जनकेन समादिष्टा दूतास्ते क्लान्तवाहनाः । त्रिरात्रमुषिता मार्गे तेऽयोध्यां प्राविशन् पुरीम् ॥
janakena samādiṣṭā dūtāste klāntavāhanāḥ | trirātramuṣitā mārge te'yodhyāṃ prāviśan purīm ||
हिंदी अर्थ जनक के भेजे दूत, जिनके वाहन थक गए थे, मार्ग में तीन रातें रुककर अयोध्या नगरी पहुँचे।
English meaning Sent by Janaka, the messengers, their horses tired, stayed three nights on the road and entered the city of Ayodhya.
राज्ञो भवनमासाद्य द्वारस्थानिदमब्रुवन् । शीघ्रं निवेद्यतां राज्ञे दूतान्नो जनकस्य च ॥
rājño bhavanamāsādya dvārasthānidamabruvan | śīghraṃ nivedyatāṃ rājñe dūtānno janakasya ca ||
हिंदी अर्थ राजमहल पहुँचकर उन्होंने द्वारपालों से कहा: राजा को शीघ्र बताइए कि जनक के दूत आए हैं।
English meaning Reaching the king's palace, they said to the gatekeepers: Tell the king quickly that messengers of Janaka are here.
इत्युक्ता द्वारपालास्ते राघवाय न्यवेदयन् । ते राजवचनाद्दूता राजवेश्मप्रवेशिताः । ददृशुर्देवसङ्काशं वृद्धं दशरथं नृपम् ॥
ityuktā dvārapālāste rāghavāya nyavedayan | te rājavacanāddūtā rājaveśmapraveśitāḥ | dadṛśurdevasaṅkāśaṃ vṛddhaṃ daśarathaṃ nṛpam ||
हिंदी अर्थ यह सुनकर द्वारपालों ने राघव को सूचना दी। राजा की आज्ञा से दूत महल में लाए गए और उन्होंने देवता जैसे वृद्ध राजा दशरथ को देखा।
English meaning Told this, the gatekeepers informed Raghava. At the king's word the messengers were brought into the palace and saw the aged King Dasharatha, who was like a god.
बद्धाञ्जलिपुटा स्सर्वे दूता विगतसाध्वसाः । राजानं प्रयता वाक्यमब्रुवन्मधुराक्षरम् ॥
baddhāñjalipuṭā ssarve dūtā vigatasādhvasāḥ | rājānaṃ prayatā vākyamabruvanmadhurākṣaram ||
हिंदी अर्थ हाथ जोड़े, भयमुक्त और सावधान सब दूतों ने राजा से मधुर शब्दों में कहा:
English meaning With folded hands, all the messengers, free of fear and attentive, spoke to the king in sweet words:
मैथिलो जनको राजा साग्निहोत्रपुरस्कृतम् । कुशलं चाव्ययं चैव सोपाध्यायपुरोहितम् । मुहुर्मुहुर्मधुरया स्नेहसंयुक्तया गिरा । जनकस्त्वां महाराज पृच्छते सपुरस्सरम् ॥
maithilo janako rājā sāgnihotrapuraskṛtam | kuśalaṃ cāvyayaṃ caiva sopādhyāyapurohitam | muhurmuhurmadhurayā snehasaṃyuktayā girā | janakastvāṃ mahārāja pṛcchate sapurassaram ||
हिंदी अर्थ हे महाराज, मिथिला के राजा जनक बार बार मधुर और स्नेह भरी वाणी से आपका, आपके अग्निहोत्र, उपाध्यायों, पुरोहितों और सब अनुचरों का कुशल और अक्षय समृद्धि पूछते हैं।
English meaning Great king, Janaka, king of Mithila, again and again in a sweet and affectionate voice, asks after the welfare and lasting prosperity of you, your sacred fires, your teachers and priests, and all your followers.
