भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः । स्मयमानः खरं वाक्यं संरब्धमिदमब्रवीत् ॥
bhittvā tu tāṃ gadāṃ bāṇai rāghavo dharmavatsalaḥ | smayamānaḥ kharaṃ vākyaṃ saṃrabdhamidamabravīt ||
हिंदी अर्थ बाणों से उस गदा को तोड़कर धर्मवत्सल राघव ने मुस्कुराते हुए खर से ये क्रोधभरे वचन कहे:
English meaning Having shattered that mace with his arrows, Raghava, devoted to dharma, smiling, spoke these angry words to Khara:
एतत्ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम । शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वमवगर्जसि ॥
etatte balasarvasvaṃ darśitaṃ rākṣasādhama | śaktihīnataro matto vṛthā tvamavagarjasi ||
हिंदी अर्थ 'राक्षसाधम, तुमने अपना सारा बल दिखा दिया। तुम मुझसे बहुत कम शक्तिशाली हो और व्यर्थ गरजते हो।'
English meaning 'Lowest of rakshasas, you have now shown the whole of your strength. You are far weaker than I, and you roar in vain.'
एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता । अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी ॥
eṣā bāṇavinirbhinnā gadā bhūmitalaṃ gatā | abhidhānapragalbhasya tava pratyayaghātinī ||
हिंदी अर्थ 'मेरे बाणों से टूटकर यह गदा धरती पर गिर गई है, जो तुम जैसे बड़बोले के विश्वास को नष्ट करती है।'
English meaning 'This mace, split by my arrows, has fallen to the ground, destroying the confidence of a braggart like you.'
यत्त्वयोक्तं विनष्टानामहमश्रुप्रमार्जनम् । राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः ॥
yattvayoktaṃ vinaṣṭānāmahamaśrupramārjanam | rākṣasānāṃ karomīti mithyā tadapi te vacaḥ ||
हिंदी अर्थ 'और तुमने जो कहा कि मैं मरे हुए राक्षसों के आँसू पोंछूँगा, वह भी झूठ है।'
English meaning 'And what you said, that you would wipe away the tears of the slain rakshasas' kin, that too is false.'
नीचस्य क्षुद्रशीलस्य मिथ्यावृत्तस्य रक्षसः । प्राणानहं हरिष्यामि गरुत्मानमृतं यथा ॥
nīcasya kṣudraśīlasya mithyāvṛttasya rakṣasaḥ | prāṇānahaṃ hariṣyāmi garutmānamṛtaṃ yathā ||
हिंदी अर्थ 'इस नीच, क्षुद्र स्वभाव वाले, मिथ्याचारी राक्षस के प्राण मैं वैसे ही हर लूँगा जैसे गरुड़ ने अमृत हरा था।'
English meaning 'I will take the life of this base, mean-natured, false-living rakshasa, as Garuda took the nectar.'
अद्य ते छिन्नकण्ठस्य फेनबुद्बुदभूषितम् । विदारितस्य मद्बाणैर्मही पास्यति शोणितम् ॥
adya te chinnakaṇṭhasya phenabudbudabhūṣitam | vidāritasya madbāṇairmahī pāsyati śoṇitam ||
हिंदी अर्थ 'आज जब मेरे बाणों से तुम्हारा गला कटेगा और शरीर फटेगा, तब धरती झाग और बुलबुलों से सजा तुम्हारा रक्त पिएगी।'
English meaning 'Today the earth will drink your blood, adorned with foam and bubbles, when your throat is cut and you are torn apart by my arrows.'
पांसुरूषितसर्वाङ्गस्स्रस्तन्यस्त भुजद्वयः । स्वप्स्यसे गां समालिङ्ग्य दुर्लभां प्रमदामिव ॥
pāṃsurūṣitasarvāṅgassrastanyasta bhujadvayaḥ | svapsyase gāṃ samāliṅgya durlabhāṃ pramadāmiva ||
हिंदी अर्थ 'सारे अंग धूल से भरे, दोनों भुजाएँ ढीली फैलाए तुम धरती को ऐसे आलिंगन करके सोओगे मानो वह कोई दुर्लभ स्त्री हो।'
English meaning 'All your limbs covered in dust, your two arms thrown loose, you will sleep embracing the earth as if she were a woman hard to win.'
