इति ब्रुवति रामे तु लक्ष्मणोऽधश्शिरा मुहुः । श्रृत्वा मध्यं जगामेव मनसा दुःखहर्षयोः ॥
iti bruvati rāme tu lakṣmaṇo'dhaśśirā muhuḥ | śrṛtvā madhyaṃ jagāmeva manasā duḥkhaharṣayoḥ ||
हिंदी अर्थ जब राम बोल रहे थे, लक्ष्मण बार बार सिर झुकाकर सुनते रहे, उनका मन दुख और हर्ष के बीच अटका था।
English meaning As Rama spoke, Lakshmana listened with head bowed again and again, his mind caught between sorrow and joy.
तदा तु बध्द्वा भ्रुकुटीं भ्रुवोर्मध्ये नरर्षभः । निशश्वास महासर्पो बिलस्थ इव रोषितः ॥
tadā tu badhdvā bhrukuṭīṃ bhruvormadhye nararṣabhaḥ | niśaśvāsa mahāsarpo bilastha iva roṣitaḥ ||
हिंदी अर्थ फिर उस पुरुषश्रेष्ठ ने भौंहें तानीं और बिल में क्रुद्ध महासर्प की तरह फुफकारे।
English meaning Then the bull among men knit his brows and hissed like a great serpent angered in its hole.
तस्य दुष्प्रतिवीक्षं तद्भ्रुकुटीसहितं तदा । बभौ क्रुद्धस्य सिंहस्य मुखस्य सदृशं मुखम् ॥
tasya duṣprativīkṣaṃ tadbhrukuṭīsahitaṃ tadā | babhau kruddhasya siṃhasya mukhasya sadṛśaṃ mukham ||
हिंदी अर्थ उनका भौंहें चढ़ा मुख, जिसे देखना कठिन था, तब क्रुद्ध सिंह के मुख जैसा लग रहा था।
English meaning His frowning face, hard to look upon, looked then like the face of an angry lion.
अग्रहस्तं विधुन्वंस्तु हस्ती हस्तमिवात्मनः । तिर्यगूर्ध्वं शरीरे च पातयित्वा शिरोधराम् । अग्राक्ष्णा वीक्षमाणस्तु तिर्यग्भ्रातरमब्रवीत् ॥
agrahastaṃ vidhunvaṃstu hastī hastamivātmanaḥ | tiryagūrdhvaṃ śarīre ca pātayitvā śirodharām | agrākṣṇā vīkṣamāṇastu tiryagbhrātaramabravīt ||
हिंदी अर्थ हाथी की तरह अपना हाथ झटकते हुए, गर्दन को तिरछा और ऊपर मोड़कर, आँख के कोने से भाई को तिरछा देखते हुए उन्होंने कहा:
English meaning Shaking his hand as an elephant swings its trunk, turning his neck sideways and up, and looking at his brother askance from the corner of his eye, he said:
अस्थाने सम्भ्रमो यस्य जातो वै सुमहानयम् । धर्मदोष प्रसङ्गेन लोकस्यानतिशङ्कया । कथंह्येतदसम्भ्रान्तस्त्वद्विधो वक्तुमर्हति । यथा दैवमशौडीरं शौण्डीर क्षत्रियर्षभ ॥
asthāne sambhramo yasya jāto vai sumahānayam | dharmadoṣa prasaṅgena lokasyānatiśaṅkayā | kathaṃhyetadasambhrāntastvadvidho vaktumarhati | yathā daivamaśauḍīraṃ śauṇḍīra kṣatriyarṣabha ||
हिंदी अर्थ आपकी यह बड़ी घबराहट अनुचित है, जो धर्म में दोष के भय और लोगों के विचार की आशंका से उत्पन्न हुई है। आप जैसा कभी न घबराने वाला, हे क्षत्रियश्रेष्ठ, हे वीर, दुर्बल भाग्य की बात कैसे कर सकता है?
English meaning This great agitation of yours is out of place, arising from fear of a fault in dharma and from fear of what people may think. How can one like you, who is never agitated, speak of a weak fate, you bull among warriors, you hero?
किन्नाम कृपणं दैवमशक्तमभिशंससि । पापयोस्ते कथं नाम तयोश्शङ्का न विद्यते ॥
kinnāma kṛpaṇaṃ daivamaśaktamabhiśaṃsasi | pāpayoste kathaṃ nāma tayośśaṅkā na vidyate ||
हिंदी अर्थ आप दयनीय, शक्तिहीन भाग्य की प्रशंसा क्यों करते हैं? उन दोनों पापियों पर आपको संदेह क्यों नहीं होता?
