Ravana Rides Out

आर्तानांराक्षसीनांतुलङ्कायांवैकुलेकुले ।
रावणःकरुणंशब्दंशुश्रावपरिदेवितम् ॥

ārtānāṃrākṣasīnāṃtulaṅkāyāṃvaikulekule |
rāvaṇaḥkaruṇaṃśabdaṃśuśrāvaparidevitam ||

स तुदीर्घंविनिःश्वस्यमुहूर्तंध्यानमास्थितः ।
बभूवपरमक्रुद्धोरावणोभीमदर्शनः ॥

sa tudīrghaṃviniḥśvasyamuhūrtaṃdhyānamāsthitaḥ |
babhūvaparamakruddhorāvaṇobhīmadarśanaḥ ||

सन्दश्यदशनैरोष्ठंक्रोधसम्रक्तलोचनः ।
राक्षसैरपिदुर्दर्शःकालाग्निरिवमूर्छितः ॥

sandaśyadaśanairoṣṭhaṃkrodhasamraktalocanaḥ |
rākṣasairapidurdarśaḥkālāgnirivamūrchitaḥ ||

उवाच च समीपस्थान्राक्षसान्राक्षसेश्वरः ।
क्रोधाव्यक्तकथस्तत्रनिर्दहन्निवचक्षुषा ।
महोदरंमहापार्श्वंविरूपाक्षं च राक्षसम् ।
शीघ्रंवदतसैन्यानिनिर्यातेतिममाज्ञया ॥

uvāca ca samīpasthānrākṣasānrākṣaseśvaraḥ |
krodhāvyaktakathastatranirdahannivacakṣuṣā |
mahodaraṃmahāpārśvaṃvirūpākṣaṃ ca rākṣasam |
śīghraṃvadatasainyāniniryātetimamājñayā ||

तस्यतद्वचनंश्रुत्वाराक्षसास्तेभयार्दिताः ।
चोदयामासुरव्यग्रान्राक्षसांस्तान्नृपाज्ञया ॥

tasyatadvacanaṃśrutvārākṣasāstebhayārditāḥ |
codayāmāsuravyagrānrākṣasāṃstānnṛpājñayā ||

तेतुसर्वेतथेत्युक्त्वाराक्षसाभीमदर्शनाः ।
कृतस्वस्त्वयनाःसर्वेतेरणाभिमुखाययुः ॥

tetusarvetathetyuktvārākṣasābhīmadarśanāḥ |
kṛtasvastvayanāḥsarveteraṇābhimukhāyayuḥ ||

प्रतिपूज्ययथान्यायंरावणंतेमहारथाः ।
तस्थुःप्राञ्जलयःसर्वेभर्तुर्विजयकाङ्क्षिणः ॥

pratipūjyayathānyāyaṃrāvaṇaṃtemahārathāḥ |
tasthuḥprāñjalayaḥsarvebharturvijayakāṅkṣiṇaḥ ||

अथोवाचप्रहस्यैतान्रावणःक्रोधमूर्छितः ।
महोदरमहापार्श्वौविरूपाक्षं च राक्षसम् ॥

athovācaprahasyaitānrāvaṇaḥkrodhamūrchitaḥ |
mahodaramahāpārśvauvirūpākṣaṃ ca rākṣasam ||

अद्यबाणैर्धनुर्मुक्स्सैर्युगान्तादित्यसन्निभैः ।
राघवंलक्ष्मणंचैवनेष्यामियमसादनम् ॥

adyabāṇairdhanurmukssairyugāntādityasannibhaiḥ |
rāghavaṃlakṣmaṇaṃcaivaneṣyāmiyamasādanam ||

खरस्यकुम्भकर्णस्यप्रहसेन्द्रजितोस्तथा ।
करिष्यामिप्रतीकारमद्यशत्रुवधादहम् ॥

kharasyakumbhakarṇasyaprahasendrajitostathā |
kariṣyāmipratīkāramadyaśatruvadhādaham ||

नैवान्तरिक्षं न दिशो न नद्यौर्नापिसागराः ।
प्रकाशत्वंगमिष्यन्तिमद्बाणजलदावृताः ॥

naivāntarikṣaṃ na diśo na nadyaurnāpisāgarāḥ |
prakāśatvaṃgamiṣyantimadbāṇajaladāvṛtāḥ ||

अद्यवानरमुख्यानांतानियूथानिभागशः ।
धनुषाशरजालेनवधिष्यामिपतत्रिणा ॥

adyavānaramukhyānāṃtāniyūthānibhāgaśaḥ |
dhanuṣāśarajālenavadhiṣyāmipatatriṇā ||

अद्यवानरसैन्यानिरथेनपवनौजसा ।
धनुस्समुद्रादुद्भूतैर्मथिष्यामिशरोर्मिभिः ॥

adyavānarasainyānirathenapavanaujasā |
dhanussamudrādudbhūtairmathiṣyāmiśarormibhiḥ ||

व्याकोशपद्मवक्त्राणिपद्मकेसरवर्चसाम् ।
अद्ययूथतटाकानिगजवत्प्रमथाम्यहम् ॥

vyākośapadmavaktrāṇipadmakesaravarcasām |
adyayūthataṭākānigajavatpramathāmyaham ||