प्रबद्धनिद्रे शयिते त्वयि राक्षसपांसने । भविष्यन्तिशरण्यानां शरण्या दण्डका इमे ॥
prabaddhanidre śayite tvayi rākṣasapāṃsane | bhaviṣyantiśaraṇyānāṃ śaraṇyā daṇḍakā ime ||
हिंदी अर्थ 'जब तुम, राक्षसकुल के कलंक, गहरी नींद में सो जाओगे, तब यह दंडकवन शरण चाहने वालों के लिए शरणस्थान बन जाएगा।'
English meaning 'When you, disgrace of the rakshasas, lie in deep sleep, this Dandaka forest will become a refuge for those who seek refuge.'
जनस्थाने हतस्थाने तव राक्षस मच्छरैः । निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने ॥
janasthāne hatasthāne tava rākṣasa maccharaiḥ | nirbhayā vicariṣyanti sarvato munayo vane ||
हिंदी अर्थ 'राक्षस, जब मेरे बाणों से तुम्हारा जनस्थान नष्ट हो जाएगा, तब मुनि वन में सब ओर निर्भय होकर विचरेंगे।'
English meaning 'When your Janasthana is destroyed by my arrows, rakshasa, the sages will roam the forest fearlessly everywhere.'
अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हतबान्धवाः । बाष्पार्द्रवदना दीना भयादन्यभयावहाः ॥
adya viprasariṣyanti rākṣasyo hatabāndhavāḥ | bāṣpārdravadanā dīnā bhayādanyabhayāvahāḥ ||
हिंदी अर्थ 'आज जिन राक्षसियों के बंधु मारे गए हैं, वे आँसुओं से भीगे मुख वाली, दीन, दूसरों को भय देने वाली स्वयं भय से भाग जाएँगी।'
English meaning 'Today the rakshasis, their kinsmen slain, their faces wet with tears, wretched, who once brought fear to others, will flee in fear.'
अद्य शोकरसज्ञास्ता भविष्यन्ति निरर्थकाः । अनुरूपकुलाः पत्न्यो यासां त्वं पतिरीदृशः ॥
adya śokarasajñāstā bhaviṣyanti nirarthakāḥ | anurūpakulāḥ patnyo yāsāṃ tvaṃ patirīdṛśaḥ ||
हिंदी अर्थ 'आज तुम्हारे जैसे कुल वाली वे पत्नियाँ, जिनके तुम जैसे पति हो, शोक का रस जानेंगी और निराश्रित हो जाएँगी।'
English meaning 'Today those wives of yours, of a family matching yours, who have such a husband as you, will know the taste of grief and be left with nothing.'
नृशंस नीच क्षुद्रात्मन्नित्यं ब्राह्मणकण्टक । यत्कृते शङ्कितैरग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः ॥
nṛśaṃsa nīca kṣudrātmannityaṃ brāhmaṇakaṇṭaka | yatkṛte śaṅkitairagnau munibhiḥ pātyate haviḥ ||
हिंदी अर्थ 'क्रूर, नीच, क्षुद्रात्मा, सदा ब्राह्मणों के लिए काँटा, तुम्हारे कारण मुनि डरते-डरते अग्नि में आहुति देते हैं।'
English meaning 'Cruel, base, mean-souled, ever a thorn to brahmins, because of you the sages pour their oblations into the fire in fear.'
तमेवमभिसंरब्धं ब्रुवाणं राघवं रणे । खरो निर्भर्त्सयामास रोषात्खरतरस्वरः ॥
tamevamabhisaṃrabdhaṃ bruvāṇaṃ rāghavaṃ raṇe | kharo nirbhartsayāmāsa roṣātkharatarasvaraḥ ||
हिंदी अर्थ राघव के युद्ध में इस प्रकार क्रोध से बोलने पर खर ने क्रोध में और भी कठोर स्वर से उन्हें डाँटा:
English meaning As Raghava spoke angrily thus in battle, Khara, in fury and with a still harsher voice, rebuked him:
दृढं खल्ववलिप्तोऽसि भयेष्वपि च निर्भयः । वाच्यावाच्यं ततो हि त्वं मृत्युवश्यो न बुध्यसे ॥
dṛḍhaṃ khalvavalipto'si bhayeṣvapi ca nirbhayaḥ | vācyāvācyaṃ tato hi tvaṃ mṛtyuvaśyo na budhyase ||
हिंदी अर्थ 'निश्चय ही तुम बहुत घमंडी हो और भय में भी निर्भय हो। मृत्यु के वश में होने से तुम नहीं जानते कि क्या कहना चाहिए और क्या नहीं।'
English meaning 'Surely you are very arrogant, fearless even amid dangers. Being in Death's power, you do not know what should and should not be said.'
