ||

विदितः स हि धर्मज्ञः शरणागतवत्सलः ।
तेन मैत्री भवतु ते यदि जीवितुमिच्छसि ॥

viditaḥ sa hi dharmajñaḥ śaraṇāgatavatsalaḥ |
tena maitrī bhavatu te yadi jīvitumicchasi ||

प्रसादयस्व त्वं चैनं शरणागतवत्सलम् ।
मां चास्मै नियतो भूत्वा निर्यातयितुमर्हसि ॥

prasādayasva tvaṃ cainaṃ śaraṇāgatavatsalam |
māṃ cāsmai niyato bhūtvā niryātayitumarhasi ||

एवं हि ते भवेत्स्वस्ति सम्प्रदाय रघूत्तमे ।
अन्यथा त्वं हि कुर्वाणो वधं प्राप्स्यसि रावण ॥

evaṃ hi te bhavetsvasti sampradāya raghūttame |
anyathā tvaṃ hi kurvāṇo vadhaṃ prāpsyasi rāvaṇa ||

वर्जयेद्वज्रमुत्सृष्टं वर्जयेदन्तकश्चिरम् ।
त्वद्विधं तु न सङ्कृद्धो लोकनाथः स राघवः ॥

varjayedvajramutsṛṣṭaṃ varjayedantakaściram |
tvadvidhaṃ tu na saṅkṛddho lokanāthaḥ sa rāghavaḥ ||

रामस्य धनुषः शब्दं श्रोष्यसि त्वं महास्वनम् ।
शतक्रतुविसृष्टस्य निर्घोषमशनेरिव ॥

rāmasya dhanuṣaḥ śabdaṃ śroṣyasi tvaṃ mahāsvanam |
śatakratuvisṛṣṭasya nirghoṣamaśaneriva ||

इह शीघ्रं सुपर्वाणो ज्वलितास्या इवोरगाः ।
इषवो निपतिष्यन्ति रामलक्ष्मणलक्षणाः ॥

iha śīghraṃ suparvāṇo jvalitāsyā ivoragāḥ |
iṣavo nipatiṣyanti rāmalakṣmaṇalakṣaṇāḥ ||

रक्षांसि परिनिघ्नन्तः पुर्यामस्यां समन्ततः ।
असंपातं करिष्यन्ति पतन्तः कङ्कवाससः ॥

rakṣāṃsi parinighnantaḥ puryāmasyāṃ samantataḥ |
asaṃpātaṃ kariṣyanti patantaḥ kaṅkavāsasaḥ ||

राक्षसेन्द्रमहासर्पान् स रामगरुडो महान् ।
उद्धरिष्यति वेगेन वैनतेय इवोरगान् ॥

rākṣasendramahāsarpān sa rāmagaruḍo mahān |
uddhariṣyati vegena vainateya ivoragān ||

अपनेष्यति मां भर्ता त्वत्तः शीघ्रमरिन्दमः ।
असुरेभ्यः श्रियं दीप्तां विष्णुस्त्रिभिरिव क्रमैः ॥

apaneṣyati māṃ bhartā tvattaḥ śīghramarindamaḥ |
asurebhyaḥ śriyaṃ dīptāṃ viṣṇustribhiriva kramaiḥ ||

जनस्थाने हतस्थाने निहते रक्षसां बले ।
अशक्तेन त्वया रक्षः कृतमेतदसाधु वै ॥

janasthāne hatasthāne nihate rakṣasāṃ bale |
aśaktena tvayā rakṣaḥ kṛtametadasādhu vai ||

आश्रमं तु तयोः शून्यं प्रविश्य नरसिंहयोः ।
गोचरं गतयोर्भ्रात्रोरपनीता त्वयाधम ॥

āśramaṃ tu tayoḥ śūnyaṃ praviśya narasiṃhayoḥ |
gocaraṃ gatayorbhrātrorapanītā tvayādhama ||

न हि गन्धमुपाघ्राय रामलक्ष्मणयोस्त्वया ।
शक्यं संदर्शने स्थातुं शुना शार्दूलयोरिव ॥

na hi gandhamupāghrāya rāmalakṣmaṇayostvayā |
śakyaṃ saṃdarśane sthātuṃ śunā śārdūlayoriva ||

तस्य ते विग्रहे ताभ्यां युगग्रहणमस्थिरम् ।
वृत्रस्येवेन्द्रबाहुभ्यां बाहोरेकस्य विग्रहे ॥

tasya te vigrahe tābhyāṃ yugagrahaṇamasthiram |
vṛtrasyevendrabāhubhyāṃ bāhorekasya vigrahe ||

क्षिप्रं तव स नाथो मे रामः सौमित्रिणा सह ।
तोयमल्पमिवादित्यः प्राणानादास्यते शरैः ॥

kṣipraṃ tava sa nātho me rāmaḥ saumitriṇā saha |
toyamalpamivādityaḥ prāṇānādāsyate śaraiḥ ||

गिरिं कुबेरस्य गतोऽथ वालयं सभां गतो वा वरुणस्य राज्ञः ।
असंशयं दाशरथेर्न मोक्ष्यसे महाद्रुमः कालहतोऽशनेरिव ॥

giriṃ kuberasya gato'tha vālayaṃ sabhāṃ gato vā varuṇasya rājñaḥ |
asaṃśayaṃ dāśaratherna mokṣyase mahādrumaḥ kālahato'śaneriva ||