सशरैरद्यवदनैस्सङ्ख्येवानरयूथपाः ।
मण्डयिष्यन्तिवसुधांसनालैरिवपङ्कजैः ॥

saśarairadyavadanaissaṅkhyevānarayūthapāḥ |
maṇḍayiṣyantivasudhāṃsanālairivapaṅkajaiḥ ||

अद्ययूथप्रचण्डानांहरीणांद्रुमयोधिनाम् ।
मुक्तेनैकेषुणायुद्धेभेत्स्यामि च शतंशतम् ॥

adyayūthapracaṇḍānāṃharīṇāṃdrumayodhinām |
muktenaikeṣuṇāyuddhebhetsyāmi ca śataṃśatam ||

हतोभर्ताहतोभ्रातायासां च चतनयोहतः ।
वधेनाद्यरिपोस्तासांकरोम्यश्रुप्रमार्जनम् ॥

hatobhartāhatobhrātāyāsāṃ ca catanayohataḥ |
vadhenādyaripostāsāṃkaromyaśrupramārjanam ||

अद्यमद्भाणनिर्भिन्नैःप्रकीर्णैर्गतचेतनैः ।
करोमिवानरैर्युद्धेयत्नावेक्ष्यतलांमहीम् ॥

adyamadbhāṇanirbhinnaiḥprakīrṇairgatacetanaiḥ |
karomivānarairyuddheyatnāvekṣyatalāṃmahīm ||

अद्यगोमयवोगृध्राश्चये च मांसाशिनोऽपरे ।
सर्वांस्तांस्तर्पयिष्यामिशत्रुमांसैश्शरार्दितैः ॥

adyagomayavogṛdhrāścaye ca māṃsāśino'pare |
sarvāṃstāṃstarpayiṣyāmiśatrumāṃsaiśśarārditaiḥ ||

कल्प्यतांमेरथंशीघ्रंक्षिप्रमानीयतांधनुः ।
अनुप्रयान्तुमांयुद्धेयेऽत्रशिष्टानिशाचराः ॥

kalpyatāṃmerathaṃśīghraṃkṣipramānīyatāṃdhanuḥ |
anuprayāntumāṃyuddheye'traśiṣṭāniśācarāḥ ||

तस्यतद्वचनंश्रुत्वामहापार्श्वोऽब्रवीद्वचः ।
बलाध्यक्षान् स्थिथांस्तत्रबलंसंत्वर्यतामिति ॥

tasyatadvacanaṃśrutvāmahāpārśvo'bravīdvacaḥ |
balādhyakṣān sthithāṃstatrabalaṃsaṃtvaryatāmiti ||

बलाध्यक्षास्तुसम्रब्दाराक्षसांस्तान् गृहेगृहे ।
चोदयन्तःपरिययुर्लङ्कांलघुपराक्रमाः ॥

balādhyakṣāstusamrabdārākṣasāṃstān gṛhegṛhe |
codayantaḥpariyayurlaṅkāṃlaghuparākramāḥ ||

ततोमुहूर्तान्निष्पेतूराक्षसाभीमदर्शनाः ।
नदन्तोभीमवदनानानाप्रहरणैर्भुजैः ।
असिभिःपट्टसैः शूलैर्गदाभिर्मुसलैर्हलैः ।
शक्तिभिस्तीक्ष्णधाराभिर्महद्भिः कूटमुद्गरैः ।
यष्टिभिर्विमलैश्चक्रैर्निशितैश्चपरश्वथैः ।
भिन्दिपालैःशतघ्नीभिरन्यैश्चापिवरायुधैः ॥

tatomuhūrtānniṣpetūrākṣasābhīmadarśanāḥ |
nadantobhīmavadanānānāpraharaṇairbhujaiḥ |
asibhiḥpaṭṭasaiḥ śūlairgadābhirmusalairhalaiḥ |
śaktibhistīkṣṇadhārābhirmahadbhiḥ kūṭamudgaraiḥ |
yaṣṭibhirvimalaiścakrairniśitaiścaparaśvathaiḥ |
bhindipālaiḥśataghnībhiranyaiścāpivarāyudhaiḥ ||

अथानयद्बलाध्यक्षस्सत्वरोरावणाज्ञया ।
द्रुतंसूतसमायुक्तंयुक्ताष्टतुरगंरथम् ।
आरुरोहतदाभीमोदीप्यमानंस्वतेजसा ॥

athānayadbalādhyakṣassatvarorāvaṇājñayā |
drutaṃsūtasamāyuktaṃyuktāṣṭaturagaṃratham |
ārurohatadābhīmodīpyamānaṃsvatejasā ||

ततःप्रयातस्सहसाराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।
रावणःसत्त्वगाम्भीर्याद्दारयन्निवमेदिनीम् ॥

tataḥprayātassahasārākṣasairbhahubhirvṛtaḥ |
rāvaṇaḥsattvagāmbhīryāddārayannivamedinīm ||