कालपाशपरिक्षिप्ता भवन्ति पुरुषा हि ये । कार्याकार्यं न जानन्ति ते निरस्तषडिन्द्रियाः ॥
kālapāśaparikṣiptā bhavanti puruṣā hi ye | kāryākāryaṃ na jānanti te nirastaṣaḍindriyāḥ ||
हिंदी अर्थ 'जो पुरुष काल के पाश में फँस जाते हैं, उनकी छहों इंद्रियाँ नष्ट हो जाती हैं और वे कर्तव्य-अकर्तव्य नहीं जानते।'
English meaning 'Men caught in the noose of Death, their six senses gone, do not know what should and should not be done.'
एवमुक्त्वा ततो रामं संरुध्य भ्रुकुटीं ततः । स ददर्श महासालमविदूरे निशाचरः । रणे प्रहरणस्यार्थे सर्वतो ह्यवलोकयन् ॥
evamuktvā tato rāmaṃ saṃrudhya bhrukuṭīṃ tataḥ | sa dadarśa mahāsālamavidūre niśācaraḥ | raṇe praharaṇasyārthe sarvato hyavalokayan ||
हिंदी अर्थ राम से ऐसा कहकर निशाचर ने भौंहें चढ़ाईं और युद्ध में शस्त्र के लिए चारों ओर देखते हुए पास ही एक बड़ा साल वृक्ष देखा।
English meaning Having said this to Rama, the night-rover knitted his brows and, looking all around for a weapon in battle, saw a great sala tree not far off.
17-18
3.30.17-18
Copy link
स तमुत्पाटयामास संदश्य दशनच्छदम् । तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनद्य च महाबलः । राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत् ॥
sa tamutpāṭayāmāsa saṃdaśya daśanacchadam | taṃ samutkṣipya bāhubhyāṃ vinadya ca mahābalaḥ | rāmamuddiśya cikṣepa hatastvamiti cābravīt ||
हिंदी अर्थ होंठ चबाते हुए उस महाबली ने उसे उखाड़ लिया, दोनों भुजाओं से उठाया, गरजा और राम पर फेंकते हुए कहा, 'तुम मारे गए!'
English meaning Biting his lip, the mighty one uprooted it, lifted it with both arms, roared, hurled it at Rama and said, 'You are dead!'
तमापतन्तं बाणौघैच्छित्वा रामः प्रतापवान् । रोषमाहारयत्तीव्रं निहन्तुं समरे खरम् ॥
tamāpatantaṃ bāṇaughaicchitvā rāmaḥ pratāpavān | roṣamāhārayattīvraṃ nihantuṃ samare kharam ||
हिंदी अर्थ आते हुए उस वृक्ष को बाणसमूहों से काटकर प्रतापी राम ने युद्ध में खर को मारने के लिए तीव्र क्रोध धारण किया।
English meaning Cutting down the tree as it came with volleys of arrows, valiant Rama summoned fierce anger to kill Khara in battle.
जातस्वेदस्ततो रामो रोषाद्रक्तान्तलोचनः । निर्भिभेद सहस्रेण बाणानां समरे खरम् ॥
jātasvedastato rāmo roṣādraktāntalocanaḥ | nirbhibheda sahasreṇa bāṇānāṃ samare kharam ||
हिंदी अर्थ तब पसीने से भीगे, क्रोध से लाल आँखों वाले राम ने युद्ध में खर को हज़ार बाणों से बींध दिया।
English meaning Then Rama, sweating, his eyes red at the corners with anger, pierced Khara in battle with a thousand arrows.
तस्य बाणान्तराद्रक्तं बहु सुस्राव फेनिलम् । गिरेः प्रस्रवणस्येव तोयधारापरिस्रवः ॥
tasya bāṇāntarādraktaṃ bahu susrāva phenilam | gireḥ prasravaṇasyeva toyadhārāparisravaḥ ||
हिंदी अर्थ बाणों के घावों से बहुत सा झागदार रक्त ऐसे बहने लगा जैसे पहाड़ी झरने से जल की धाराएँ।
English meaning From the wounds made by the arrows much foaming blood streamed, like streams of water from a mountain spring.
