Should Vibhishana Be Trusted?

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।
आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ॥

ityuktvāparuṣaṃvākyaṃrāvaṇaṃrāvaṇānujaḥ |
ājagāmamuhūrtenayatrarāmassalakṣmaṇaḥ ||

तंमेरुशिखराकारंदीप्तामिवशतह्रदाम् ।
गगनस्थंमहीस्थास्तेददृशुसर्ववानराः ॥

taṃmeruśikharākāraṃdīptāmivaśatahradām |
gaganasthaṃmahīsthāstedadṛśusarvavānarāḥ ||

येचाप्यनुचरास्तस्य चत्वारो भीमविक्रमाः ।
तेऽपि सर्वायुधोपेता भूषणैश्चापि भूषिता ॥

yecāpyanucarāstasya catvāro bhīmavikramāḥ |
te'pi sarvāyudhopetā bhūṣaṇaiścāpi bhūṣitā ||

स च मेघाचलप्रख्यो वज्रायुधसमप्रभः ।
वरायुधधरो वीरो दिव्याभरणभूषितः ॥

sa ca meghācalaprakhyo vajrāyudhasamaprabhaḥ |
varāyudhadharo vīro divyābharaṇabhūṣitaḥ ||

तमात्मपञ्चमंदृष्टवासुग्रीवोवाहिनीपतिः ।
वानरैस्सहदुर्धर्षचिन्तयामासबुद्धिमान् ॥

tamātmapañcamaṃdṛṣṭavāsugrīvovāhinīpatiḥ |
vānaraissahadurdharṣacintayāmāsabuddhimān ||

चिन्तयित्वामुहूर्तंतुवानरांस्तानुवाचह ।
हनुमत्प्रमुखान्सर्वानिदंवचनमुत्तमम् ॥

cintayitvāmuhūrtaṃtuvānarāṃstānuvācaha |
hanumatpramukhānsarvānidaṃvacanamuttamam ||

एषसर्वायुधोपेतश्चतुर्भिस्सहराक्षसैः ।
राक्षसोऽभ्येतिपश्यध्वमस्मान्हन्तुंनसंशयः ॥

eṣasarvāyudhopetaścaturbhissaharākṣasaiḥ |
rākṣaso'bhyetipaśyadhvamasmānhantuṃnasaṃśayaḥ ||

सुग्रीवस्यवचश्रुत्वासर्वेतेवानरोत्तमाः ।
सालानुद्यम्यशैलांश्चइदंवचनमब्रुवन् ॥

sugrīvasyavacaśrutvāsarvetevānarottamāḥ |
sālānudyamyaśailāṃścaidaṃvacanamabruvan ||

शीघ्रंव्यादिशनोराजन्वधायैषांदुरात्मनाम् ।
निपतन्तुहताश्चैतेधरण्यामल्पतेजसः ॥

śīghraṃvyādiśanorājanvadhāyaiṣāṃdurātmanām |
nipatantuhatāścaitedharaṇyāmalpatejasaḥ ||

तेषासम्भाषमाणानामन्योन्यंसविभीषणः ।
उत्तरंतीरमासाद्यखस्थएवव्यतिष्ठत ॥

teṣāsambhāṣamāṇānāmanyonyaṃsavibhīṣaṇaḥ |
uttaraṃtīramāsādyakhasthaevavyatiṣṭhata ||

उवाचमहाप्राज्ञस्स्वरेणमहतामहान् ।
सुग्रीवंतांश्चसम्प्रेक्ष्यसर्वान्वानरयूथपान् ॥

uvācamahāprājñassvareṇamahatāmahān |
sugrīvaṃtāṃścasamprekṣyasarvānvānarayūthapān ||

रावणोनामदुर्वृत्तोराक्षसोराक्षसेश्वरः ।
तस्याहमनुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः ॥

rāvaṇonāmadurvṛttorākṣasorākṣaseśvaraḥ |
tasyāhamanujobhrātāvibhīṣaṇaitiśrutaḥ ||

तेनसीताजनस्थानाद्धृताहत्वाजटायुषम् ।
रुद्दाचविवशादीनाराक्षसीभिस्सुरक्षिता ॥

tenasītājanasthānāddhṛtāhatvājaṭāyuṣam |
ruddācavivaśādīnārākṣasībhissurakṣitā ||

