Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 79 of 131 40 shlokas Journey stop 23
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 79

Makaraksha Is Slain

युद्धकांड, सर्ग 79: मकराक्ष वध

Rama kills Makaraksha with the fire weapon.

राम आग्नेयास्त्र से मकराक्ष का वध करते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.79.1

निर्गतंमकराक्षंतेदृष्टवावानरपुङ्गवाः ।
आप्लुत्यसहसासर्वेयोद्धुकामाव्यवस्थिताः ॥

nirgataṃmakarākṣaṃtedṛṣṭavāvānarapuṅgavāḥ |
āplutyasahasāsarveyoddhukāmāvyavasthitāḥ ||

2 6.79.2

ततःप्रवृत्तंसुमहत्तद्युद्धंरोमहर्षणम् ।
निशाचरैःप्लवङ्गानांदेवानांदानवैरिव ॥

tataḥpravṛttaṃsumahattadyuddhaṃromaharṣaṇam |
niśācaraiḥplavaṅgānāṃdevānāṃdānavairiva ||

3 6.79.3

वृक्षशूलनिपातैश्चशिलापरिघपातनैः ।
अन्योन्यंमर्दयन्तिस्मतदाकपिनिशाचराः ॥

vṛkṣaśūlanipātaiścaśilāparighapātanaiḥ |
anyonyaṃmardayantismatadākapiniśācarāḥ ||

4-5 6.79.4-5

शक्तिखडगगदाकुन्तैस्तोमरैश्चनिशाचराः ।
पट्टसैर्भिण्ढिपालैश्चबाणपातैःसमन्ततः ।
पाशमुद्गरदण्डैश्चनिखातैश्चापरेस्तथा ।
कदनंकपिसिंहानांचक्रुस्तेरजनीचराः ॥

śaktikhaḍagagadākuntaistomaraiścaniśācarāḥ |
paṭṭasairbhiṇḍhipālaiścabāṇapātaiḥsamantataḥ |
pāśamudgaradaṇḍaiścanikhātaiścāparestathā |
kadanaṃkapisiṃhānāṃcakrusterajanīcarāḥ ||

6 6.79.6

बाणौघैरर्दिताश्चापिखरपुत्रेणवानराः ।
सम्भ्रान्तमनसस्सर्वेदुद्रुवुर्भयपीडिताः ॥

bāṇaughairarditāścāpikharaputreṇavānarāḥ |
sambhrāntamanasassarvedudruvurbhayapīḍitāḥ ||

7 6.79.7

तान्दृष्टवाराक्षसास्सर्वेद्रवमाणान्वलीमुखान् ।
नेदुस्तेसिम्हवद्दृष्टाराक्षसाजितकाशिनः ॥

tāndṛṣṭavārākṣasāssarvedravamāṇānvalīmukhān |
nedustesimhavaddṛṣṭārākṣasājitakāśinaḥ ||

8 6.79.8

विद्रवत्सुतदातेषुवानरेषुसमन्ततः ।
रामस्तान्वारमायासशरवर्षेणराक्षसान् ॥

vidravatsutadāteṣuvānareṣusamantataḥ |
rāmastānvāramāyāsaśaravarṣeṇarākṣasān ||

9 6.79.9

रितान्राक्षसान्दृष्टवामकराक्षोनिशाचरः ।
क्रोधानलसमाविष्टोवचनंचेदमब्रवीत् ॥

ritānrākṣasāndṛṣṭavāmakarākṣoniśācaraḥ |
krodhānalasamāviṣṭovacanaṃcedamabravīt ||

10 6.79.10

तिष्ठराम मयासार्धंद्वन्द्वयुद्धंददामिते ।
त्याजयिष्यामितेप्राणान् धनुर्मुक्सैशशितैश्शरैः ॥

tiṣṭharāma mayāsārdhaṃdvandvayuddhaṃdadāmite |
tyājayiṣyāmiteprāṇān dhanurmuksaiśaśitaiśśaraiḥ ||

11 6.79.11

यत्तदादण्डकारण्येपितरंहतवान्मम ।
तदग्रतःस्वकर्मस्थंदृष्टवारोषोऽभिवर्धते ॥

yattadādaṇḍakāraṇyepitaraṃhatavānmama |
tadagrataḥsvakarmasthaṃdṛṣṭavāroṣo'bhivardhate ||

12 6.79.12

दह्यन्तेधृशमङ्गानिदुरात्मन्ममराघव ।
यन्मयासि न दृष्टस्त्वंतस्मिन् कालेमहावने ॥

dahyantedhṛśamaṅgānidurātmanmamarāghava |
yanmayāsi na dṛṣṭastvaṃtasmin kālemahāvane ||

13 6.79.13

दिष्ट्यासिदर्शनंराम ममत्वंप्राप्तवानिह ।
काङ्क्षितोऽसिक्षुधार्तस्यसिंहस्येवेतरोमृगः ॥

diṣṭyāsidarśanaṃrāma mamatvaṃprāptavāniha |
kāṅkṣito'sikṣudhārtasyasiṃhasyevetaromṛgaḥ ||