विह्वलस्सकृतो बाणैः खरो रामेण संयुगे । मत्तो रुधिरगन्धेन तमेवाभ्यद्रवद्द्रुतम् ॥
vihvalassakṛto bāṇaiḥ kharo rāmeṇa saṃyuge | matto rudhiragandhena tamevābhyadravaddrutam ||
हिंदी अर्थ युद्ध में राम के बाणों से व्याकुल, रक्त की गंध से मतवाला खर तेज़ी से उन पर झपटा।
English meaning Made frantic by Rama's arrows in battle, maddened by the smell of blood, Khara rushed swiftly at him.
तमापतन्तं संरब्धं कृतास्त्रो रुधिराप्लुतम् । अपासर्पत्प्रतिपदं किञ्चित्वरितविक्रमः ॥
tamāpatantaṃ saṃrabdhaṃ kṛtāstro rudhirāplutam | apāsarpatpratipadaṃ kiñcitvaritavikramaḥ ||
हिंदी अर्थ उसे क्रोध में रक्त से लथपथ आते देखकर अस्त्रविशारद राम तेज़ी से कदम-कदम पर कुछ पीछे हटे।
English meaning As he came on in fury, drenched in blood, Rama, master of weapons, stepped back a little at each pace, quick in his movements.
ततः पावकसङ्काशं वधाय समरे शरम् । खरस्य रामो जग्राह ब्रह्मदण्डमिवापरम् ॥
tataḥ pāvakasaṅkāśaṃ vadhāya samare śaram | kharasya rāmo jagrāha brahmadaṇḍamivāparam ||
हिंदी अर्थ फिर युद्ध में खर को मारने के लिए राम ने अग्नि के समान चमकता बाण उठाया, जो मानो दूसरा ब्रह्मदंड था।
English meaning Then, to kill Khara in battle, Rama took up an arrow bright as fire, like a second rod of Brahma.
स तं दत्तं मघवता सुरराजेन धीमता । संदधे चापि धर्मात्मा मुमोच च खरं प्रति ॥
sa taṃ dattaṃ maghavatā surarājena dhīmatā | saṃdadhe cāpi dharmātmā mumoca ca kharaṃ prati ||
हिंदी अर्थ बुद्धिमान देवराज इंद्र द्वारा दिए उस बाण को धर्मात्मा राम ने चढ़ाया और खर पर छोड़ दिया।
English meaning That arrow, given by wise Indra, king of the gods, the righteous one fitted and loosed at Khara.
स विमुक्तो महाबाणो निर्घातसमनिस्वनः । रामेण धनुरायम्य खरस्योरसिचापतत् ॥
sa vimukto mahābāṇo nirghātasamanisvanaḥ | rāmeṇa dhanurāyamya kharasyorasicāpatat ||
हिंदी अर्थ धनुष खींचकर राम द्वारा छोड़ा गया वह महाबाण वज्रपात जैसी ध्वनि करता हुआ खर की छाती पर लगा।
English meaning Loosed by Rama with his bow drawn, that great arrow, roaring like a thunderclap, fell on Khara's chest.
स पपात खरो भूमौ दह्यमानश्शरानग्निना । रुद्रेणेव विनिर्दग्धश्वेतारण्ये यथान्तकः ॥
sa papāta kharo bhūmau dahyamānaśśarānagninā | rudreṇeva vinirdagdhaśvetāraṇye yathāntakaḥ ||
हिंदी अर्थ बाण की अग्नि से जलता हुआ खर धरती पर ऐसे गिरा जैसे श्वेतारण्य में रुद्र द्वारा जलाया गया अंधक।
English meaning Khara fell to the ground, burned by the fire of the arrow, like Andhaka burned up by Rudra in the Shveta forest.
स वृत्र इव वज्रेण फेनेन नमुचिर्यथा । बलो वेन्द्राशनिहतो निपपात हतः खरः ॥
sa vṛtra iva vajreṇa phenena namuciryathā | balo vendrāśanihato nipapāta hataḥ kharaḥ ||
हिंदी अर्थ जैसे वज्र से वृत्र, फेन से नमुचि, या इंद्र के वज्र से बल, वैसे ही खर मरकर गिर पड़ा।
English meaning Like Vritra struck by the thunderbolt, like Namuchi by the foam, or Bala by Indra's bolt, Khara fell, slain.
