Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 52 of 131 38 shlokas Journey stop 23
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 52

Dhumraksha Is Slain

युद्धकांड, सर्ग 52: धूम्राक्ष वध

Hanuman crushes Dhumraksha with a mountain peak.

हनुमान पर्वत शिखर से धूम्राक्ष को कुचल देते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.52.1

धूम्राक्षंप्रेक्ष्यनिर्यान्तंराक्षसंभीमविक्रमम् ।
विनेदुर्वानरास्सर्वेप्रहृष्टायुद्धकाङ् क्षिणः ॥

dhūmrākṣaṃprekṣyaniryāntaṃrākṣasaṃbhīmavikramam |
vinedurvānarāssarveprahṛṣṭāyuddhakāṅ kṣiṇaḥ ||

2 6.52.2

तेषांसुतुमुलंयुद्धंसञ्जज्ञेकपिरक्षसाम् ।
अन्योन्यंपादपैर्घोरंनिघ्नतांशूलमुद्गरैः ॥

teṣāṃsutumulaṃyuddhaṃsañjajñekapirakṣasām |
anyonyaṃpādapairghoraṃnighnatāṃśūlamudgaraiḥ ||

3 6.52.3

राक्षसैर्वानराघोराविनिकृत्तस्समन्ततः ।
वानरैराक्षसाश्चापिद्रुमैर्भूमिसमीकृताः ॥

rākṣasairvānarāghorāvinikṛttassamantataḥ |
vānarairākṣasāścāpidrumairbhūmisamīkṛtāḥ ||

4 6.52.4

राक्षसास्त्वभिसङ्क्रुद्धावानरान्निशितैश्शरैः ।
विव्यथुर्घोरसङ्काशैःकङ्कपत्रैरजिह्मगैः ॥

rākṣasāstvabhisaṅkruddhāvānarānniśitaiśśaraiḥ |
vivyathurghorasaṅkāśaiḥkaṅkapatrairajihmagaiḥ ||

5-6 6.52.5-6

तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसैः कूटमुद्गरैः ।
घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंश्रितैः ।
विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः ।
अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ॥

tegadābhiścabhīmābhiḥpaṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ |
ghoraiścaparighaiścitraistriśūlaiścāpisaṃśritaiḥ |
vidāryamāṇārakṣobhirvānarāstemahābalāḥ |
amarṣājjanitoddharṣāścakruḥkarmāṇyabhītavat ||

7 6.52.7

शरनिर्भिन्नगात्रास्तेशूलनिर्भिन्नदेहिनः ।
जगृहुस्तेद्रुमांस्तत्रशिलाश्चहरियूथपाः ॥

śaranirbhinnagātrāsteśūlanirbhinnadehinaḥ |
jagṛhustedrumāṃstatraśilāścahariyūthapāḥ ||

8 6.52.8

तेभीमवेगाहरयोनर्दमानास्ततस्ततः ।
ममन्थूराक्षसान्वीरान्नामानिचबभाषिरे ॥

tebhīmavegāharayonardamānāstatastataḥ |
mamanthūrākṣasānvīrānnāmānicababhāṣire ||

9 6.52.9

तद्भभूवाद्भुतंघोरंयुद्धंवानररक्षसाम् ।
शिलाभिर्विविधाभिश्चबहुभिश्चैवपादपैः ॥

tadbhabhūvādbhutaṃghoraṃyuddhaṃvānararakṣasām |
śilābhirvividhābhiścabahubhiścaivapādapaiḥ ||

10 6.52.10

राक्षसामथिताःकेचिद्वानरैर्जितकाशिभिः ।
ववमूरुधिरंकेचिन्मुखैरुधिरभोजनाः ॥

rākṣasāmathitāḥkecidvānarairjitakāśibhiḥ |
vavamūrudhiraṃkecinmukhairudhirabhojanāḥ ||

11 6.52.11

पार्श्वेषुदारिताःकेचित्केचिद्राशीकृताद्रुमैः ।
शिलाभिश्चूर्णिताःकेचित्केचिद्धन्तैर्विदारिताः ॥

pārśveṣudāritāḥkecitkecidrāśīkṛtādrumaiḥ |
śilābhiścūrṇitāḥkecitkeciddhantairvidāritāḥ ||

12 6.52.12

ध्वजैर्विमथितैर्भग्नैःखङ्गैश्चविनिपातितैः ।
रथैर्विध्वंसितैश्चापिपतितैःरजनीचरैः ॥

dhvajairvimathitairbhagnaiḥkhaṅgaiścavinipātitaiḥ |
rathairvidhvaṃsitaiścāpipatitaiḥrajanīcaraiḥ ||

13 6.52.13

गजेन्द्रैःपर्वताकारैःपर्वताग्रैर्वनौकसाम् ।
मथितैर्वाजिभिःकीर्णंसारोहैर्वसुधातलम् ॥

gajendraiḥparvatākāraiḥparvatāgrairvanaukasām |
mathitairvājibhiḥkīrṇaṃsārohairvasudhātalam ||