14 6.79.14

अद्यमद्बाणवेगेनप्रेतराडिवषयंगतः ।
येत्वयानिहताःशूराःसहतैश्चसमेष्यसि ॥

adyamadbāṇavegenapretarāḍivaṣayaṃgataḥ |
yetvayānihatāḥśūrāḥsahataiścasameṣyasi ||

15 6.79.15

बहुनात्रकिमुक्तेनशृणुराम वचोमम ।
पश्यन्तुसकलालोकास्त्वा, मांचैवरणाजिरे ॥

bahunātrakimuktenaśṛṇurāma vacomama |
paśyantusakalālokāstvā, māṃcaivaraṇājire ||

16 6.79.16

अस्त्रैर्वागदयावापिबाहुभ्यांवामहाहवे ।
अभ्यस्तंयेनवाराम तेनैवयुधिवर्तताम् ॥

astrairvāgadayāvāpibāhubhyāṃvāmahāhave |
abhyastaṃyenavārāma tenaivayudhivartatām ||

17 6.79.17

मकराक्ष्वचश्श्रुत्वारामोदशरथात्मजः ।
अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यमुत्तरोत्तरवादिनम् ॥

makarākṣvacaśśrutvārāmodaśarathātmajaḥ |
abravītprahasanvākyamuttarottaravādinam ||

18 6.79.18

कत्थसेकिंवृथारक्षो बहून्यसदृशानिते ।
न रणेशक्यतेजेतुंविनायुद्धेनवाग्भलात् ॥

katthasekiṃvṛthārakṣo bahūnyasadṛśānite |
na raṇeśakyatejetuṃvināyuddhenavāgbhalāt ||

19 6.79.19

चतुर्दशसहस्राणिरक्षसांत्वत्पिता च यः ।
त्रिशिरादूषणश्चापिदण्डकेनिहतामया ॥

caturdaśasahasrāṇirakṣasāṃtvatpitā ca yaḥ |
triśirādūṣaṇaścāpidaṇḍakenihatāmayā ||

20 6.79.20

स्वाशितास्तवमांसेनगृध्रगोमायुवायसाः ।
भविष्यन्त्यद्यवैपाप तीक्ष्णतुण्डनखाङ्कुराः ॥

svāśitāstavamāṃsenagṛdhragomāyuvāyasāḥ |
bhaviṣyantyadyavaipāpa tīkṣṇatuṇḍanakhāṅkurāḥ ||

21 6.79.21

राघवेणैवमुक्तस्तुमकराक्षोमहाबलः ।
बाणौघानमुचत्तस्मैराघवायरणाजिरे ॥

rāghaveṇaivamuktastumakarākṣomahābalaḥ |
bāṇaughānamucattasmairāghavāyaraṇājire ||

22 6.79.22

तान्शरान् शरवर्षेणरामश्चिच्छेदनैकधा ।
निपेतुर्भुवितेछिन्नारुक्मपुङ्खास्सहस्रशः ॥

tānśarān śaravarṣeṇarāmaścicchedanaikadhā |
nipeturbhuvitechinnārukmapuṅkhāssahasraśaḥ ||

23 6.79.23

तद्युद्धमभवत्तत्रसमेत्यान्योन्यमोजसा ।
खरराक्षसपुत्रस्यसूनोर्धशरथस्य च ॥

tadyuddhamabhavattatrasametyānyonyamojasā |
khararākṣasaputrasyasūnordhaśarathasya ca ||

24 6.79.24

जीमूतयोरिवाकाशेशब्दोज्यातलयोस्तदा ।
धनुर्मुक्तःस्वनोत्कृष्टश्श्रूयते च रणाजिरे ॥

jīmūtayorivākāśeśabdojyātalayostadā |
dhanurmuktaḥsvanotkṛṣṭaśśrūyate ca raṇājire ||

25 6.79.25

देवदानवगन्धर्वाःकिन्नराश्चमहोरगाः ।
अन्तरिक्षगतास्सर्वेद्रष्टुकामास्तदद्भुतम् ॥

devadānavagandharvāḥkinnarāścamahoragāḥ |
antarikṣagatāssarvedraṣṭukāmāstadadbhutam ||

26 6.79.26

विद्धमन्योन्यगात्रेषुद्विगुणंवर्धतेपरम् ।
कृतप्रतिकृतान्योन्यंकुरुतांतौरणाजिरे ॥

viddhamanyonyagātreṣudviguṇaṃvardhateparam |
kṛtapratikṛtānyonyaṃkurutāṃtauraṇājire ||

27 6.79.27

राममुक्तांस्तुबाणौघान् राक्षसस्त्वच्छिनद्रणे ।
रक्षोमुक्तांस्तुरामोवैनैकथाप्राच्छिनच्छरैः ॥

rāmamuktāṃstubāṇaughān rākṣasastvacchinadraṇe |
rakṣomuktāṃsturāmovainaikathāprācchinaccharaiḥ ||