ततो राजर्षयस्सर्वे सङ्गताः परमर्षयः । सभाज्य मुदिता राममिदं वचनमब्रुवन् ॥
tato rājarṣayassarve saṅgatāḥ paramarṣayaḥ | sabhājya muditā rāmamidaṃ vacanamabruvan ||
हिंदी अर्थ तब सब राजर्षि और परमर्षि इकट्ठे होकर प्रसन्नता से राम का सम्मान करते हुए बोले:
English meaning Then all the royal sages and supreme sages gathered and, rejoicing, honoured Rama and said:
एतदर्थं महातेजा महेन्द्रः पाकशासनः । शरभङ्गाश्रमं पुण्यमाजगाम पुरन्दरः ॥
etadarthaṃ mahātejā mahendraḥ pākaśāsanaḥ | śarabhaṅgāśramaṃ puṇyamājagāma purandaraḥ ||
हिंदी अर्थ 'इसी के लिए महातेजस्वी पाकशासन पुरंदर महेंद्र शरभंग के पवित्र आश्रम में आए थे।'
English meaning 'It was for this that the mighty great Indra, chastiser of Paka, destroyer of cities, came to the holy hermitage of Sharabhanga.'
आनीतस्त्वमिमं देशमुपायेन महर्षिभिः । एषां वधार्थं क्रूराणां रक्षसां पापकर्मणाम् ॥
ānītastvamimaṃ deśamupāyena maharṣibhiḥ | eṣāṃ vadhārthaṃ krūrāṇāṃ rakṣasāṃ pāpakarmaṇām ||
हिंदी अर्थ 'इन क्रूर, पापकर्मी राक्षसों के वध के लिए महर्षियों ने युक्ति से तुम्हें इस प्रदेश में बुलाया था।'
English meaning 'You were brought to this region by the great sages through this design, to slay these cruel rakshasas of evil deeds.'
तदिदं नः कृतं कार्यं त्वया दशरथात्मज । सुखं धर्मं चरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः ॥
tadidaṃ naḥ kṛtaṃ kāryaṃ tvayā daśarathātmaja | sukhaṃ dharmaṃ cariṣyanti daṇḍakeṣu maharṣayaḥ ||
हिंदी अर्थ 'दशरथपुत्र, तुमने हमारा यह कार्य पूरा कर दिया। अब महर्षि दंडकवन में सुख से धर्माचरण करेंगे।'
English meaning 'Son of Dasharatha, you have accomplished this task of ours. Now the great sages will practise dharma happily in the Dandaka forest.'
एतस्मिन्तरे देवाश्चारणैस्सह सङ्गताः । दुन्दुभींश्चाभिनिघ्नन्तः पुष्पवर्षं समन्ततः । रामस्योपरि संह्रुष्टा ववृषुर्विस्मितास्तदा ॥
etasmintare devāścāraṇaissaha saṅgatāḥ | dundubhīṃścābhinighnantaḥ puṣpavarṣaṃ samantataḥ | rāmasyopari saṃhruṣṭā vavṛṣurvismitāstadā ||
हिंदी अर्थ इसी बीच चारणों के साथ इकट्ठे देवताओं ने नगाड़े बजाते हुए, हर्षित और विस्मित होकर राम पर चारों ओर से फूल बरसाए।
English meaning Meanwhile the gods, gathered with the charanas, beating drums, joyful and amazed, rained flowers on Rama from every side.
34-35
3.30.34-35
Copy link
अर्धाधिकमुहूर्तेन रामेण निशितैश्शरैः । चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् । खरदूषणमुख्यानां निहतानि महाहवे ॥
ardhādhikamuhūrtena rāmeṇa niśitaiśśaraiḥ | caturdaśasahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām | kharadūṣaṇamukhyānāṃ nihatāni mahāhave ||
हिंदी अर्थ आधे मुहूर्त से कुछ अधिक समय में राम ने उस महायुद्ध में तीखे बाणों से खर और दूषण के नेतृत्व वाले भयानक कर्म करने वाले चौदह हज़ार राक्षसों को मार डाला।
English meaning In little more than half a muhurta, fourteen thousand rakshasas of fearsome deeds, led by Khara and Dushana, were slain by Rama with sharp arrows in that great battle.