तमहंहेतुभिर्वाक्यैर्विविधैश्चन्यदर्शयम् ।
साधुनिर्यात्यतांसीतारामायेतिपुनःपुनः ॥

tamahaṃhetubhirvākyairvividhaiścanyadarśayam |
sādhuniryātyatāṃsītārāmāyetipunaḥpunaḥ ||

सचनप्रतिजग्राहरावणःकालचोदितः ।
उच्यमानंहितंवाक्यंविपरीतइवौषधम् ॥

sacanapratijagrāharāvaṇaḥkālacoditaḥ |
ucyamānaṃhitaṃvākyaṃviparītaivauṣadham ||

सोऽहंपरुषितस्तेनदासवच्चावमानितः ।
त्यक्त्वापुत्रांश्चदारांश्चराघवंशरणंगतः ॥

so'haṃparuṣitastenadāsavaccāvamānitaḥ |
tyaktvāputrāṃścadārāṃścarāghavaṃśaraṇaṃgataḥ ||

सर्वलोकशरण्यायराघवायमहात्मने ।
निवेदयतमांक्षिप्रंविभीषणमुपस्थितम् ॥

sarvalokaśaraṇyāyarāghavāyamahātmane |
nivedayatamāṃkṣipraṃvibhīṣaṇamupasthitam ||

एतत्तुवचनंश्रुत्वासुग्रीवोलघुविक्रमः ।
लक्ष्मणस्याग्रतोरामंसम्रब्धमिदमब्रवीत् ॥

etattuvacanaṃśrutvāsugrīvolaghuvikramaḥ |
lakṣmaṇasyāgratorāmaṃsamrabdhamidamabravīt ||

रावणस्यानुजोभ्राताविभीषणइतिश्रुतः ।
चतुर्भिस्सहरक्षोभिर्भवन्तंशरणंगतः ॥

rāvaṇasyānujobhrātāvibhīṣaṇaitiśrutaḥ |
caturbhissaharakṣobhirbhavantaṃśaraṇaṃgataḥ ||

मन्त्रेव्यूहेनयेचारेयुक्तोभवितुमर्हसि ।
वानराणांचभद्रंतेपरेषांचपरन्तप ॥

mantrevyūhenayecāreyuktobhavitumarhasi |
vānarāṇāṃcabhadraṃtepareṣāṃcaparantapa ||

अन्तर्धानगताह्येतेराक्षसाःकामरूपिणः ।
शूराश्चनिकृतिज्ञाश्चतेषांजातुनविश्वसेत् ॥

antardhānagatāhyeterākṣasāḥkāmarūpiṇaḥ |
śūrāścanikṛtijñāścateṣāṃjātunaviśvaset ||

प्रणिधीराक्षसेन्द्रस्यरावणस्यभवेदयम् ।
अनुप्रविश्यसोऽस्मासुभेदंकुर्यान्नसंशयः ॥

praṇidhīrākṣasendrasyarāvaṇasyabhavedayam |
anupraviśyaso'smāsubhedaṃkuryānnasaṃśayaḥ ||

अथवास्वयमेवैषछिद्रमासाद्यबुद्धिमान् ।
अनुप्रविश्यविश्वस्तेकदाचित्प्रहरेदपि ॥

athavāsvayamevaiṣachidramāsādyabuddhimān |
anupraviśyaviśvastekadācitpraharedapi ||

मित्राटवीबलंचैवमौलभृत्यबलंतथा ।
सर्वमेतद्बलंग्राह्यंवर्जयित्वाद्विषद्बलम् ॥

mitrāṭavībalaṃcaivamaulabhṛtyabalaṃtathā |
sarvametadbalaṃgrāhyaṃvarjayitvādviṣadbalam ||

प्रकृत्याराक्षसेन्द्रस्यभ्राताऽमित्रस्यतेप्रभोः ।
आगतश्चरिपोस्साक्षात्कथमस्मिन्हिविश्वसेत् ॥

prakṛtyārākṣasendrasyabhrātā'mitrasyateprabhoḥ |
āgataścaripossākṣātkathamasminhiviśvaset ||

रावणेनप्रणिहितंतमवेहिविभीषणम् ।
तस्याहंनिग्रहंमन्येक्षमंक्षमवतांवर ॥

rāvaṇenapraṇihitaṃtamavehivibhīṣaṇam |
tasyāhaṃnigrahaṃmanyekṣamaṃkṣamavatāṃvara ||