रावणेनाभ्यनुज्ञातौमहापार्श्वमहोदरौ ।
विरूपाक्षश्चदुर्धर्षोरथानारुरुहुस्तदा ॥

rāvaṇenābhyanujñātaumahāpārśvamahodarau |
virūpākṣaścadurdharṣorathānāruruhustadā ||

तेतुहृष्टाविवर्धन्तोभिन्दन्तइवमेदिनीम् ।
नादंघोरंविमुञ्चन्तोनिर्ययुर्जयकाङ्क्षिणः ॥

tetuhṛṣṭāvivardhantobhindantaivamedinīm |
nādaṃghoraṃvimuñcantoniryayurjayakāṅkṣiṇaḥ ||

ततोयुद्धायतेजस्वीरक्षोगणबलैर्वृतः ।
निर्ययावुद्यतधनुःकालान्तकयमोपमः ॥

tatoyuddhāyatejasvīrakṣogaṇabalairvṛtaḥ |
niryayāvudyatadhanuḥkālāntakayamopamaḥ ||

ततःप्रजविताश्वेनरथेन स महारथः ।
द्वारेणनिर्ययौतेनयत्रतौरामलक्ष्मणौ ॥

tataḥprajavitāśvenarathena sa mahārathaḥ |
dvāreṇaniryayautenayatrataurāmalakṣmaṇau ||

ततोनष्टप्रभःसूर्योदिशश्चतिमिरावृताः ।
द्विजाश्चनेदुर्घोराश्चसञ्चचाल च मेदिनी ॥

tatonaṣṭaprabhaḥsūryodiśaścatimirāvṛtāḥ |
dvijāścanedurghorāścasañcacāla ca medinī ||

ववर्षरुधिरंदेवश्चस्खलुश्चतुरङ्गमाः ।
ध्वजाग्रेन्यपतद्गृध्रोविनेदुश्चाशिवाःशिवाः ॥

vavarṣarudhiraṃdevaścaskhaluścaturaṅgamāḥ |
dhvajāgrenyapatadgṛdhrovineduścāśivāḥśivāḥ ||

नयनंचास्फुरद्वामंवामोबाहुरकम्पत ।
विवर्णवदनश्साकतिंचिदभ्रश्यतस्वनः ॥

nayanaṃcāsphuradvāmaṃvāmobāhurakampata |
vivarṇavadanaśsākatiṃcidabhraśyatasvanaḥ ||

ततोनिष्पततोयुद्धेदशग्रीवस्यरक्षसः ।
रणेनिधनशंसीनिरूपाण्येतानिजज्ञिरे ॥

tatoniṣpatatoyuddhedaśagrīvasyarakṣasaḥ |
raṇenidhanaśaṃsīnirūpāṇyetānijajñire ||

अन्तरिक्षात्पपातोल्कानिराघतसमनिर्घास्वना ।
विनेदुरशिवागृध्रावायसैरभिमिश्रिताः ॥

antarikṣātpapātolkānirāghatasamanirghāsvanā |
vineduraśivāgṛdhrāvāyasairabhimiśritāḥ ||

एतानचिन्तयन्घोरानुत्पातान्समवस्थितान् ।
निर्ययौरावणोमोहाद्वधार्थंकालचोदितः ॥

etānacintayanghorānutpātānsamavasthitān |
niryayaurāvaṇomohādvadhārthaṃkālacoditaḥ ||

तेषांतुरथघोषेणराक्षसानांमहात्मनाम् ।
वानराणामपिचमूर्युद्धायैवाभ्यवर्तत ॥

teṣāṃturathaghoṣeṇarākṣasānāṃmahātmanām |
vānarāṇāmapicamūryuddhāyaivābhyavartata ||

तेषांतुतुमुलंयुद्धंबभूवकपिरक्षसाम् ।
अन्योन्यमाह्वयानानांक्रुद्धानांजयमिच्छताम् ॥

teṣāṃtutumulaṃyuddhaṃbabhūvakapirakṣasām |
anyonyamāhvayānānāṃkruddhānāṃjayamicchatām ||

ततःक्रुद्धोदशग्रीवश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।
वानराणामनीकेषुचकारकदनंमहत् ॥

tataḥkruddhodaśagrīvaśśaraiḥkāñcanabhūṣaṇaiḥ |
vānarāṇāmanīkeṣucakārakadanaṃmahat ||

विकृत्तशिरसःकेचिद्रावणेनवलीमुखाः ।
केचिद्विच्छिन्नहृदयाःकेचिच्छ्रोत्रविवर्जिताः ॥

vikṛttaśirasaḥkecidrāvaṇenavalīmukhāḥ |
kecidvicchinnahṛdayāḥkecicchrotravivarjitāḥ ||

निरुच्छवासाहताःकेचित्केचित्पार्श्वेषुदारिताः ।
केचिद्विभिन्नशिरसःकेचिच्चक्षुर्विनाकृताः ॥

nirucchavāsāhatāḥkecitkecitpārśveṣudāritāḥ |
kecidvibhinnaśirasaḥkeciccakṣurvinākṛtāḥ ||