अहो बत महत्कर्म रामस्य विदितात्मनः । अहो वीर्यमहो दाक्ष्यं विष्णोरिव हि दृश्यते । इत्येवमुक्त्वा ते सर्वे ययुर्देवा यथागतम् ॥
aho bata mahatkarma rāmasya viditātmanaḥ | aho vīryamaho dākṣyaṃ viṣṇoriva hi dṛśyate | ityevamuktvā te sarve yayurdevā yathāgatam ||
हिंदी अर्थ 'अहो, आत्मज्ञानी राम का कैसा महान कर्म है! कैसा पराक्रम, कैसी कुशलता, मानो स्वयं विष्णु की हो!' ऐसा कहकर सब देवता जैसे आए थे वैसे लौट गए।
English meaning 'Ah, how great is the deed of self-realised Rama! What valour, what skill, as if of Vishnu himself!' Saying this, all the gods went back as they had come.
तस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणस्सह सीतया । गिरिदुर्गाद्विनिष्क्रम्य संविवेशाश्रमं सुखी ॥
tasminnantare vīro lakṣmaṇassaha sītayā | giridurgādviniṣkramya saṃviveśāśramaṃ sukhī ||
हिंदी अर्थ इसी बीच वीर लक्ष्मण सीता के साथ पर्वत की गुफा से निकलकर प्रसन्नता से आश्रम में आए।
English meaning Meanwhile heroic Lakshmana, with Sita, came out of the mountain stronghold and entered the hermitage happily.
ततो रामस्तु विजयी पूज्यमानो महर्षिभिः । प्रविवेशाश्रमं वीरो लक्ष्मणेनाभिपूजितः ॥
tato rāmastu vijayī pūjyamāno maharṣibhiḥ | praviveśāśramaṃ vīro lakṣmaṇenābhipūjitaḥ ||
हिंदी अर्थ फिर महर्षियों से पूजित विजयी वीर राम ने आश्रम में प्रवेश किया और लक्ष्मण ने उनका सम्मान किया।
English meaning Then victorious, heroic Rama, honoured by the great sages, entered the hermitage and was honoured by Lakshmana.
तं दृष्ट्वा शत्रुहन्तारं महर्षीणां सुखावहम् । बभूव हृष्टा वैदेही भर्तारं परिषस्वजे ॥
taṃ dṛṣṭvā śatruhantāraṃ maharṣīṇāṃ sukhāvaham | babhūva hṛṣṭā vaidehī bhartāraṃ pariṣasvaje ||
हिंदी अर्थ शत्रुओं के संहारक और महर्षियों को सुख देने वाले पति को देखकर वैदेही अत्यंत प्रसन्न हुईं और उन्हें गले लगा लिया।
English meaning Seeing him, slayer of enemies and bringer of happiness to the great sages, Vaidehi was overjoyed and embraced her husband.
मुदा परमया युक्ता दृष्ट्वा रक्षोगणान्हतान् । रामं चैवाव्यथं दृष्ट्वा तुतोष जनकात्मजा ॥
mudā paramayā yuktā dṛṣṭvā rakṣogaṇānhatān | rāmaṃ caivāvyathaṃ dṛṣṭvā tutoṣa janakātmajā ||
हिंदी अर्थ राक्षसों के समूहों को मरा हुआ और राम को सुरक्षित देखकर परम आनंद से भरी जनकनंदिनी संतुष्ट हुईं।
English meaning Filled with supreme joy at seeing the hosts of rakshasas slain and Rama unharmed, Janaka's daughter was content.
ततस्तु तं राक्षससङ्घमर्दनं सभाज्यमानं मुदितैर्महर्षिभिः । पुनः परिष्वज्य शशिप्रभानना बभूव हृष्टा जनकात्मजा तदा ॥
tatastu taṃ rākṣasasaṅghamardanaṃ sabhājyamānaṃ muditairmaharṣibhiḥ | punaḥ pariṣvajya śaśiprabhānanā babhūva hṛṣṭā janakātmajā tadā ||
हिंदी अर्थ तब चंद्रमा जैसे मुख वाली जनकनंदिनी ने प्रसन्न महर्षियों से सम्मानित, राक्षससमूहों को कुचलने वाले राम को फिर से गले लगाया और आनंदित हुईं।
English meaning Then Janaka's daughter, her face bright as the moon, embraced again that crusher of the rakshasa hosts, honoured by the joyful great sages, and was full of delight.