English meaning Why do you praise a pitiful, powerless fate? How is it you have no suspicion of those two wicked ones?
सन्ति धर्मोपधा श्लक्ष्णाः धर्मात्मन्किं न बुध्यसे । तयोस्सुचरितं स्वार्थं शाठ्यात्परिजिहीर्षतोः ॥
santi dharmopadhā ślakṣṇāḥ dharmātmankiṃ na budhyase | tayossucaritaṃ svārthaṃ śāṭhyātparijihīrṣatoḥ ||
हिंदी अर्थ हे धर्मात्मा, क्या आप नहीं देखते कि धर्म के रूप में चिकने छल होते हैं? वे दोनों सदाचार के दिखावे में अपने स्वार्थ के लिए छल से आपको वंचित करना चाहते हैं।
English meaning Righteous one, do you not see that there are smooth tricks in the guise of dharma? Those two wish to rob you through deceit for their own gain under a show of good conduct.
यदि नैवं व्यवसितं स्याद्धि प्रागेव राघव । तयोः प्रागेव दत्तश्च स्याद्वरः प्रकृतश्च सः ॥
yadi naivaṃ vyavasitaṃ syāddhi prāgeva rāghava | tayoḥ prāgeva dattaśca syādvaraḥ prakṛtaśca saḥ ||
हिंदी अर्थ राघव, यदि यह पहले से न सोचा गया होता, तो वर बहुत पहले ही दिया और पूरा कर दिया गया होता।
English meaning Raghava, if this had not been planned beforehand, the boon would have been given and acted on long ago.
लोकविद्विष्टमारब्धं त्वदन्यस्याभिषेचनम् । नोत्सहे सहितुं वीर तत्र मे क्षन्तुमर्हसि ॥
lokavidviṣṭamārabdhaṃ tvadanyasyābhiṣecanam | notsahe sahituṃ vīra tatra me kṣantumarhasi ||
हिंदी अर्थ वीर, आपके सिवा किसी और का अभिषेक, जो संसार की इच्छा के विरुद्ध आरंभ हुआ है, मैं सह नहीं सकता। इसके लिए मुझे क्षमा कीजिए।
English meaning Hero, I cannot bear the consecration of anyone but you, begun against the world's wish. Please forgive me for this.
येनेय मागता द्वैधं तव बुद्धिर्महामते । स हि धर्मो मम द्वेष्यः प्रसङ्गाद्यस्य मुह्यसि ॥
yeneya māgatā dvaidhaṃ tava buddhirmahāmate | sa hi dharmo mama dveṣyaḥ prasaṅgādyasya muhyasi ||
हिंदी अर्थ हे महाबुद्धिमान, मुझे वह धर्म घृणित है जिससे आपकी बुद्धि दुविधा में पड़ी है, और जिसकी आसक्ति से आप मोहित हैं।
English meaning Wise one, I hate that dharma by which your mind has been divided, and by attachment to which you are confused.
कथं त्वं कर्मणा शक्तः कैकेयीवशवर्तिनः । करिष्यसि पितुर्वाक्यमधर्मिष्ठं विगर्हितम् ॥
kathaṃ tvaṃ karmaṇā śaktaḥ kaikeyīvaśavartinaḥ | kariṣyasi piturvākyamadharmiṣṭhaṃ vigarhitam ||
हिंदी अर्थ आप समर्थ होकर कैकेयी के वश में चलने वाले पिता के अधर्मपूर्ण, निंदनीय वचन का पालन कैसे करेंगे?
English meaning Able as you are, how will you carry out the unrighteous, blameworthy word of a father who is under Kaikeyi's sway?
यद्ययं किल्बिषाद्भेदः कृतोऽप्येवं न गृह्यते । जायते तत्र मे दुःखं धर्मसङ्गश्च गर्हितः ॥
yadyayaṃ kilbiṣādbhedaḥ kṛto'pyevaṃ na gṛhyate | jāyate tatra me duḥkhaṃ dharmasaṅgaśca garhitaḥ ||
हिंदी अर्थ यदि पाप से किया गया यह भेद ऐसा नहीं समझा जाता, तो मुझे दुख होता है, और ऐसी धर्मासक्ति निंदनीय है।
English meaning If this breach, made out of wrongdoing, is not seen as such, it grieves me, and such attachment to dharma is to be condemned.
