Nila Slays Prahasta

ततःप्रहस्तंनिर्यान्तंदृष्टवाभीमपराक्रमम् ।
उवाचसस्मितंरामोविभीषणमरिन्दमः ॥

tataḥprahastaṃniryāntaṃdṛṣṭavābhīmaparākramam |
uvācasasmitaṃrāmovibhīṣaṇamarindamaḥ ||

कएषस्सुमहाकायोबलेनमहतावृतः ।
आचक्ष्वमेमहाबाहो वीर्यवन्तंनिशाचरम् ॥

kaeṣassumahākāyobalenamahatāvṛtaḥ |
ācakṣvamemahābāho vīryavantaṃniśācaram ||

राघवस्यवचश्श्रुत्वाप्रत्युवाचविभीषणः ।
एषसेनापतिस्तस्यप्रहस्तोनामराक्षसः ।
लङ्कायांराक्षसेन्द्रस्यत्रिभागबलसम्वृतः ।
वीर्यवानस्त्रविच्छूरःसुप्रख्याश्चपराक्रमे ॥

rāghavasyavacaśśrutvāpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
eṣasenāpatistasyaprahastonāmarākṣasaḥ |
laṅkāyāṃrākṣasendrasyatribhāgabalasamvṛtaḥ |
vīryavānastravicchūraḥsuprakhyāścaparākrame ||

ततःप्रहस्तंनिर्यान्तंभीमंभीमपराक्रमम् ।
गर्जन्तंसुमहाकायंराक्षसैरभिसम्वृतम् ।
ददर्शमहतीसेनावानराणांबलीयसाम् ।
अभिसञ्जातरोषाणांप्रहस्तमभिगर्जताम् ॥

tataḥprahastaṃniryāntaṃbhīmaṃbhīmaparākramam |
garjantaṃsumahākāyaṃrākṣasairabhisamvṛtam |
dadarśamahatīsenāvānarāṇāṃbalīyasām |
abhisañjātaroṣāṇāṃprahastamabhigarjatām ||

खडगशक्त्यृष्णिबाणाश्चशूलानिमुसलानिच ।
गदाश्चपरिघाःप्रासाविविधाश्चपरिश्वधाः ।
नूंषिचविचित्राणिराक्षसानांजयैषिणाम् ।
प्रगृहीतान्यशोभन्तवानरानभिधावताम् ॥

khaḍagaśaktyṛṣṇibāṇāścaśūlānimusalānica |
gadāścaparighāḥprāsāvividhāścapariśvadhāḥ |
nūṃṣicavicitrāṇirākṣasānāṃjayaiṣiṇām |
pragṛhītānyaśobhantavānarānabhidhāvatām ||

जगृहुःपादपांश्चापिपुष्पितान्वानरर्षभाः ।
शिलाश्चविपुलादीर्घायोद्धुकामाःप्लवङ्गमाः ॥

jagṛhuḥpādapāṃścāpipuṣpitānvānararṣabhāḥ |
śilāścavipulādīrghāyoddhukāmāḥplavaṅgamāḥ ||

तेषामन्योन्यमासाद्यसङ्ग्रामःसुमहानभूत् ।
बहूनामश्मवृष्टिंचशरवर्षंचवर्षताम् ॥

teṣāmanyonyamāsādyasaṅgrāmaḥsumahānabhūt |
bahūnāmaśmavṛṣṭiṃcaśaravarṣaṃcavarṣatām ||

बहवोराक्षसायुद्धेबहून्वानरयूधपान् ।
वानराराक्षसांश्चापिनिजघ्नुर्बहवोबहून् ॥

bahavorākṣasāyuddhebahūnvānarayūdhapān |
vānarārākṣasāṃścāpinijaghnurbahavobahūn ||

शूलैःप्रमथिताःकेचित्केचिच्चपरमायुधैः ।
परिघैराहताःकेचित्केचिच्छिन्नाःपरश्वधैः ॥

śūlaiḥpramathitāḥkecitkeciccaparamāyudhaiḥ |
parighairāhatāḥkecitkecicchinnāḥparaśvadhaiḥ ||

