Vali Dies

ततस्समुपजिघ्रन्ती कपिराजस्य तन्मुखम् ।
पतिं लोकाच्च्युतं तारा मृतं वचनमब्रवीत् ॥

tatassamupajighrantī kapirājasya tanmukham |
patiṃ lokāccyutaṃ tārā mṛtaṃ vacanamabravīt ||

शेषे त्वं विषमे दुःखमकृत्वा वचनं मम ।
उपलोपचिते वीर सुदुःखे वसुधातले ॥

śeṣe tvaṃ viṣame duḥkhamakṛtvā vacanaṃ mama |
upalopacite vīra suduḥkhe vasudhātale ||

मत्तः प्रियतरा नूनं वानरेन्द्र मही तव ।
शेषे हि तां परिष्वज्य मां च न प्रतिभाषसे ॥

mattaḥ priyatarā nūnaṃ vānarendra mahī tava |
śeṣe hi tāṃ pariṣvajya māṃ ca na pratibhāṣase ||

सुग्रीवस्य वशं प्राप्तो विधिरेषभवत्यहो ।
सुग्रीव एव विक्रान्तो वीर साहसिकप्रिय ॥

sugrīvasya vaśaṃ prāpto vidhireṣabhavatyaho |
sugrīva eva vikrānto vīra sāhasikapriya ||

ऋक्षवानरमुख्यास्त्वां बलिनः पर्युपासते ।
एषां विलपितं कृच्छ्रमङ्गदस्य च शोचतः ।
मम चेमा गिरः श्रुत्वा किं त्वं न प्रतिबुध्यसे ॥

ṛkṣavānaramukhyāstvāṃ balinaḥ paryupāsate |
eṣāṃ vilapitaṃ kṛcchramaṅgadasya ca śocataḥ |
mama cemā giraḥ śrutvā kiṃ tvaṃ na pratibudhyase ||

इदं तच्छूरशयनं यत्र शेषे हतो युधि ।
शायिता निहता यत्र त्वयैव रिपवः पुरा ॥

idaṃ tacchūraśayanaṃ yatra śeṣe hato yudhi |
śāyitā nihatā yatra tvayaiva ripavaḥ purā ||

विशुद्धसत्त्वाभिजन प्रिययुद्ध मम प्रिय ।
मामनाथां विहायैकां गतस्त्वमसि मानद ॥

viśuddhasattvābhijana priyayuddha mama priya |
māmanāthāṃ vihāyaikāṃ gatastvamasi mānada ||

शूराय न प्रदातव्या कन्या खलु विपश्चिता ।
शूरभार्यां हतां पश्य सद्यो मां विधवां कृताम् ॥

śūrāya na pradātavyā kanyā khalu vipaścitā |
śūrabhāryāṃ hatāṃ paśya sadyo māṃ vidhavāṃ kṛtām ||

अवभग्नश्च मे मानो भग्ना मे शाश्वती गतिः ।
अगाधे च निमग्नाऽस्मि विपुले शोकसागरे ॥

avabhagnaśca me māno bhagnā me śāśvatī gatiḥ |
agādhe ca nimagnā'smi vipule śokasāgare ||

अश्मसारमयं नूनमिदं मे हृदयं दृढम् ।
भर्तारं निहतं दृष्ट्वा यन्नाद्य शतधा कृतम् ॥

aśmasāramayaṃ nūnamidaṃ me hṛdayaṃ dṛḍham |
bhartāraṃ nihataṃ dṛṣṭvā yannādya śatadhā kṛtam ||

सुहृच्चैव हि भर्ता च प्रकृत्या मम च प्रियः ।
आहवे च पराक्रान्तश्शूरः पञ्चत्वमागतः ॥

suhṛccaiva hi bhartā ca prakṛtyā mama ca priyaḥ |
āhave ca parākrāntaśśūraḥ pañcatvamāgataḥ ||

पतिहीना तु या नारी कामं भवतु पुत्रिणी ।
धनधान्यैस्सुपूर्णाऽपि विधवेत्युच्यते बुधैः ॥

patihīnā tu yā nārī kāmaṃ bhavatu putriṇī |
dhanadhānyaissupūrṇā'pi vidhavetyucyate budhaiḥ ||

स्वगात्रप्रभवे वीर शेषे रुधिरमण्डले ।
क्रिमिरागपरिस्तोमे त्वमात्मशयने यथा ॥

svagātraprabhave vīra śeṣe rudhiramaṇḍale |
krimirāgaparistome tvamātmaśayane yathā ||

रेणुशोणितसंवीतं गात्रं तव समन्ततः ।
परिरब्धुं न शक्नोमि भुजाभ्यां प्लवगर्षभ ॥

reṇuśoṇitasaṃvītaṃ gātraṃ tava samantataḥ |
parirabdhuṃ na śaknomi bhujābhyāṃ plavagarṣabha ||