मनसाऽपि कथं कामं कुर्यास्त्वं कामवृत्तयोः । तयोस्त्वहितयोर्नित्यं शत्र्वोः पित्रभिधानयोः ॥
manasā'pi kathaṃ kāmaṃ kuryāstvaṃ kāmavṛttayoḥ | tayostvahitayornityaṃ śatrvoḥ pitrabhidhānayoḥ ||
हिंदी अर्थ आप मन से भी उन दोनों की इच्छा कैसे पूरी कर सकते हैं, जो काम से चलते हैं, सदा अहितकारी, पिता माता कहलाने वाले शत्रु हैं?
English meaning How can you even in your mind do the will of those two who act on desire, always hostile, enemies called father and mother?
यद्यपि प्रतिपत्तिस्ते दैवी चापि तयोर्मतम् । तथाप्युपेक्षणीयं ते न मे तदपि रोचते ॥
yadyapi pratipattiste daivī cāpi tayormatam | tathāpyupekṣaṇīyaṃ te na me tadapi rocate ||
हिंदी अर्थ यदि आप उनकी योजना को भाग्य का काम मानें, फिर भी आपको उसकी उपेक्षा करनी चाहिए। मुझे वह भी अच्छा नहीं लगता।
English meaning Even if you hold that their plan is the work of fate, still you should disregard it. I do not like it either.
विक्लबो वीर्यहीनो यस्स दैवमनुवर्तते । वीरास्सम्भावितात्मानो न दैवं पर्युपासते ॥
viklabo vīryahīno yassa daivamanuvartate | vīrāssambhāvitātmāno na daivaṃ paryupāsate ||
हिंदी अर्थ केवल दुर्बल और पराक्रमहीन ही भाग्य का अनुसरण करता है। आत्मसम्मान वाले वीर भाग्य की उपासना नहीं करते।
English meaning Only one who is weak and lacking in valour follows fate. Heroes who respect themselves do not wait upon fate.
दैवं पुरुषकारेण यः समर्थः प्रबाधितुम् । न दैवेन विपन्नार्थः पुरुषस्सोऽवसीदति ॥
daivaṃ puruṣakāreṇa yaḥ samarthaḥ prabādhitum | na daivena vipannārthaḥ puruṣasso'vasīdati ||
हिंदी अर्थ जो मनुष्य अपने पुरुषार्थ से भाग्य को रोकने में समर्थ है, वह भाग्य से काम बिगड़ने पर भी हिम्मत नहीं हारता।
English meaning A man who is able to resist fate by his own effort does not sink when his aims are thwarted by fate.
द्रक्ष्यन्ति त्वद्य दैवस्य पौरुषं पुरुषस्य च । दैवमानुषयोरद्य व्यक्ता व्यक्तिर्भविष्यति ॥
drakṣyanti tvadya daivasya pauruṣaṃ puruṣasya ca | daivamānuṣayoradya vyaktā vyaktirbhaviṣyati ||
हिंदी अर्थ आज वे भाग्य का और मनुष्य का बल देखेंगे। आज भाग्य और पुरुषार्थ का अंतर स्पष्ट हो जाएगा।
English meaning Today they will see the power of fate and the power of a man. Today the difference between fate and human effort will be made plain.
अद्य मत्पौरुषहतं दैवं द्रक्ष्यन्ति वै जनाः । यद्दैवादाहतं तेऽद्य दृष्टं राज्याभिषेचनम् ॥
adya matpauruṣahataṃ daivaṃ drakṣyanti vai janāḥ | yaddaivādāhataṃ te'dya dṛṣṭaṃ rājyābhiṣecanam ||
हिंदी अर्थ आज लोग भाग्य को मेरे पुरुषार्थ से पराजित देखेंगे, जैसे उन्होंने आज भाग्य से आपके राज्याभिषेक को पराजित देखा।
English meaning Today people will see fate struck down by my manhood, as they saw your consecration struck down by fate today.
अत्यङ्कुशमिवोद्दामं गजं मदबलोद्धतम् । प्रधावितमहं दैवं पौरुषेण निवर्तये ॥
atyaṅkuśamivoddāmaṃ gajaṃ madabaloddhatam | pradhāvitamahaṃ daivaṃ pauruṣeṇa nivartaye ||
हिंदी अर्थ जैसे अंकुश से परे, मद से उन्मत्त हाथी को लौटाया जाता है, वैसे ही मैं दौड़ते भाग्य को अपने पुरुषार्थ से लौटा दूँगा।
English meaning As one turns back an unruly elephant beyond the goad, maddened in rut, I shall turn back onrushing fate with my effort.
