निर्गतंमकराक्षंतेदृष्टवावानरपुङ्गवाः ।
आप्लुत्यसहसासर्वेयोद्धुकामाव्यवस्थिताः ॥
nirgataṃmakarākṣaṃtedṛṣṭavāvānarapuṅgavāḥ |
āplutyasahasāsarveyoddhukāmāvyavasthitāḥ ||
युद्धकांड, सर्ग 79: मकराक्ष वध
Rama kills Makaraksha with the fire weapon.
निर्गतंमकराक्षंतेदृष्टवावानरपुङ्गवाः ।
आप्लुत्यसहसासर्वेयोद्धुकामाव्यवस्थिताः ॥
nirgataṃmakarākṣaṃtedṛṣṭavāvānarapuṅgavāḥ |
āplutyasahasāsarveyoddhukāmāvyavasthitāḥ ||
ततःप्रवृत्तंसुमहत्तद्युद्धंरोमहर्षणम् ।
निशाचरैःप्लवङ्गानांदेवानांदानवैरिव ॥
tataḥpravṛttaṃsumahattadyuddhaṃromaharṣaṇam |
niśācaraiḥplavaṅgānāṃdevānāṃdānavairiva ||
वृक्षशूलनिपातैश्चशिलापरिघपातनैः ।
अन्योन्यंमर्दयन्तिस्मतदाकपिनिशाचराः ॥
vṛkṣaśūlanipātaiścaśilāparighapātanaiḥ |
anyonyaṃmardayantismatadākapiniśācarāḥ ||
शक्तिखडगगदाकुन्तैस्तोमरैश्चनिशाचराः ।
पट्टसैर्भिण्ढिपालैश्चबाणपातैःसमन्ततः ।
पाशमुद्गरदण्डैश्चनिखातैश्चापरेस्तथा ।
कदनंकपिसिंहानांचक्रुस्तेरजनीचराः ॥
śaktikhaḍagagadākuntaistomaraiścaniśācarāḥ |
paṭṭasairbhiṇḍhipālaiścabāṇapātaiḥsamantataḥ |
pāśamudgaradaṇḍaiścanikhātaiścāparestathā |
kadanaṃkapisiṃhānāṃcakrusterajanīcarāḥ ||
बाणौघैरर्दिताश्चापिखरपुत्रेणवानराः ।
सम्भ्रान्तमनसस्सर्वेदुद्रुवुर्भयपीडिताः ॥
bāṇaughairarditāścāpikharaputreṇavānarāḥ |
sambhrāntamanasassarvedudruvurbhayapīḍitāḥ ||
तान्दृष्टवाराक्षसास्सर्वेद्रवमाणान्वलीमुखान् ।
नेदुस्तेसिम्हवद्दृष्टाराक्षसाजितकाशिनः ॥
tāndṛṣṭavārākṣasāssarvedravamāṇānvalīmukhān |
nedustesimhavaddṛṣṭārākṣasājitakāśinaḥ ||
विद्रवत्सुतदातेषुवानरेषुसमन्ततः ।
रामस्तान्वारमायासशरवर्षेणराक्षसान् ॥
vidravatsutadāteṣuvānareṣusamantataḥ |
rāmastānvāramāyāsaśaravarṣeṇarākṣasān ||
रितान्राक्षसान्दृष्टवामकराक्षोनिशाचरः ।
क्रोधानलसमाविष्टोवचनंचेदमब्रवीत् ॥
ritānrākṣasāndṛṣṭavāmakarākṣoniśācaraḥ |
krodhānalasamāviṣṭovacanaṃcedamabravīt ||
तिष्ठराम मयासार्धंद्वन्द्वयुद्धंददामिते ।
त्याजयिष्यामितेप्राणान् धनुर्मुक्सैशशितैश्शरैः ॥
tiṣṭharāma mayāsārdhaṃdvandvayuddhaṃdadāmite |
tyājayiṣyāmiteprāṇān dhanurmuksaiśaśitaiśśaraiḥ ||
यत्तदादण्डकारण्येपितरंहतवान्मम ।
तदग्रतःस्वकर्मस्थंदृष्टवारोषोऽभिवर्धते ॥
yattadādaṇḍakāraṇyepitaraṃhatavānmama |
tadagrataḥsvakarmasthaṃdṛṣṭavāroṣo'bhivardhate ||
दह्यन्तेधृशमङ्गानिदुरात्मन्ममराघव ।
यन्मयासि न दृष्टस्त्वंतस्मिन् कालेमहावने ॥
dahyantedhṛśamaṅgānidurātmanmamarāghava |
yanmayāsi na dṛṣṭastvaṃtasmin kālemahāvane ||
दिष्ट्यासिदर्शनंराम ममत्वंप्राप्तवानिह ।
काङ्क्षितोऽसिक्षुधार्तस्यसिंहस्येवेतरोमृगः ॥
diṣṭyāsidarśanaṃrāma mamatvaṃprāptavāniha |
kāṅkṣito'sikṣudhārtasyasiṃhasyevetaromṛgaḥ ||