कृतकृत्योऽद्य सुग्रीवो वैरेऽस्मिन्नतिदारुणे ।
यस्य रामविमुक्तेन हृतमेकेषुणा भयम् ॥

kṛtakṛtyo'dya sugrīvo vaire'sminnatidāruṇe |
yasya rāmavimuktena hṛtamekeṣuṇā bhayam ||

शरेण हृदि लग्नेन गात्रसंस्पर्शने तव ।
वार्यामि त्वां निरीक्षन्ती त्वयि पञ्चत्वमागते ॥

śareṇa hṛdi lagnena gātrasaṃsparśane tava |
vāryāmi tvāṃ nirīkṣantī tvayi pañcatvamāgate ||

उद्ववर्ह शरं नीलस्तस्य गात्रगतं तदा ।
गिरिगह्वरसंलीनं दीप्तमाशीविषं यथा ॥

udvavarha śaraṃ nīlastasya gātragataṃ tadā |
girigahvarasaṃlīnaṃ dīptamāśīviṣaṃ yathā ||

तस्य निष्कृष्यमाणस्य बाणस्य च बभौ द्युतिः ।
अस्तमस्तकसंरुद्धो रश्मिर्दिनकरादिव ॥

tasya niṣkṛṣyamāṇasya bāṇasya ca babhau dyutiḥ |
astamastakasaṃruddho raśmirdinakarādiva ||

पेतुः क्षतजधारास्तु व्रणेभ्यस्तस्य सर्वशः ।
ताम्रगैरिकसम्पृक्ता धारा इव धराधरात् ॥

petuḥ kṣatajadhārāstu vraṇebhyastasya sarvaśaḥ |
tāmragairikasampṛktā dhārā iva dharādharāt ||

अवकीर्णं विमार्जन्ती भर्तारं रणरेणुना ।
अस्रैर्नयनजैश्शूरं सिषेचास्त्रसमाहतम् ॥

avakīrṇaṃ vimārjantī bhartāraṃ raṇareṇunā |
asrairnayanajaiśśūraṃ siṣecāstrasamāhatam ||

रुधिरोक्षितसर्वाङ्गं दृष्ट्वा विनिहतं पतिम् ।
उवाच तारा पिङ्गाक्षं पुत्रमङ्गदमङ्गना ॥

rudhirokṣitasarvāṅgaṃ dṛṣṭvā vinihataṃ patim |
uvāca tārā piṅgākṣaṃ putramaṅgadamaṅganā ||

अवस्थां पश्चिमां पश्य पितुः पुत्र सुदारुणाम् ।
सम्प्रसक्तस्य वैरस्य गतोऽन्तः पापकर्मणा ॥

avasthāṃ paścimāṃ paśya pituḥ putra sudāruṇām |
samprasaktasya vairasya gato'ntaḥ pāpakarmaṇā ||

बालसूर्योदयतनुं प्रयान्तं यमसदनम् ।
अभिवादय राजानं पितरं पुत्र मानदम् ॥

bālasūryodayatanuṃ prayāntaṃ yamasadanam |
abhivādaya rājānaṃ pitaraṃ putra mānadam ||

एवमुक्तस्समुत्थाय जग्राह चरणौ पितुः ।
भुजाभ्यां पीनवृत्ताभ्यामङ्गदोऽहमिति ब्रुवन् ॥

evamuktassamutthāya jagrāha caraṇau pituḥ |
bhujābhyāṃ pīnavṛttābhyāmaṅgado'hamiti bruvan ||

अभिवादयमानं त्वामङ्गदं त्वं यथा पुरा ।
दीर्घायुर्भव पुत्रेति किमर्थं नाभिभाषसे ॥

abhivādayamānaṃ tvāmaṅgadaṃ tvaṃ yathā purā |
dīrghāyurbhava putreti kimarthaṃ nābhibhāṣase ||

अहं पुत्रसहाया त्वामुपासे गतचेतसम् ।
सिंहेन निहतं सद्यो गौस्सवत्सेव गोवृषम् ॥

ahaṃ putrasahāyā tvāmupāse gatacetasam |
siṃhena nihataṃ sadyo gaussavatseva govṛṣam ||

इष्ट्वा सङ्ग्रामयज्ञेन रामप्रहरणाम्भसि ।
अस्मिन्नवभृथे स्नातः कथं पत्न्या मया विना ॥

iṣṭvā saṅgrāmayajñena rāmapraharaṇāmbhasi |
asminnavabhṛthe snātaḥ kathaṃ patnyā mayā vinā ||

या दत्ता देवराजेन तव तुष्टेन संयुगे ।
शातकुम्भमयीं मालां तां ते पश्यामि नेह किम् ॥

yā dattā devarājena tava tuṣṭena saṃyuge |
śātakumbhamayīṃ mālāṃ tāṃ te paśyāmi neha kim ||

राज्यश्रीर्न जहाति त्वां गतासुमपि मानद ।
सूर्यस्यावर्तमानस्य शैलराजमिव प्रभा ॥

rājyaśrīrna jahāti tvāṃ gatāsumapi mānada |
sūryasyāvartamānasya śailarājamiva prabhā ||