लोकपालास्समस्ता स्ते नाद्य रामाभिषेचनम् । न च कृत्स्नास्त्रयो लोका विहन्युः किं पुनः पिता ॥
lokapālāssamastā ste nādya rāmābhiṣecanam | na ca kṛtsnāstrayo lokā vihanyuḥ kiṃ punaḥ pitā ||
हिंदी अर्थ आज न सब लोकपाल, न पूरे तीनों लोक राम का अभिषेक रोक सकते हैं, पिता की तो बात ही क्या।
English meaning Not all the guardians of the worlds, nor the three worlds entire, could stop Rama's consecration today, much less our father.
यैर्निवासस्तवारण्ये मिथो राजन्समर्थितः । अरण्ये ते निवत्स्यन्ति चतुर्दश समास्तथा ॥
yairnivāsastavāraṇye mitho rājansamarthitaḥ | araṇye te nivatsyanti caturdaśa samāstathā ||
हिंदी अर्थ राजन, जिन्होंने मिलकर आपके वनवास का निश्चय किया, वे स्वयं चौदह वर्ष वन में रहेंगे।
English meaning King, those who together decided on your living in the forest, they themselves will live in the forest for fourteen years.
अहं तदाशां छेत्स्यामि पितुस्तस्याश्च या तव । अभिषेकविघातेन पुत्रराज्याय वर्तते ॥
ahaṃ tadāśāṃ chetsyāmi pitustasyāśca yā tava | abhiṣekavighātena putrarājyāya vartate ||
हिंदी अर्थ मैं पिता की और उनकी वह आशा काट दूँगा, जो आपका अभिषेक रोककर उनके पुत्र के राज्य की ओर बढ़ रही है।
English meaning I shall cut off that hope of our father and of her, which aims at her son's kingdom by blocking your consecration.
मद्बलेन विरुद्धाय न स्याद्दैवबलं तथा । प्रभविष्यति दुःखाय यथोग्रं पौरुषं मम ॥
madbalena viruddhāya na syāddaivabalaṃ tathā | prabhaviṣyati duḥkhāya yathograṃ pauruṣaṃ mama ||
हिंदी अर्थ मेरे बल का विरोध करने वाले को भाग्य का बल उतना दुख नहीं देगा जितना मेरा उग्र पुरुषार्थ।
English meaning The power of fate will not bring as much grief to one who opposes my strength as my fierce manhood will.
ऊर्ध्वं वर्षसहस्रान्ते प्रजापाल्यमनन्तरम् । आर्यपुत्राः करिष्यन्ति वनवासं गते त्वयि ॥
ūrdhvaṃ varṣasahasrānte prajāpālyamanantaram | āryaputrāḥ kariṣyanti vanavāsaṃ gate tvayi ||
हिंदी अर्थ हजार वर्ष बाद, जब प्रजा पालन पूरा हो जाए और आप वन चले जाएँ, तब आपके पुत्र शासन करेंगे।
English meaning After a thousand years, when the protection of the people is complete and you have gone to the forest, your noble sons will rule.
पूर्वं राजर्षिवृत्त्या हि वनवासो विधीयते । प्रजा निक्षिप्य पुत्रेषु पुत्रवत्परिपालने ॥
pūrvaṃ rājarṣivṛttyā hi vanavāso vidhīyate | prajā nikṣipya putreṣu putravatparipālane ||
हिंदी अर्थ क्योंकि पुराने राजर्षियों की रीति में प्रजा को पुत्रों की तरह पालने के लिए पुत्रों को सौंपकर ही वनवास का विधान है।
English meaning For in the way of the royal sages of old, forest life comes after entrusting the people to one's sons to be protected like children.