14 6.52.14

वानरैर्भीमविक्रान्स्सैराप्लुत्याऽप्लुत्यवेगितैः ।
राक्षसाःकरजैस्तीक्ष्णैर्मुखेषुविनिर्तिताः ॥

vānarairbhīmavikrānssairāplutyā'plutyavegitaiḥ |
rākṣasāḥkarajaistīkṣṇairmukheṣuvinirtitāḥ ||

15 6.52.15

विषण्णवदनाभूयोविप्रकीर्णशिरोरुहाः ।
मूढाश्शोणितगन्धेननिपेतुर्धरणीतले ॥

viṣaṇṇavadanābhūyoviprakīrṇaśiroruhāḥ |
mūḍhāśśoṇitagandhenanipeturdharaṇītale ||

16 6.52.16

अन्येतुपरमसङ्कृक्रुद्धाराक्षसाभीमनिश्वनाः ।
तलैरेवाभिधावन्तिवज्रस्पर्शसमैर्हरीन् ॥

anyetuparamasaṅkṛkruddhārākṣasābhīmaniśvanāḥ |
talairevābhidhāvantivajrasparśasamairharīn ||

17 6.52.17

वानरैरापतन्तस्तेवेगितावेगवत्तरैः ।
मुष्टिभिश्चरणैर्दन्स्सैःपादपैश्चावपोथिता ॥

vānarairāpatantastevegitāvegavattaraiḥ |
muṣṭibhiścaraṇairdanssaiḥpādapaiścāvapothitā ||

18 6.52.18

सैन्यंतुविद्रुतंदृष्टवाधूम्राक्षोराक्षसर्षभः ।
रोषेणकदनंचक्रेवानराणांयुयुत्सताम् ॥

sainyaṃtuvidrutaṃdṛṣṭavādhūmrākṣorākṣasarṣabhaḥ |
roṣeṇakadanaṃcakrevānarāṇāṃyuyutsatām ||

19 6.52.19

प्तासैःप्रमथिताःकेचिद्वानराश्शोणितस्रवाः ।
मुद्गरैराहताःकेचित्पातिताधरणीतले ॥

ptāsaiḥpramathitāḥkecidvānarāśśoṇitasravāḥ |
mudgarairāhatāḥkecitpātitādharaṇītale ||

20 6.52.20

परिघैर्मथिताःकेचिद्भिण्डिवालैर्विदारिताः ।
पट्टसैराहताः केचिद्विह्वलन्तोगतासवः ॥

parighairmathitāḥkecidbhiṇḍivālairvidāritāḥ |
paṭṭasairāhatāḥ kecidvihvalantogatāsavaḥ ||

21 6.52.21

केचिद्विनिहताश्शूलैरुधिरार्द्रावनौकसः ।
केचिद्विद्रावितानष्टाःसङ्क्रुद्धैराक्षसैर्युधि ॥

kecidvinihatāśśūlairudhirārdrāvanaukasaḥ |
kecidvidrāvitānaṣṭāḥsaṅkruddhairākṣasairyudhi ||

22 6.52.22

विभिन्नहृदयाःकेचिदेकपार्श्वेनदारिताः ।
विदारितास्त्रिशूलैश्चकेचिदान्स्रैर्विनिःसृताः ॥

vibhinnahṛdayāḥkecidekapārśvenadāritāḥ |
vidāritāstriśūlaiścakecidānsrairviniḥsṛtāḥ ||

23 6.52.23

तत्सुभीमंमहायुद्धंहरिराक्षससङ्कुलम् ।
प्रबभौशब्दबहुलंशिलापादपसङ्कुलम् ॥

tatsubhīmaṃmahāyuddhaṃharirākṣasasaṅkulam |
prababhauśabdabahulaṃśilāpādapasaṅkulam ||

24 6.52.24

धनुर्ज्यातन्त्रिमधुरंहिक्कातालसमन्वितम् ।
मन्धस्न्तितसङ्गीतंतद्युद्धगान्धर्वमाबभौ ॥

dhanurjyātantrimadhuraṃhikkātālasamanvitam |
mandhasntitasaṅgītaṃtadyuddhagāndharvamābabhau ||

25 6.52.25

धूम्राक्षस्तुधनुष्पाणिर्वानरान्रणमूर्धनि ।
हसन्विद्रावयामासदिशस्तुशरवृष्टिभिः ॥

dhūmrākṣastudhanuṣpāṇirvānarānraṇamūrdhani |
hasanvidrāvayāmāsadiśastuśaravṛṣṭibhiḥ ||

26 6.52.26

धूम्राक्षेणार्दितंसैन्यंव्यथितंप्रेक्ष्यमारुतिः ।
अभ्यवर्ततसङ्क्रुद्धःप्रगृह्यविपुलांशिलाम् ॥

dhūmrākṣeṇārditaṃsainyaṃvyathitaṃprekṣyamārutiḥ |
abhyavartatasaṅkruddhaḥpragṛhyavipulāṃśilām ||