पृष्ट्वा कुशलमव्यग्रं वैदेहो मिथिलाधिपः । कौशिकानुमते वाक्यं भवन्तमिदमब्रवीत् ॥
pṛṣṭvā kuśalamavyagraṃ vaideho mithilādhipaḥ | kauśikānumate vākyaṃ bhavantamidamabravīt ||
हिंदी अर्थ आपका कुशल पूछकर विदेहराज, मिथिलाधिपति ने कौशिक की सहमति से आपसे यह कहा है:
English meaning Having asked after your welfare, the lord of Mithila, king of Videha, with Kaushika's consent, says this to you:
पूर्वं प्रतिज्ञा विदिता वीर्यशुल्का ममात्मजा । राजानश्च कृतामर्षानिर्वीर्या विमुखीकृताः ॥
pūrvaṃ pratijñā viditā vīryaśulkā mamātmajā | rājānaśca kṛtāmarṣānirvīryā vimukhīkṛtāḥ ||
हिंदी अर्थ मेरी प्रतिज्ञा पहले से ज्ञात थी कि मेरी पुत्री का शुल्क पराक्रम है। राजा क्रुद्ध हुए, असमर्थ पाए गए और लौटा दिए गए।
English meaning My promise was known before, that my daughter's price is valour. Kings were angered, found powerless and turned away.
सेयं मम सुता राजन् विश्वामित्रपुरस्सरैः । यदृच्छयागतैर्वीरैर्निर्जिता तव पुत्रकैः ॥
seyaṃ mama sutā rājan viśvāmitrapurassaraiḥ | yadṛcchayāgatairvīrairnirjitā tava putrakaiḥ ||
हिंदी अर्थ हे राजन, मेरी पुत्री को अब आपके वीर पुत्र ने जीत लिया है, जो संयोग से विश्वामित्र के साथ आए।
English meaning King, my daughter has now been won by your heroic son, who came by chance with Vishvamitra.
तच्च राजन् धनुर्दिव्यं मध्ये भग्नं महात्मना । रामेण हि महाराज महत्यां जनसंसदि ॥
tacca rājan dhanurdivyaṃ madhye bhagnaṃ mahātmanā | rāmeṇa hi mahārāja mahatyāṃ janasaṃsadi ||
हिंदी अर्थ हे महाराज, महात्मा राम ने लोगों की बड़ी सभा में उस दिव्य धनुष को बीच से तोड़ दिया।
English meaning King, the great souled Rama broke that divine bow in the middle, great king, in a great assembly of people.
अस्मै देया मया सीता वीर्यशुल्का महात्मने । प्रतिज्ञां कर्तुमिच्छामि तदनुज्ञातुमर्हसि ॥
asmai deyā mayā sītā vīryaśulkā mahātmane | pratijñāṃ kartumicchāmi tadanujñātumarhasi ||
हिंदी अर्थ मुझे पराक्रम से जीती सीता इस महात्मा को देनी है। मैं अपनी प्रतिज्ञा पूरी करना चाहता हूँ; कृपया अनुमति दीजिए।
English meaning I must give Sita, won by valour, to this great soul. I wish to keep my promise; please give your consent.
सोपाध्यायो महाराज पुरोहितपुरस्सरः । शीघ्रमागच्छ भद्रं ते द्रष्टुमर्हसि राघवौ ॥
sopādhyāyo mahārāja purohitapurassaraḥ | śīghramāgaccha bhadraṃ te draṣṭumarhasi rāghavau ||
हिंदी अर्थ हे महाराज, अपने उपाध्यायों और पुरोहित को आगे करके शीघ्र आइए। आपका कल्याण हो; आकर दोनों राघवों को देखिए।
English meaning Great king, come quickly with your teachers and with your priest before you. Blessings on you; come and see the two Raghavas.
