Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 14 of 131 22 shlokas Journey stop 21
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 14

Return Sita

युद्धकांड, सर्ग 14: सीता लौटाओ

Vibhishana repeats that Sita must be returned before Rama's arrows strike Lanka.

विभीषण दोहराते हैं कि राम के बाण लंका पर गिरने से पहले सीता को लौटा दिया जाए।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.14.1

निशाचरेन्द्रस्यनिशम्यवाक्यंसकुम्भकर्णस्यचगर्जितानि ।
विभीषणोराक्षसराजमुख्यमुवाचवाक्यंहितमर्थयुक्तम् ॥

niśācarendrasyaniśamyavākyaṃsakumbhakarṇasyacagarjitāni |
vibhīṣaṇorākṣasarājamukhyamuvācavākyaṃhitamarthayuktam ||

2 6.14.2

न्तरभोगराशिश्चिन्ताविषस्सुस्मिततीक्ष्णदंष्ट्रः ।
पञ्चाङ्गुलीपञ्चशिरोऽतिकायस्सीतामहाहिस्तवकेनराजन् ॥

ntarabhogarāśiścintāviṣassusmitatīkṣṇadaṃṣṭraḥ |
pañcāṅgulīpañcaśiro'tikāyassītāmahāhistavakenarājan ||

3 6.14.3

यावन्नलङ्कांसमभिद्रवन्तिवलीमुखाःपर्वतकूटमात्राः ।
दष्ट्रायुधाश्चैवनखायुधाश्चप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ॥

yāvannalaṅkāṃsamabhidravantivalīmukhāḥparvatakūṭamātrāḥ |
daṣṭrāyudhāścaivanakhāyudhāścapradīyatāṃdāśarathāyamaithilī ||

4 6.14.4

यावन्नगृह्णन्तिशिरांसिबाणारामेरिताराक्षसपुङ्गवानाम् ।
वज्रोपमावायुसमानवेगाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ॥

yāvannagṛhṇantiśirāṃsibāṇārāmeritārākṣasapuṅgavānām |
vajropamāvāyusamānavegāḥpradīyatāṃdāśarathāyamaithilī ||

5 6.14.5

नकुम्भकर्णेन्द्रजितौचराजंस्तथामहापार्श्वमहोदरौवा ।
निकुम्भकुम्भौचतथाऽतिकायःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य ॥

nakumbhakarṇendrajitaucarājaṃstathāmahāpārśvamahodarauvā |
nikumbhakumbhaucatathā'tikāyaḥsthātuṃnaśaktāyudhirāghavasya ||

6 6.14.6

जीवंस्तुरामस्यनमोक्ष्यसेत्वंगुप्तस्सवित्राप्यथवामरुद्भिः ।
नवासवस्याङ्कगतोनमृत्योर्नभोनपाताळमनुप्रविष्टः ॥

jīvaṃsturāmasyanamokṣyasetvaṃguptassavitrāpyathavāmarudbhiḥ |
navāsavasyāṅkagatonamṛtyornabhonapātāḷamanupraviṣṭaḥ ||

7 6.14.7

निशम्यवाक्यंतुविभीषणस्यततःप्रहस्तोवचनंबभाषे ।
ननोभयंविद्मनदैवतेभ्योनदानवेभ्योऽप्यथवाकुतश्चित् ॥

niśamyavākyaṃtuvibhīṣaṇasyatataḥprahastovacanaṃbabhāṣe |
nanobhayaṃvidmanadaivatebhyonadānavebhyo'pyathavākutaścit ||

8 6.14.8

नयक्षगन्धर्वमहोरगेभ्योभयंनसंख्येपतगोरगेभ्यः ।
कथंनुरामाद्भविताभयंनोनरेन्द्रपुत्रात्समरेकदाचित् ॥

nayakṣagandharvamahoragebhyobhayaṃnasaṃkhyepatagoragebhyaḥ |
kathaṃnurāmādbhavitābhayaṃnonarendraputrātsamarekadācit ||

9 6.14.9

प्रहस्तवाक्यंत्वहितंनिशम्यविभीषणोराजहितानुकाङ्क्षी ।
ततोमहार्थंवचनंबभाषेधर्मार्थकामेषुनिविष्टबुद्धिः ॥

prahastavākyaṃtvahitaṃniśamyavibhīṣaṇorājahitānukāṅkṣī |
tatomahārthaṃvacanaṃbabhāṣedharmārthakāmeṣuniviṣṭabuddhiḥ ||

10 6.14.10

प्रहस्तः राजाचमहोदरश्चत्वंकुम्भकर्णश्चयथाऽर्थजातम् ।
ब्रवीतरामंप्रतितन्नशक्यंयथागतिस्स्वर्गमधर्मबुद्धेः ॥

prahastaḥ rājācamahodaraścatvaṃkumbhakarṇaścayathā'rthajātam |
bravītarāmaṃpratitannaśakyaṃyathāgatissvargamadharmabuddheḥ ||

11 6.14.11

वधस्तुरामस्यमयात्वयाचप्रहस्तसर्वैरपिराक्षसैर्वा ।
कथंभवेदर्थविशारदस्यमहार्णवंतर्तुमिवाप्लवस्य ॥

vadhasturāmasyamayātvayācaprahastasarvairapirākṣasairvā |
kathaṃbhavedarthaviśāradasyamahārṇavaṃtartumivāplavasya ||