निरुच्छवासाःकृताः केचित्पतिताधरणीतले ।
विभिन्नहृदयाःकेचिदिषुसन्धानसन्दिताः ॥

nirucchavāsāḥkṛtāḥ kecitpatitādharaṇītale |
vibhinnahṛdayāḥkecidiṣusandhānasanditāḥ ||

केचिव्दिधाकृताःखडगैःस्फुरन्तःपतिताभुवि ।
वानराराक्षसैश्शूलैपार्श्वतश्चावदारिताः ॥

kecivdidhākṛtāḥkhaḍagaiḥsphurantaḥpatitābhuvi |
vānarārākṣasaiśśūlaipārśvataścāvadāritāḥ ||

वानरैश्चापिसङ्क्रुद्धैराक्षसौघाःसमन्ततः ।
पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चसम्पिष्टावसुधातले ॥

vānaraiścāpisaṅkruddhairākṣasaughāḥsamantataḥ |
pādapairgiriśṛṅgaiścasampiṣṭāvasudhātale ||

वज्रस्पर्शतलैर्हस्स्सैर्मुष्टिभिश्चहताभृशम् ।
वेमुश्शोणितमास्येभ्योविशीर्णदशनेक्षणाः ॥

vajrasparśatalairhasssairmuṣṭibhiścahatābhṛśam |
vemuśśoṇitamāsyebhyoviśīrṇadaśanekṣaṇāḥ ||

आर्तस्वनंचस्वनतांसिंहनादंचनर्दताम् ।
बभूवतुमुलश्शब्दोहरीणांरक्षसांयुधि ॥

ārtasvanaṃcasvanatāṃsiṃhanādaṃcanardatām |
babhūvatumulaśśabdoharīṇāṃrakṣasāṃyudhi ||

वानराराक्षसाःक्रुद्धावीरमार्गमनुव्रताः ।
विवृत्तनयनाःक्रूराश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ॥

vānarārākṣasāḥkruddhāvīramārgamanuvratāḥ |
vivṛttanayanāḥkrūrāścakruḥkarmāṇyabhītavat ||

नरान्तकःकुम्भहनुर्महानादस्समुन्नतः ।
एतेप्रहस्तसचिवास्सर्वेजघ्नुर्वनौकसः ॥

narāntakaḥkumbhahanurmahānādassamunnataḥ |
eteprahastasacivāssarvejaghnurvanaukasaḥ ||

तेषामापततांशीघ्रंनिघ्नतांचापिवानरान् ।
द्विविदोगिरिशृङ्गेणजघानैकंनरान्तकम् ॥

teṣāmāpatatāṃśīghraṃnighnatāṃcāpivānarān |
dvividogiriśṛṅgeṇajaghānaikaṃnarāntakam ||

दुर्मुखःपुनरुत्थायकपिस्सविपुलद्रुमम् ।
राक्षसंक्षिप्रहस्तस्तुसमुन्नतमपोथयत् ॥

durmukhaḥpunarutthāyakapissavipuladrumam |
rākṣasaṃkṣiprahastastusamunnatamapothayat ||

जाम्बवांस्तुसुसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यमहतींशिलाम् ।
पातयामासतेजस्वीमहानादस्यवक्षसि ॥

jāmbavāṃstususaṅkruddhaḥpragṛhyamahatīṃśilām |
pātayāmāsatejasvīmahānādasyavakṣasi ||

अथकुम्भहनुस्तत्रतारेणासाद्यवीर्यवान् ।
वृक्षेणाभिहतोमूर्ध्निप्राणान्सन्त्याजयद्रणे ॥

athakumbhahanustatratāreṇāsādyavīryavān |
vṛkṣeṇābhihatomūrdhniprāṇānsantyājayadraṇe ||

अमृष्यमाणस्तत्कर्मप्रहस्तोरथमाश्रितः ।
चकारकदनंघोरंधनुष्पाणिर्वनौकसाम् ॥

amṛṣyamāṇastatkarmaprahastorathamāśritaḥ |
cakārakadanaṃghoraṃdhanuṣpāṇirvanaukasām ||