प्रीतिं च मम राजेन्द्र निर्वर्तयितुमर्हसि । पुत्रयोरुभयोरेव प्रीतिं त्वमपि लप्स्यसे ॥
prītiṃ ca mama rājendra nirvartayitumarhasi | putrayorubhayoreva prītiṃ tvamapi lapsyase ||
हिंदी अर्थ हे राजेंद्र, कृपया मेरी प्रसन्नता पूरी कीजिए, और आपको भी अपने दोनों पुत्रों से आनंद मिलेगा।
English meaning Lord of kings, please fulfil my joy, and you too will have joy in both your sons.
14-15
1.68.14-15
Copy link
एवं विदेहाधिपतिर्मधुरं वाक्यमब्रवीत् । विश्वामित्राभ्यनुज्ञात श्शतानन्दमते स्थितः । इत्युक्त्वा विरता दूता राजगौरवशङ्किताः ॥
evaṃ videhādhipatirmadhuraṃ vākyamabravīt | viśvāmitrābhyanujñāta śśatānandamate sthitaḥ | ityuktvā viratā dūtā rājagauravaśaṅkitāḥ ||
हिंदी अर्थ इस प्रकार विश्वामित्र की अनुमति से और शतानंद के परामर्श से विदेहराज ने मधुर वचन कहे। यह कहकर दूत राजा के गौरव से संकोच करते हुए चुप हो गए।
English meaning So spoke the lord of Videha sweetly, with Vishvamitra's leave and following Shatananda's counsel. Having said this, the messengers fell silent, in awe of the king.
दूतवाक्यं च तच्छ्रुत्वा राजा परमहर्षितः । वसिष्ठं वामदेवं च मन्त्रिणोऽन्यांश्च सोऽब्रवीत् ॥
dūtavākyaṃ ca tacchrutvā rājā paramaharṣitaḥ | vasiṣṭhaṃ vāmadevaṃ ca mantriṇo'nyāṃśca so'bravīt ||
हिंदी अर्थ दूतों के वचन सुनकर अत्यंत प्रसन्न राजा ने वसिष्ठ, वामदेव और अन्य मंत्रियों से कहा:
English meaning Hearing the messengers' words, the king, overjoyed, said to Vasishtha, Vamadeva and his other ministers:
गुप्तः कुशिकपुत्रेण कौसल्यानन्दवर्धनः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा विदेहेषु वसत्यसौ ॥
guptaḥ kuśikaputreṇa kausalyānandavardhanaḥ | lakṣmaṇena saha bhrātrā videheṣu vasatyasau ||
हिंदी अर्थ कौसल्या का आनंद बढ़ाने वाले, कुशिकपुत्र से रक्षित, अपने भाई लक्ष्मण के साथ विदेह में रह रहे हैं।
English meaning The one who increases Kausalya's joy, protected by the son of Kushika, is staying in Videha with his brother Lakshmana.
दृष्टवीर्यस्तु काकुत्स्थो जनकेन महात्मना । सम्प्रदानं सुतायास्तु राघवे कर्तुमिच्छति ॥
dṛṣṭavīryastu kākutstho janakena mahātmanā | sampradānaṃ sutāyāstu rāghave kartumicchati ||
हिंदी अर्थ महात्मा जनक ने काकुत्स्थ का पराक्रम देख लिया है और वे अपनी पुत्री राघव को देना चाहते हैं।
English meaning The great souled Janaka has seen Kakutstha's valour and wishes to give his daughter to Raghava.
यदि वो रोचते वृत्तं जनकस्य महात्मनः । पुरीं गच्छामहे शीघ्रं मा भूत्कालस्य पर्ययः ॥
yadi vo rocate vṛttaṃ janakasya mahātmanaḥ | purīṃ gacchāmahe śīghraṃ mā bhūtkālasya paryayaḥ ||
हिंदी अर्थ यदि महात्मा जनक का प्रस्ताव आपको उचित लगे, तो हम शीघ्र उनके नगर चलें, ताकि समय न बीते।
English meaning If the great souled Janaka's proposal pleases you, let us go quickly to his city, so that no time is lost.