12 6.14.12

धर्मप्रधानस्यमहारथस्यइक्ष्वाकुवंशप्रभवस्यराज्ञः ।
पुरोस्यदेवाश्चतथाविधस्यकृत्येषुशक्तस्यभवन्तिमूढा ॥

dharmapradhānasyamahārathasyaikṣvākuvaṃśaprabhavasyarājñaḥ |
purosyadevāścatathāvidhasyakṛtyeṣuśaktasyabhavantimūḍhā ||

13 6.14.13

तीक्ष्णानतायत्तवकङ्कपत्रादुरासदाराघवविप्रमुक्ताः ।
भित्वाशरीरंप्रविशन्तिबाणाःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ॥

tīkṣṇānatāyattavakaṅkapatrādurāsadārāghavavipramuktāḥ |
bhitvāśarīraṃpraviśantibāṇāḥprahastatenaivavikatthasetvam ||

14 6.14.14

भित्त्वानतावत्प्रविशन्तिकायंप्राणान्तिकास्तेऽशनितुल्यवेगाः ।
शिताश्शराराघवविप्रमुक्ताःप्रहस्ततेनैवविकत्थसेत्वम् ॥

bhittvānatāvatpraviśantikāyaṃprāṇāntikāste'śanitulyavegāḥ |
śitāśśarārāghavavipramuktāḥprahastatenaivavikatthasetvam ||

15 6.14.15

नरावणोनातिबलस्त्रिशीर्षोनकुम्भकर्णोऽस्यसुतोनिकुम्भः ।
नचेन्द्रजिद्दाशरधिंप्रसोढुंत्वंवारणेशक्रसमंसमर्थः ॥

narāvaṇonātibalastriśīrṣonakumbhakarṇo'syasutonikumbhaḥ |
nacendrajiddāśaradhiṃprasoḍhuṃtvaṃvāraṇeśakrasamaṃsamarthaḥ ||

16 6.14.16

देवान्तकोवापिनरान्तकोवातथातिकायोऽतिरथोमहात्मा ।
आकम्पनश्चाद्रिसमानसारःस्थातुंनशक्तायुधिराघवस्य ॥

devāntakovāpinarāntakovātathātikāyo'tirathomahātmā |
ākampanaścādrisamānasāraḥsthātuṃnaśaktāyudhirāghavasya ||

17 6.14.17

अयंचराजाव्यसनाभिभूतोमित्रैरमित्रप्रतिमैर्भवद्भिः ।
अन्वास्यतेराक्षसनाशनार्थेतीक्ष्णःप्रकृत्याह्यसीक्षयकारी ॥

ayaṃcarājāvyasanābhibhūtomitrairamitrapratimairbhavadbhiḥ |
anvāsyaterākṣasanāśanārthetīkṣṇaḥprakṛtyāhyasīkṣayakārī ||

18 6.14.18

अनन्तभोगेनसहस्रमूर्थ्नानागेनभीमेनमहाबलेव ।
बलात्परिक्षिप्तमिमंभवन्तोराजानमुत्क्षिप्यविमोचयन्तु ॥

anantabhogenasahasramūrthnānāgenabhīmenamahābaleva |
balātparikṣiptamimaṃbhavantorājānamutkṣipyavimocayantu ||

19 6.14.19

यावद्धिकेशग्रहणातसुहृद्भिः समेत्यसर्वैःपरिपूर्णकामैः ।
निगृह्यराजापरिरक्षितव्योभूतैर्यथाभीमबलैर्गृहीतः ॥

yāvaddhikeśagrahaṇātasuhṛdbhiḥ sametyasarvaiḥparipūrṇakāmaiḥ |
nigṛhyarājāparirakṣitavyobhūtairyathābhīmabalairgṛhītaḥ ||

20 6.14.20

सुवारिणाराघवसागरेणप्रच्छाद्यमानस्तरसाभवद्भिः ।
युक्तस्त्वयंतारयितुंसमेत्यकाकुत्स्थपातालमुखेपतन्सः ॥

suvāriṇārāghavasāgareṇapracchādyamānastarasābhavadbhiḥ |
yuktastvayaṃtārayituṃsametyakākutsthapātālamukhepatansaḥ ||

21 6.14.21

इदंपुरस्यास्यसराक्षसस्यराज्ञश्चपथ्यंससुहृज्जनस्य ।
सम्यग्घिवाक्यंस्वमतंब्रवीमिनरेन्द्रपुत्रायददामपत्नीम् ॥

idaṃpurasyāsyasarākṣasasyarājñaścapathyaṃsasuhṛjjanasya |
samyagghivākyaṃsvamataṃbravīminarendraputrāyadadāmapatnīm ||

22 6.14.22

परस्यवीर्यंस्वबलंचबुध्वास्थानंक्षयंचैवतथैववृद्धिम् ।
तथास्वपक्षेप्यनुमृश्यबुध्वावदेत् क्षमंस्वामिहितंसमन्त्री ॥

parasyavīryaṃsvabalaṃcabudhvāsthānaṃkṣayaṃcaivatathaivavṛddhim |
tathāsvapakṣepyanumṛśyabudhvāvadet kṣamaṃsvāmihitaṃsamantrī ||

Next sarga · Yuddha Kanda 15Indrajit Mocks VibhishanaIndrajit scorns his uncle as a coward, and Vibhishana replies that the young prince's pride will ruin the family.

Characters in this sarga

All characters

Retold as a story