आवर्तइवसञ्जज्ञेसेनयोरुभयोस्तदा ।
क्षुभितस्याप्रमेयस्यसागरस्येवनिस्स्वनः ॥

āvartaivasañjajñesenayorubhayostadā |
kṣubhitasyāprameyasyasāgarasyevanissvanaḥ ||

महताहिशरौघेणप्रहस्तोयुद्धकोविदः ।
अर्दयामाससङ्क्रुद्धोवानरान् परमाहवे ॥

mahatāhiśaraugheṇaprahastoyuddhakovidaḥ |
ardayāmāsasaṅkruddhovānarān paramāhave ||

वानराणांशरीरैश्चराक्षसानांचमेदिनी ।
बभून्विचिताघोराःपतितैरिवपर्वतै ॥

vānarāṇāṃśarīraiścarākṣasānāṃcamedinī |
babhūnvicitāghorāḥpatitairivaparvatai ||

सामहीरुधिरौघेणप्रच्छन्नासम्प्रकाशते ।
सञ्छन्नामाधवेमासिपलाशैरिवपुष्पितैः ॥

sāmahīrudhiraugheṇapracchannāsamprakāśate |
sañchannāmādhavemāsipalāśairivapuṣpitaiḥ ||

हतवीरौघवस्रांतुभग्नायुधमहाद्रुमाम् ।
शोणितौघमहातोयांयमसागरगामिनीम् ।
यकृत् प्लीहमहापङ्कान्वििकीर्णान्त्रशैवलाम् ।
भिन्नकायशिरोमीनामङ्गावयवशाद्वलाम् ।
गृध्रहंसगणाकीर्णांकङ्कसारससेविताम् ।
मेदःफेनसमाकीर्णामार्तस्न्तितस्वनाम् ।
तांकापुरषुदुस्तारांयुद्धभूमिमयींनदीम् ।
नदीमिवघनापायेहंससारससेविताम् ।
राक्षसाःकपिमुख्याश्चतेरुस्तांदुस्तरांनदीम् ।
यथापद्मरजोध्वस्तांनळिनींगजयूथपाः ॥

hatavīraughavasrāṃtubhagnāyudhamahādrumām |
śoṇitaughamahātoyāṃyamasāgaragāminīm |
yakṛt plīhamahāpaṅkānviikīrṇāntraśaivalām |
bhinnakāyaśiromīnāmaṅgāvayavaśādvalām |
gṛdhrahaṃsagaṇākīrṇāṃkaṅkasārasasevitām |
medaḥphenasamākīrṇāmārtasntitasvanām |
tāṃkāpuraṣudustārāṃyuddhabhūmimayīṃnadīm |
nadīmivaghanāpāyehaṃsasārasasevitām |
rākṣasāḥkapimukhyāścaterustāṃdustarāṃnadīm |
yathāpadmarajodhvastāṃnaḷinīṃgajayūthapāḥ ||

ततःसृजन्तंबाणौघान्प्रहस्तंस्यन्दनेस्थितम् ।
ददर्शतरसानीलोनिघ्नन्तंप्लवङ्गमान् ॥

tataḥsṛjantaṃbāṇaughānprahastaṃsyandanesthitam |
dadarśatarasānīlonighnantaṃplavaṅgamān ||

उद्धूतइववायुःखेमहदभ्रबलंबलात् ।
समीक्ष्याभिद्रुतंयुद्धेप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।
रथेनादित्यवर्णेननीलमेवाभिदुद्रुवे ॥

uddhūtaivavāyuḥkhemahadabhrabalaṃbalāt |
samīkṣyābhidrutaṃyuddheprahastovāhinīpatiḥ |
rathenādityavarṇenanīlamevābhidudruve ||