27-28
2.23.27-28
Copy link
स चेद्राजन्यनेकाग्रे राज्यविभ्रमशङ्कया । नैवमिच्छसि धर्मात्मन् राज्यं राम त्वमात्मनि । प्रतिजाने च ते वीर माऽभूवं वीरलोकभाक् । राज्यं च तव रक्षेयमहं वेलेव सागरम् ॥
sa cedrājanyanekāgre rājyavibhramaśaṅkayā | naivamicchasi dharmātman rājyaṃ rāma tvamātmani | pratijāne ca te vīra mā'bhūvaṃ vīralokabhāk | rājyaṃ ca tava rakṣeyamahaṃ veleva sāgaram ||
हिंदी अर्थ हे धर्मात्मा राम, यदि राजा के अस्थिर रहते राज्य में अव्यवस्था की आशंका से आप राज्य अपने हाथ में नहीं लेना चाहते, तो हे वीर, मैं प्रतिज्ञा करता हूँ, यदि मैं आपके राज्य की रक्षा वैसे न करूँ जैसे तट सागर की करता है, तो मुझे वीरों का लोक न मिले।
English meaning Righteous Rama, if you do not wish to take the kingdom for yourself, fearing the kingdom may fall into disorder while the king is distracted, I promise you, hero, may I not reach the world of heroes if I do not guard your kingdom as the shore guards the sea.
मङ्गलैरभिषिञ्चस्व तत्र त्वं व्यापृतो भव । अहमेको महीपालानलं वारयितुं बलात् ॥
maṅgalairabhiṣiñcasva tatra tvaṃ vyāpṛto bhava | ahameko mahīpālānalaṃ vārayituṃ balāt ||
हिंदी अर्थ मंगल कर्मों के साथ अभिषेक कराइए और उसी में लगिए। राजाओं को बलपूर्वक रोकने के लिए मैं अकेला पर्याप्त हूँ।
English meaning Be consecrated with auspicious rites and busy yourself with that. I alone am enough to hold back the kings by force.
न शोभार्थाविमौ बाहू न धनुर्भूषणाय मे । नाऽसिराबन्धनार्थाय न शरास्तम्भहेतवः । अमित्रदमनार्थं मे सर्वमेतच्चतुष्टयम् ॥
na śobhārthāvimau bāhū na dhanurbhūṣaṇāya me | nā'sirābandhanārthāya na śarāstambhahetavaḥ | amitradamanārthaṃ me sarvametaccatuṣṭayam ||
हिंदी अर्थ ये दोनों भुजाएँ दिखावे के लिए नहीं, न मेरा धनुष आभूषण के लिए है; मेरी तलवार बाँधने के लिए नहीं, न बाण रखने के लिए। ये चारों शत्रुओं को दबाने के लिए हैं।
English meaning These two arms are not for show, nor is my bow for ornament; my sword is not for wearing, nor my arrows for stacking. All four are for subduing enemies.
31-32
2.23.31-32
Copy link
न चाहं कामयेऽत्यर्थं यस्स्याच्छत्रुर्मतो मम । असिना तीक्ष्णधारेण विद्युच्चलितवर्चसा । प्रगृहीतेन वै शत्रुं वज्रिणं वा न कल्पये ॥
na cāhaṃ kāmaye'tyarthaṃ yassyācchatrurmato mama | asinā tīkṣṇadhāreṇa vidyuccalitavarcasā | pragṛhītena vai śatruṃ vajriṇaṃ vā na kalpaye ||
हिंदी अर्थ जिसे मैं शत्रु मानूँ उसे छोड़ने की मेरी कोई इच्छा नहीं। बिजली जैसी चमकती तीखी धार वाली तलवार हाथ में लेकर मैं शत्रु को नहीं छोड़ूँगा, चाहे वह वज्रधारी ही क्यों न हो।
English meaning I have no great wish to spare anyone I count as an enemy. With my sharp edged sword, flashing like lightning, held firm, I would not spare the foe, even if he were the wielder of the thunderbolt.
खड्गनिष्पेषनिष्पिष्टैर्गहना दुश्चरा च मे । हस्त्यश्वनरहस्तोरुशिरोभिर्भविता मही ॥
khaḍganiṣpeṣaniṣpiṣṭairgahanā duścarā ca me | hastyaśvanarahastoruśirobhirbhavitā mahī ||
हिंदी अर्थ मेरी तलवार के प्रहारों से कुचले हाथियों, घोड़ों और मनुष्यों के हाथों, जाँघों और सिरों से धरती घनी और दुर्गम हो जाएगी।
English meaning The earth will become dense and hard to cross with the hands, thighs and heads of elephants, horses and men crushed by the strokes of my sword.
