Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 113 of 131 25 shlokas Journey stop 24
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 113

The Queens of Lanka

युद्धकांड, सर्ग 113: लंका की रानियाँ

Ravana's wives come out and weep over his body.

रावण की पत्नियाँ बाहर आकर उसके शरीर पर विलाप करती हैं।

In this sarga
Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.113.1

रावणंनिहतंदृष्टवाराघवेणमहात्मना ।
अन्तःपुराद्विनिष्पेतूराक्षस्यश्शोककर्शिताः ॥

rāvaṇaṃnihataṃdṛṣṭavārāghaveṇamahātmanā |
antaḥpurādviniṣpetūrākṣasyaśśokakarśitāḥ ||

2 6.113.2

वार्यमाणास्सुबहुशोवेष्टन्त्यःक्षितिपांसुषु ।
विमुक्तकेश्यश्शोकार्तागावोवत्सहतायथा ॥

vāryamāṇāssubahuśoveṣṭantyaḥkṣitipāṃsuṣu |
vimuktakeśyaśśokārtāgāvovatsahatāyathā ||

3-4 6.113.3-4

उत्तरेणविनिष्क्रम्यद्वारेणसहराक्षसैः ।
प्रविश्यायोधनंघोरंविचिन्वन्त्वोहतंपतिम् ।
आर्यपुत्रेतिवादिन्योहानाथेति च सर्वशः ।
परिपेतुःकबन्धाङ्कांमहींशोणितकर्दमाम् ॥

uttareṇaviniṣkramyadvāreṇasaharākṣasaiḥ |
praviśyāyodhanaṃghoraṃvicinvantvohataṃpatim |
āryaputretivādinyohānātheti ca sarvaśaḥ |
paripetuḥkabandhāṅkāṃmahīṃśoṇitakardamām ||

5 6.113.5

ताबाष्पपरिपूर्णाक्ष्योभर्तृशोकपराजिताः ।
करेण्वइवनर्द्नत्योविनेदुर्हतयूथपाः ॥

tābāṣpaparipūrṇākṣyobhartṛśokaparājitāḥ |
kareṇvaivanardnatyovinedurhatayūthapāḥ ||

6 6.113.6

ददृशुस्तामहाकायंमहावीर्यंमहाद्युतिम् ।
रावणंनिहतम्भूमौनीलाञ्जनचयोपमम् ॥

dadṛśustāmahākāyaṃmahāvīryaṃmahādyutim |
rāvaṇaṃnihatambhūmaunīlāñjanacayopamam ||

7 6.113.7

ताःपतिंसहसादृष्टवाशयानंरणपांसुषु ।
निपेतुस्तस्यगात्रेषुछिन्नावनलताइव ॥

tāḥpatiṃsahasādṛṣṭavāśayānaṃraṇapāṃsuṣu |
nipetustasyagātreṣuchinnāvanalatāiva ||

8 6.113.8

बहुमानात्परिष्वज्यकाचिदेवंरुरोद ह ।
चरणौकाचिदालम्ब्यकाचित्कण्ठेऽवलम्ब्य च ॥

bahumānātpariṣvajyakācidevaṃruroda ha |
caraṇaukācidālambyakācitkaṇṭhe'valambya ca ||

9 6.113.9

उत्क्षिप्य च भुजौकाचिद्भूमौसुपरिवर्तते ।
हतस्यवदनंदृष्टवाकाचिन्मोहमुपागमत् ॥

utkṣipya ca bhujaukācidbhūmausuparivartate |
hatasyavadanaṃdṛṣṭavākācinmohamupāgamat ||

10 6.113.10

काचिदङ्केशिरःकृत्वारुरोदमुखमीक्षती ।
स्नापयन्तीमुखंबाष्पैस्तुषारैरिवपङ्कजम् ॥

kācidaṅkeśiraḥkṛtvārurodamukhamīkṣatī |
snāpayantīmukhaṃbāṣpaistuṣārairivapaṅkajam ||

11 6.113.11

एवमार्ताःपतिंदृष्टवारावणंनिहतंभुवि ।
चुक्रुशुर्भहुधाशोकाद्भूयस्ताःपर्यदेवयन् ॥

evamārtāḥpatiṃdṛṣṭavārāvaṇaṃnihataṃbhuvi |
cukruśurbhahudhāśokādbhūyastāḥparyadevayan ||

12-13 6.113.12-13

येनमित्रासितःशक्रोयेनवित्रासितोयमः ।
येनवैश्रवणोराजापुष्पकेणवियोजितः ।
गन्धर्वाणामृषीणां च सुराणां च महात्मनाम् ।
भयंयेनरणेदत्तंसोऽयंशेतेरणेहतः ॥

yenamitrāsitaḥśakroyenavitrāsitoyamaḥ |
yenavaiśravaṇorājāpuṣpakeṇaviyojitaḥ |
gandharvāṇāmṛṣīṇāṃ ca surāṇāṃ ca mahātmanām |
bhayaṃyenaraṇedattaṃso'yaṃśeteraṇehataḥ ||