सधनुर्धन्विनांश्रेष्ठोविकृष्यपरमाहवे ।
नीलायव्यसृजद्बाणान्प्रहस्तोवाहिनीपतिः ॥

sadhanurdhanvināṃśreṣṭhovikṛṣyaparamāhave |
nīlāyavyasṛjadbāṇānprahastovāhinīpatiḥ ||

तेप्राप्यविशिखानीलंविनिर्भिद्यसमाहिताः ।
महींजग्मुर्महावेगारुषिताइवपन्नगाः ॥

teprāpyaviśikhānīlaṃvinirbhidyasamāhitāḥ |
mahīṃjagmurmahāvegāruṣitāivapannagāḥ ||

नीलःशरैरभिहतोनिशितैर्ज्वलनोपमैः ।
सतंपरमदुर्धर्षमापतन्तंमहाकपिः ।
प्रहस्तंताडयामासवृक्षमुत्पाट्यवीर्यवान् ॥

nīlaḥśarairabhihatoniśitairjvalanopamaiḥ |
sataṃparamadurdharṣamāpatantaṃmahākapiḥ |
prahastaṃtāḍayāmāsavṛkṣamutpāṭyavīryavān ||

सतेनाभिहतःक्रुद्धोनदन्राक्षसपुङ्गवः ।
ववर्षशरवर्षाणिप्लवङ्गानांचमूपतौ ॥

satenābhihataḥkruddhonadanrākṣasapuṅgavaḥ |
vavarṣaśaravarṣāṇiplavaṅgānāṃcamūpatau ||

तस्यबाणगणान्घारान्राक्षसस्यमहाबलः ।
अपारयन्वारयितुंप्रत्यगृह्णान्निमीलितः ॥

tasyabāṇagaṇānghārānrākṣasasyamahābalaḥ |
apārayanvārayituṃpratyagṛhṇānnimīlitaḥ ||

यथैवगोवृषोवर्षंशारदंशीघ्रमागतम् ।
एवमेवप्रहस्तस्यशरवर्षंदुरासदम् ।
निमीलिताक्षस्सहसानीलस्सेहेदुरासदान् ॥

yathaivagovṛṣovarṣaṃśāradaṃśīghramāgatam |
evamevaprahastasyaśaravarṣaṃdurāsadam |
nimīlitākṣassahasānīlassehedurāsadān ||

रोषितश्शरवर्षेणसालेनमहतामहान् ।
प्रजघानहयाननीलःप्रहस्तस्यमहाबलः ॥

roṣitaśśaravarṣeṇasālenamahatāmahān |
prajaghānahayānanīlaḥprahastasyamahābalaḥ ||

ततन्सचापमुद्गृह्यप्रहस्तस्यमहाबलः ।
बभञ्जतरसानीलोननादचपुनःपुनः ॥

tatansacāpamudgṛhyaprahastasyamahābalaḥ |
babhañjatarasānīlonanādacapunaḥpunaḥ ||

विधनुस्तुकृतस्तेनप्रहस्तोवाहिनीपतिः ।
प्रगृह्यमुसलंघोरंस्यन्दनादवपुप्लुवे ॥

vidhanustukṛtastenaprahastovāhinīpatiḥ |
pragṛhyamusalaṃghoraṃsyandanādavapupluve ||

तावुभौवाहिनीमुख्यौजातवैरौतरस्विनौ ।
स्थितौक्षतजगदिग्धाङ्गौप्रभिन्नाविवकुञ्जरौ ॥

tāvubhauvāhinīmukhyaujātavairautarasvinau |
sthitaukṣatajagadigdhāṅgauprabhinnāvivakuñjarau ||

उल्लिखन्तौसुतीक्ष्णाभिर्दंष्ट्राभिरितरेतरम् ।
सिंहशार्दूलसदृशौसिंहशार्दूलचेष्टितौ ।
विक्रान्तविजयौवीरौसमरेष्न्विवर्तिनौ ।
काङ्क्षमाणौयशःप्राप्तुंवृत्रवासवयोस्सह ॥

ullikhantausutīkṣṇābhirdaṃṣṭrābhiritaretaram |
siṃhaśārdūlasadṛśausiṃhaśārdūlaceṣṭitau |
vikrāntavijayauvīrausamareṣnvivartinau |
kāṅkṣamāṇauyaśaḥprāptuṃvṛtravāsavayossaha ||