खड्गधाराहता मेऽद्य दीप्यमाना इवाद्रयः । पतिष्यन्ति द्विपा भूमौ मेघा इव सविद्युतः ॥
khaḍgadhārāhatā me'dya dīpyamānā ivādrayaḥ | patiṣyanti dvipā bhūmau meghā iva savidyutaḥ ||
हिंदी अर्थ आज मेरी तलवार की धार से आहत हाथी जलते पर्वतों की तरह, बिजली वाले बादलों की तरह भूमि पर गिरेंगे।
English meaning Struck by the edge of my sword today, elephants will fall to the ground like blazing mountains, like clouds with lightning.
बद्धगोधाङ्गुलित्राणे प्रगृहीतशरासने । कथं पुरुषमानी स्यात्पुरुषाणां मयि स्थिते ॥
baddhagodhāṅgulitrāṇe pragṛhītaśarāsane | kathaṃ puruṣamānī syātpuruṣāṇāṃ mayi sthite ||
हिंदी अर्थ जब मैं गोधा की उँगली रक्षा बाँधकर और धनुष लेकर खड़ा होऊँ, तब कोई पुरुष स्वयं को पुरुष कैसे मान सकता है?
English meaning When I stand with the iguana skin finger guard bound on and bow in hand, how can any man think himself a man?
बहुभिश्चैकमत्यस्यन्नेकेन च बहून्जनान् । विनियोक्ष्याम्यहं बाणान्नृवाजिगजमर्मसु ॥
bahubhiścaikamatyasyannekena ca bahūnjanān | viniyokṣyāmyahaṃ bāṇānnṛvājigajamarmasu ||
हिंदी अर्थ एक को अनेक बाणों से और अनेकों को एक बाण से मारते हुए मैं मनुष्यों, घोड़ों और हाथियों के मर्मस्थलों में बाण उतार दूँगा।
English meaning Striking one with many arrows and many men with one, I shall send my arrows into the vitals of men, horses and elephants.
अद्य मेऽस्त्रप्रभावस्य प्रभावः प्रभविष्यति । राज्ञश्चाप्रभुतां कर्तुं प्रभुत्वं तव च प्रभोः ॥
adya me'straprabhāvasya prabhāvaḥ prabhaviṣyati | rājñaścāprabhutāṃ kartuṃ prabhutvaṃ tava ca prabhoḥ ||
हिंदी अर्थ आज मेरे अस्त्रों का प्रभाव प्रकट होगा, राजा का अधिकार छीनने और आपको, मेरे स्वामी, प्रभु बनाने के लिए।
English meaning Today the power of my weapons will show itself, to strip the king of his authority and to make you, my lord, the master.
38-39
2.23.38-39
Copy link
अद्य चन्दनसारस्य केयूरामोक्षणस्य च । वसूनां च विमोक्षस्य सुहृदां पालनस्य च । अनुरूपाविमौ बाहू राम कर्म करिष्यतः । अभिषेचनविघ्नस्य कर्तृ़णां ते निवारणे ॥
adya candanasārasya keyūrāmokṣaṇasya ca | vasūnāṃ ca vimokṣasya suhṛdāṃ pālanasya ca | anurūpāvimau bāhū rāma karma kariṣyataḥ | abhiṣecanavighnasya kartṛ़ṇāṃ te nivāraṇe ||
हिंदी अर्थ राम, आज ये भुजाएँ, जो चंदन लगाने, बाजूबंद पहनने, धन देने और मित्रों की रक्षा के योग्य हैं, आपके अभिषेक में बाधा डालने वालों को रोकने में अपने योग्य काम करेंगी।
English meaning Rama, today these arms, fit for sandal paste, for wearing armlets, for giving away wealth and protecting friends, will do work worthy of them in holding back those who obstruct your consecration.
ब्रवीहि कोऽद्यैव मया वियुज्यताम् तवा सुहृत्प्राणयशस्सुहृज्जनैः । यथा तवेयं वसुधा वशे भवे त्तथैव मां शाधि तवास्मि किङ्करः ॥
bravīhi ko'dyaiva mayā viyujyatām tavā suhṛtprāṇayaśassuhṛjjanaiḥ | yathā taveyaṃ vasudhā vaśe bhave ttathaiva māṃ śādhi tavāsmi kiṅkaraḥ ||
हिंदी अर्थ बताइए आज आपके किस शत्रु को मैं प्राण, यश और मित्रों से अलग करूँ। ऐसी आज्ञा दीजिए कि यह पृथ्वी आपके वश में आ जाए; मैं आपका सेवक हूँ।
English meaning Tell me which enemy of yours I should part today from life, fame and friends. Command me so that this earth comes under your sway; I am your servant.