14 6.113.14

असुरेभ्यःसुरेभ्योवापन्नगेभ्योऽपिवातथा ।
भयंयो न विजानातितस्येदंमानुषाद् भयम् ॥

asurebhyaḥsurebhyovāpannagebhyo'pivātathā |
bhayaṃyo na vijānātitasyedaṃmānuṣād bhayam ||

15 6.113.15

अवध्योदेवतानांयस्तथादानवराक्षसाम् ।
हतःसोऽयंरणेशेतेमानुषेणपदातिना ॥

avadhyodevatānāṃyastathādānavarākṣasām |
hataḥso'yaṃraṇeśetemānuṣeṇapadātinā ||

16 6.113.16

यो न शक्यस्सुरैर्हन्तुं न यक्षैर्नासुरैस्तथा ।
सोऽयंकश्चिदिवासत्त्वोमृत्युंमर्त्येनलम्भितः ॥

yo na śakyassurairhantuṃ na yakṣairnāsuraistathā |
so'yaṃkaścidivāsattvomṛtyuṃmartyenalambhitaḥ ||

17 6.113.17

एवंवदन्त्योरुरुदुस्तस्यतादुःखिताःस्त्रियः ।
भूयएव च दुःखार्ताविलेपुश्चपुनःपुनः ॥

evaṃvadantyorurudustasyatāduḥkhitāḥstriyaḥ |
bhūyaeva ca duḥkhārtāvilepuścapunaḥpunaḥ ||

18 6.113.18

अशृण्वतातुसुहृदांसततंहितवादिनाम् ।
मरणायहृतासीताराक्षसाश्चनिपातिताः ।
एतास्सममिदानींतेवयमात्मा च पातितः ॥

aśṛṇvatātusuhṛdāṃsatataṃhitavādinām |
maraṇāyahṛtāsītārākṣasāścanipātitāḥ |
etāssamamidānīṃtevayamātmā ca pātitaḥ ||

19 6.113.19

ब्रुवाणोऽपिहितंवाक्यमिष्टोभ्राताविभीषणः ।
धृष्टंपरुषितोमोहत्त्वयात्मवथकाङ्क्षिणा ॥

bruvāṇo'pihitaṃvākyamiṣṭobhrātāvibhīṣaṇaḥ |
dhṛṣṭaṃparuṣitomohattvayātmavathakāṅkṣiṇā ||

20 6.113.20

दिनिर्यातितातेस्वासतीतारामायमैथिली ।
ननस्स्याद्व्यसनंघोरमिदंमूलहरंमहत् ॥

diniryātitātesvāsatītārāmāyamaithilī |
nanassyādvyasanaṃghoramidaṃmūlaharaṃmahat ||

21 6.113.21

वृत्तकामोभवेद्भ्रातारामोमित्रकुलंभवेत् ।
वयंचाध्विवाःसर्वाःसकमा न च शत्रवः ॥

vṛttakāmobhavedbhrātārāmomitrakulaṃbhavet |
vayaṃcādhvivāḥsarvāḥsakamā na ca śatravaḥ ||

22 6.113.22

त्वयापुनर्नृशंशंसेनसीतांसंरुन्धताबलात् ।
राक्षसावयमात्मा च त्रयंतुल्यंनिपातितम् ॥

tvayāpunarnṛśaṃśaṃsenasītāṃsaṃrundhatābalāt |
rākṣasāvayamātmā ca trayaṃtulyaṃnipātitam ||

23 6.113.23

न कामकारःकामंवातवराक्षसपुङ्गव ।
दैवंचेष्टयतेसर्वंहतंदैवेनहन्यते ॥

na kāmakāraḥkāmaṃvātavarākṣasapuṅgava |
daivaṃceṣṭayatesarvaṃhataṃdaivenahanyate ||

24 6.113.24

वानराणांविनाशोऽयंराक्षसानां च तेरणे ।
तवचैवमहाबाहो दैवयोगादुपागतः ॥

vānarāṇāṃvināśo'yaṃrākṣasānāṃ ca teraṇe |
tavacaivamahābāho daivayogādupāgataḥ ||

25 6.113.25

नैवार्थेन न कामेनविक्रमेण न चाज्ञया ।
शक्यादैवगतिर्लोकेनिवर्तयितुमुद्यता ॥

naivārthena na kāmenavikrameṇa na cājñayā |
śakyādaivagatirlokenivartayitumudyatā ||

Next sarga · Yuddha Kanda 114Mandodari's LamentMandodari mourns Ravana and reflects that his desire for Sita destroyed him. Vibhishana performs the funeral.

Characters in this sarga

All characters