आजघानतदानीलंललाटेमुसलेनसः ।
प्रहस्तःपरमायत्तस्ततस्सुस्रावशोणितम् ॥

ājaghānatadānīlaṃlalāṭemusalenasaḥ |
prahastaḥparamāyattastatassusrāvaśoṇitam ||

ततःशोणितदिग्धाङ्गःप्रगृह्यसुमहातरुम् ।
प्रहस्तस्योरसिक्रुद्धोविससर्जमहाकपिः ॥

tataḥśoṇitadigdhāṅgaḥpragṛhyasumahātarum |
prahastasyorasikruddhovisasarjamahākapiḥ ||

तमचिन्त्यप्रहारंसप्रगृह्यमुसलंमहत् ।
अभिदुद्रावबलिनंबलाननीलंप्लवङ्गमम् ॥

tamacintyaprahāraṃsapragṛhyamusalaṃmahat |
abhidudrāvabalinaṃbalānanīlaṃplavaṅgamam ||

तमुग्रवेगंसंरब्धमापतन्तंमहाकपिः ।
ततस्सम्प्रेक्ष्यजग्राहमहावेगोमहाशिलाम् ॥

tamugravegaṃsaṃrabdhamāpatantaṃmahākapiḥ |
tatassamprekṣyajagrāhamahāvegomahāśilām ||

तस्ययुद्धाभिकामस्यमृथेमुसलयोधिन ।
प्रहस्तस्यशिलांनीलोमूर्ध्नितूर्णमपातयत् ॥

tasyayuddhābhikāmasyamṛthemusalayodhina |
prahastasyaśilāṃnīlomūrdhnitūrṇamapātayat ||

सातेनकपिमुख्येनविमुक्तामहतीशिला ।
बिभेदबहुधाघोराप्रहस्तस्यशिरस्तदा ॥

sātenakapimukhyenavimuktāmahatīśilā |
bibhedabahudhāghorāprahastasyaśirastadā ||

सगतासुर्गतश्रीकोगतसत्त्वोगतेन्द्रियः ।
पपातसहसाभूमौछिन्नमूलइवद्रुमः ॥

sagatāsurgataśrīkogatasattvogatendriyaḥ |
papātasahasābhūmauchinnamūlaivadrumaḥ ||

विभिन्नशिरसस्तस्यबहुसुस्रावशोणितम् ।
शरीरादपिसुस्रावगिरेःप्रस्रवणंयथा ॥

vibhinnaśirasastasyabahususrāvaśoṇitam |
śarīrādapisusrāvagireḥprasravaṇaṃyathā ||

हतेप्रहस्तेनीलेनतदकम्प्यंमहाबलम् ।
राक्षसानामहृष्टानांलङ्कामभिजगामह ॥

hateprahastenīlenatadakampyaṃmahābalam |
rākṣasānāmahṛṣṭānāṃlaṅkāmabhijagāmaha ||

नशेकुस्समवस्थातुंनिहतेवाहिनीपतौ ।
सेतुबन्धंसमासाद्यविशीर्णंसलिलंयथा ॥

naśekussamavasthātuṃnihatevāhinīpatau |
setubandhaṃsamāsādyaviśīrṇaṃsalilaṃyathā ||

हतेतस्मिंश्चमूमुख्येराक्षसास्तेनिरुद्यमाः ।
रक्षःपतिगृहंगत्वाध्यानमूकत्वमास्थिताः ।
प्राप्ताश्शोकार्णवंतीव्रंनिस्सज्ञौइवतेऽभवन् ॥

hatetasmiṃścamūmukhyerākṣasāstenirudyamāḥ |
rakṣaḥpatigṛhaṃgatvādhyānamūkatvamāsthitāḥ |
prāptāśśokārṇavaṃtīvraṃnissajñauivate'bhavan ||