28 6.79.28

बाणौघैर्विततास्सर्वादिशश्चप्रदिशस्तथा ।
सञ्छन्नावसुधाचैवसमन्तान्नप्रकाशते ॥

bāṇaughairvitatāssarvādiśaścapradiśastathā |
sañchannāvasudhācaivasamantānnaprakāśate ||

29 6.79.29

तःक्रुद्धोमहाबाहुर्धनुच्शिच्छेदरक्षसः ।
अष्टाभिरथनाराचैस्सूतंविव्याधराघवः ॥

taḥkruddhomahābāhurdhanucśicchedarakṣasaḥ |
aṣṭābhirathanārācaissūtaṃvivyādharāghavaḥ ||

30 6.79.30

भित्त्वारथंशरैरामोहत्वाआश्वानपातयत् ।
विरथोवसुधास्थश्चमकराक्षोनिशाचरः ॥

bhittvārathaṃśarairāmohatvāāśvānapātayat |
virathovasudhāsthaścamakarākṣoniśācaraḥ ||

31 6.79.31

तत्तिष्ठद्वसुधांरक्षश्शूलंजग्राहपाणिना ।
त्रासनंसर्वभूतानांयुगान्ताग्निसमप्रभम् ॥

tattiṣṭhadvasudhāṃrakṣaśśūlaṃjagrāhapāṇinā |
trāsanaṃsarvabhūtānāṃyugāntāgnisamaprabham ||

32 6.79.32

दुरवापम् महच्छूलंरुद्रदत्तंभयङ्करम् ।
जाज्वल्यमानमाकाशेसंहारास्त्रमिवापरम् ।
यंदृष्टवादेवताःसर्वाभयार्ताविद्रुतादिशः ॥

duravāpam mahacchūlaṃrudradattaṃbhayaṅkaram |
jājvalyamānamākāśesaṃhārāstramivāparam |
yaṃdṛṣṭavādevatāḥsarvābhayārtāvidrutādiśaḥ ||

33 6.79.33

विभ्राम्यतुमहच्छूलंप्रज्वलन्तन्निशाचरः ।
स क्रोधाप्राहिणोत्तस्मैराघवायमहात्मने ॥

vibhrāmyatumahacchūlaṃprajvalantanniśācaraḥ |
sa krodhāprāhiṇottasmairāghavāyamahātmane ||

34 6.79.34

तमापतन्तंज्वलितंखरपुत्रकराच्च्युतम् ।
बाणैत्रिभिराकाशेशूलंचिच्छेदराघवः ॥

tamāpatantaṃjvalitaṃkharaputrakarāccyutam |
bāṇaitribhirākāśeśūlaṃcicchedarāghavaḥ ||

35 6.79.35

सच्छन्नोनैकथाशूलोदिव्यहाटकमण्डितः ।
व्यशीर्यतमहोल्केवरामबाणार्दितोभुवि ॥

sacchannonaikathāśūlodivyahāṭakamaṇḍitaḥ |
vyaśīryatamaholkevarāmabāṇārditobhuvi ||

36 6.79.36

च्छूलंनिहतंदृष्टवारामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
साधुसावधितिभूतानिव्याहरन्तिनभोगताः ॥

cchūlaṃnihataṃdṛṣṭavārāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
sādhusāvadhitibhūtānivyāharantinabhogatāḥ ||

37 6.79.37

तंदृष्टवानिहतंशूलंमकराक्षोनिशाचरः ।
मुष्टिमुद्यम्यकाकुत्स्थंतिष्ठतिष्ठेतिचाब्रवीत् ॥

taṃdṛṣṭavānihataṃśūlaṃmakarākṣoniśācaraḥ |
muṣṭimudyamyakākutsthaṃtiṣṭhatiṣṭheticābravīt ||

38 6.79.38

सःतंदृष्टवाऽपतन्तंवैप्रहस्यरघुनन्दनः ।
पावकास्त्रंततोरामस्सन्दधेतुशरासने ॥

saḥtaṃdṛṣṭavā'patantaṃvaiprahasyaraghunandanaḥ |
pāvakāstraṃtatorāmassandadhetuśarāsane ||

39 6.79.39

तेनास्त्रणहतंरक्षःकाकुत्थ्सेनतदारणे ।
सञ्चिन्नहृदयंतत्रपपात च ममार च ॥

tenāstraṇahataṃrakṣaḥkākutthsenatadāraṇe |
sañcinnahṛdayaṃtatrapapāta ca mamāra ca ||

40 6.79.40

दृष्टवातेराक्षसास्सर्वेमकराक्षस्यपातनम् ।
लङ्कामेवप्रधावन्तरामबाणभयार्दिताः ॥

dṛṣṭavāterākṣasāssarvemakarākṣasyapātanam |
laṅkāmevapradhāvantarāmabāṇabhayārditāḥ ||

Next sarga · Yuddha Kanda 80Rama Restrains LakshmanaIndrajit attacks unseen again. Lakshmana wants to use the Brahmastra on all rakshasas, but Rama forbids killing so many for one.

Characters in this sarga

All characters