अद्यमद्बाणवेगेनप्रेतराडिवषयंगतः ।
येत्वयानिहताःशूराःसहतैश्चसमेष्यसि ॥
adyamadbāṇavegenapretarāḍivaṣayaṃgataḥ |
yetvayānihatāḥśūrāḥsahataiścasameṣyasi ||
बहुनात्रकिमुक्तेनशृणुराम वचोमम ।
पश्यन्तुसकलालोकास्त्वा, मांचैवरणाजिरे ॥
bahunātrakimuktenaśṛṇurāma vacomama |
paśyantusakalālokāstvā, māṃcaivaraṇājire ||
अस्त्रैर्वागदयावापिबाहुभ्यांवामहाहवे ।
अभ्यस्तंयेनवाराम तेनैवयुधिवर्तताम् ॥
astrairvāgadayāvāpibāhubhyāṃvāmahāhave |
abhyastaṃyenavārāma tenaivayudhivartatām ||
मकराक्ष्वचश्श्रुत्वारामोदशरथात्मजः ।
अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम् ॥
makarākṣvacaśśrutvārāmodaśarathātmajaḥ |
abravītprahasanvākyamuttarottaravādinam ||
कत्थसेकिंवृथारक्षो बहून्यसदृशानिते ।
न रणेशक्यतेजेतुंविनायुद्धेनवाग्भलात् ॥
katthasekiṃvṛthārakṣo bahūnyasadṛśānite |
na raṇeśakyatejetuṃvināyuddhenavāgbhalāt ||
चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांत्वत्पिता च यः ।
त्रिशिरादूषणश्चापिदण्डकेनिहतामया ॥
caturdaśasahasrāṇirakṣasāṃtvatpitā ca yaḥ |
triśirādūṣaṇaścāpidaṇḍakenihatāmayā ||
स्वाशितास्तवमांसेनगृध्रगोमायुवायसाः ।
भविष्यन्त्यद्यवैपाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुराः ॥
svāśitāstavamāṃsenagṛdhragomāyuvāyasāḥ |
bhaviṣyantyadyavaipāpa tīkṣṇatuṇḍanakhāṅkurāḥ ||
राघवेणैवमुक्तस्तुमकराक्षोमहाबलः ।
बाणौघानमुचत्तस्मैराघवायरणाजिरे ॥
rāghaveṇaivamuktastumakarākṣomahābalaḥ |
bāṇaughānamucattasmairāghavāyaraṇājire ||
तान्शरान् शरवर्षेणरामश्चिच्छेदनैकधा ।
निपेतुर्भुवितेछिन्नारुक्मपुङ्खास्सहस्रशः ॥
tānśarān śaravarṣeṇarāmaścicchedanaikadhā |
nipeturbhuvitechinnārukmapuṅkhāssahasraśaḥ ||
तद्युद्धमभवत्तत्रसमेत्यान्योन्यमोजसा ।
खरराक्षसपुत्रस्यसूनोर्धशरथस्य च ॥
tadyuddhamabhavattatrasametyānyonyamojasā |
khararākṣasaputrasyasūnordhaśarathasya ca ||
जीमूतयोरिवाकाशेशब्दोज्यातलयोस्तदा ।
धनुर्मुक्तःस्वनोत्कृष्टश्श्रूयते च रणाजिरे ॥
jīmūtayorivākāśeśabdojyātalayostadā |
dhanurmuktaḥsvanotkṛṣṭaśśrūyate ca raṇājire ||
देवदानवगन्धर्वाःकिन्नराश्चमहोरगाः ।
अन्तरिक्षगतास्सर्वेद्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ॥
devadānavagandharvāḥkinnarāścamahoragāḥ |
antarikṣagatāssarvedraṣṭukāmāstadadbhutam ||
विद्धमन्योन्यगात्रेषुद्विगुणंवर्धतेपरम् ।
कृतप्रतिकृतान्योन्यंकुरुतांतौरणाजिरे ॥
viddhamanyonyagātreṣudviguṇaṃvardhateparam |
kṛtapratikṛtānyonyaṃkurutāṃtauraṇājire ||
राममुक्तांस्तुबाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे ।
रक्षोमुक्तांस्तुरामोवैनैकथाप्राच्छिनच्छरैः ॥
rāmamuktāṃstubāṇaughān rākṣasastvacchinadraṇe |