27 6.52.27

क्रोधाद् द्विद्द्विगुणताम्राक्षःपितृस्तुल्यपराक्रमः ।
शिलांतांपातयामासधूम्राक्षस्यरथंप्रति ॥

krodhād dviddviguṇatāmrākṣaḥpitṛstulyaparākramaḥ |
śilāṃtāṃpātayāmāsadhūmrākṣasyarathaṃprati ||

28 6.52.28

आपततनींशिलांदृष्टवागदामुद्यम्यसम्भ्रमात् ।
रथादाप्लुत्यवेगेनवसुधायांव्यतिष्ठत ॥

āpatatanīṃśilāṃdṛṣṭavāgadāmudyamyasambhramāt |
rathādāplutyavegenavasudhāyāṃvyatiṣṭhata ||

29 6.52.29

साप्रमथ्यरथंतस्यनिपपातशिलाभुवि ।
सचक्रकूबरसाश्वंसध्वजंसशरासनम् ॥

sāpramathyarathaṃtasyanipapātaśilābhuvi |
sacakrakūbarasāśvaṃsadhvajaṃsaśarāsanam ||

30 6.52.30

सभङ् क्त्वातुरथंतस्यहनुमान् मारुतात्मजः ।
रक्षसांकदनंचक्रेसस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥

sabhaṅ ktvāturathaṃtasyahanumān mārutātmajaḥ |
rakṣasāṃkadanaṃcakresaskandhaviṭapairdrumaiḥ ||

31 6.52.31

विभिन्नशिरसोभूत्वाराक्षसाश्शोणितोक्षिताः ।
द्रुमैःप्रमथिताश्चान्येनिपेतुर्धरणीतले ॥

vibhinnaśirasobhūtvārākṣasāśśoṇitokṣitāḥ |
drumaiḥpramathitāścānyenipeturdharaṇītale ||

32 6.52.32

विद्राव्यराक्षसंसैन्यंहनुमान्मारुतात्मजः ।
गिरिशशिखरमादायधूम्राक्षमभिदुद्रुवे ॥

vidrāvyarākṣasaṃsainyaṃhanumānmārutātmajaḥ |
giriśaśikharamādāyadhūmrākṣamabhidudruve ||

33 6.52.33

तमापतन्तंधूम्राक्षोगदामुद्यम्यवीर्यवान् ।
विनर्दमानःसहसाहनूमन्तमभिद्रवत् ॥

tamāpatantaṃdhūmrākṣogadāmudyamyavīryavān |
vinardamānaḥsahasāhanūmantamabhidravat ||

34 6.52.34

तस्यक्रुद्धस्यरोषेणगदांतांबहुकण्टकाम् ।
पातयामासधूम्राक्षोमस्तकेऽथहनूमतः ॥

tasyakruddhasyaroṣeṇagadāṃtāṃbahukaṇṭakām |
pātayāmāsadhūmrākṣomastake'thahanūmataḥ ||

35 6.52.35

ताडितःसतयातत्रगदयाभीमरूपया ।
सकपिर्मारुतबलस्तंप्रहारमचिन्तयन् ।
धूम्राक्षस्यशिरोमध्येगिरिशृङ्गमपातयत् ॥

tāḍitaḥsatayātatragadayābhīmarūpayā |
sakapirmārutabalastaṃprahāramacintayan |
dhūmrākṣasyaśiromadhyegiriśṛṅgamapātayat ||

36 6.52.36

सविस्फारितसर्वाङ्गोगिरिशृङ्गेणताडितः ।
पपातसहसाभूमौविकीर्णइवपर्वतः ॥

savisphāritasarvāṅgogiriśṛṅgeṇatāḍitaḥ |
papātasahasābhūmauvikīrṇaivaparvataḥ ||

37 6.52.37

धूम्राक्षंनिहतंदृष्टवाहतशेषानिशाचराः ।
त्रस्ताःप्रविविशुर्लङ्कांवध्यमानाःप्लवङ्गमैः ॥

dhūmrākṣaṃnihataṃdṛṣṭavāhataśeṣāniśācarāḥ |
trastāḥpraviviśurlaṅkāṃvadhyamānāḥplavaṅgamaiḥ ||

38 6.52.38

सतुपवनसुतोनिहत्यशत्रून्क्षतजवहरिस्सरितश्चसन्निकीर्य ।
रिपुवधजनितश्रमोमहात्मामुदमगमत्कपिभिःसुपूज्यमानः ॥

satupavanasutonihatyaśatrūnkṣatajavaharissaritaścasannikīrya |
ripuvadhajanitaśramomahātmāmudamagamatkapibhiḥsupūjyamānaḥ ||

Next sarga · Yuddha Kanda 53Vajradamshtra AttacksRavana sends Vajradamshtra, and fierce fighting rages.

Characters in this sarga

All characters