rakṣomuktāṃsturāmovainaikathāprācchinaccharaiḥ ||
बाणौघैर्विततास्सर्वादिशश्चप्रदिशस्तथा ।
सञ्छन्नावसुधाचैवसमन्तान्नप्रकाशते ॥
bāṇaughairvitatāssarvādiśaścapradiśastathā |
sañchannāvasudhācaivasamantānnaprakāśate ||
तःक्रुद्धोमहाबाहुर्धनुच्शिच्छेदरक्षसः ।
अष्टाभिरथनाराचैस्सूतंविव्याधराघवः ॥
taḥkruddhomahābāhurdhanucśicchedarakṣasaḥ |
aṣṭābhirathanārācaissūtaṃvivyādharāghavaḥ ||
भित्त्वारथंशरैरामोहत्वाआश्वानपातयत् ।
विरथोवसुधास्थश्चमकराक्षोनिशाचरः ॥
bhittvārathaṃśarairāmohatvāāśvānapātayat |
virathovasudhāsthaścamakarākṣoniśācaraḥ ||
तत्तिष्ठद्वसुधांरक्षश्शूलंजग्राहपाणिना ।
त्रासनंसर्वभूतानांयुगान्ताग्निसमप्रभम् ॥
tattiṣṭhadvasudhāṃrakṣaśśūlaṃjagrāhapāṇinā |
trāsanaṃsarvabhūtānāṃyugāntāgnisamaprabham ||
दुरवापम् महच्छूलंरुद्रदत्तंभयङ्करम् ।
जाज्वल्यमानमाकाशेसंहारास्त्रमिवापरम् ।
यंदृष्टवादेवताःसर्वाभयार्ताविद्रुतादिशः ॥
duravāpam mahacchūlaṃrudradattaṃbhayaṅkaram |
jājvalyamānamākāśesaṃhārāstramivāparam |
yaṃdṛṣṭavādevatāḥsarvābhayārtāvidrutādiśaḥ ||
विभ्राम्यतुमहच्छूलंप्रज्वलन्तन्निशाचरः ।
स क्रोधाप्राहिणोत्तस्मैराघवायमहात्मने ॥
vibhrāmyatumahacchūlaṃprajvalantanniśācaraḥ |
sa krodhāprāhiṇottasmairāghavāyamahātmane ||
तमापतन्तंज्वलितंखरपुत्रकराच्च्युतम् ।
बाणैत्रिभिराकाशेशूलंचिच्छेदराघवः ॥
tamāpatantaṃjvalitaṃkharaputrakarāccyutam |
bāṇaitribhirākāśeśūlaṃcicchedarāghavaḥ ||
सच्छन्नोनैकथाशूलोदिव्यहाटकमण्डितः ।
व्यशीर्यतमहोल्केवरामबाणार्दितोभुवि ॥
sacchannonaikathāśūlodivyahāṭakamaṇḍitaḥ |
vyaśīryatamaholkevarāmabāṇārditobhuvi ||
च्छूलंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
साधुसावधितिभूतानिव्याहरन्तिनभोगताः ॥
cchūlaṃnihataṃdṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
sādhusāvadhitibhūtānivyāharantinabhogatāḥ ||
तंदृष्टवानिहतंशूलंमकराक्षोनिशाचरः ।
मुष्टिमुद्यम्यकाकुत्स्थंतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रवीत् ॥
taṃdṛṣṭavānihataṃśūlaṃmakarākṣoniśācaraḥ |
muṣṭimudyamyakākutsthaṃtiṣṭhatiṣṭheticābravīt ||
सःतंदृष्टवाऽपतन्तंवैप्रहस्यरघुनन्दनः ।
पावकास्त्रंततोरामस्सन्दधेतुशरासने ॥
saḥtaṃdṛṣṭavā'patantaṃvaiprahasyaraghunandanaḥ |
pāvakāstraṃtatorāmassandadhetuśarāsane ||
तेनास्त्रणहतंरक्षःकाकुत्थ्सेनतदारणे ।
सञ्चिन्नहृदयंतत्रपपात च ममार च ॥
tenāstraṇahataṃrakṣaḥkākutthsenatadāraṇe |
sañcinnahṛdayaṃtatrapapāta ca mamāra ca ||
दृष्टवातेराक्षसास्सर्वेमकराक्षस्यपातनम् ।
लङ्कामेवप्रधावन्तरामबाणभयार्दिताः ॥
dṛṣṭavāterākṣasāssarvemakarākṣasyapātanam |
laṅkāmevapradhāvantarāmabāṇabhayārditāḥ ||