राक्षसोजिह्मयाबुद्ध्यासंदिष्टोऽयमुपागतः ।
प्रहर्तुंमाययाच्छन्नोविश्वस्तेत्वयिराघव ॥

rākṣasojihmayābuddhyāsaṃdiṣṭo'yamupāgataḥ |
prahartuṃmāyayācchannoviśvastetvayirāghava ||

प्रविष्टश्शत्रुसैन्यंहिप्राप्तश्शत्रुरतर्कितः ।
निहन्यादन्तरंलब्ध्वाउलूकवायसानिव ॥

praviṣṭaśśatrusainyaṃhiprāptaśśatruratarkitaḥ |
nihanyādantaraṃlabdhvāulūkavāyasāniva ||

वध्यतामेषतीव्रेणदण्डेनसचिवैस्सह ।
रावणस्यनृशंसस्यभ्राताह्येषविभीषणः ॥

vadhyatāmeṣatīvreṇadaṇḍenasacivaissaha |
rāvaṇasyanṛśaṃsasyabhrātāhyeṣavibhīṣaṇaḥ ||

एवमुक्त्वातुतंरामंसम्रब्धोवाहिनीपतिः ।
वाक्यज्ञोवाक्यकुशलंततोमौनमुपागमत् ॥

evamuktvātutaṃrāmaṃsamrabdhovāhinīpatiḥ |
vākyajñovākyakuśalaṃtatomaunamupāgamat ||

सुग्रीवस्यतुतद्वाक्यंश्रुत्वारामोमहायशाः ।
समीपस्थानुवाचेदंहनुमत्प्रमुखान्हरीन् ॥

sugrīvasyatutadvākyaṃśrutvārāmomahāyaśāḥ |
samīpasthānuvācedaṃhanumatpramukhānharīn ||

यदुक्तंकपिराजेनरावणावरजंप्रति ।
वाक्यंहेतुमदत्यर्थंचभवद्भिरपितच्छ्रुतम् ॥

yaduktaṃkapirājenarāvaṇāvarajaṃprati |
vākyaṃhetumadatyarthaṃcabhavadbhirapitacchrutam ||

सुहृदामर्थकृच्छेषुयुक्तंबुद्धिमतासदा ।
समर्थेनोपनिर्देष्टुंशाश्वतींभूतिमिच्छता ॥

suhṛdāmarthakṛccheṣuyuktaṃbuddhimatāsadā |
samarthenopanirdeṣṭuṃśāśvatīṃbhūtimicchatā ||

इत्येवंपरिपृष्टास्तेस्वंस्वंमतमतन्द्रिताः ।
सोपचारंतदाराममूचुर्हितचिकीर्षवः ॥

ityevaṃparipṛṣṭāstesvaṃsvaṃmatamatandritāḥ |
sopacāraṃtadārāmamūcurhitacikīrṣavaḥ ||

अज्ञातंनास्तितेकिंचित्त्रिषुलोकेषुराघवः ।
आत्मानंसूचयन्रामः पृच्छस्यस्मान् सुहृत्तया ॥

ajñātaṃnāstitekiṃcittriṣulokeṣurāghavaḥ |
ātmānaṃsūcayanrāmaḥ pṛcchasyasmān suhṛttayā ||

त्वंहिसत्यव्रतश्शूरोधार्मिकोदृढविक्रमः ।
परीक्ष्यकारीस्मृतिमान्निसृष्टात्मासुहृत्सुच ॥

tvaṃhisatyavrataśśūrodhārmikodṛḍhavikramaḥ |
parīkṣyakārīsmṛtimānnisṛṣṭātmāsuhṛtsuca ||

तस्मादेकैकशस्तावद्ब्रुवन्तुसचिवास्तव ।
हेतुतोमतिसम्पन्नास्समर्थाश्चपुनः पुनः ॥

tasmādekaikaśastāvadbruvantusacivāstava |
hetutomatisampannāssamarthāścapunaḥ punaḥ ||

इत्युक्तेराघवायाऽथमतिमानङ्गदोऽग्रतः ।
विभीषणपरीक्षार्थमुवाचवचनंहरिः ॥

ityukterāghavāyā'thamatimānaṅgado'grataḥ |
vibhīṣaṇaparīkṣārthamuvācavacanaṃhariḥ ||

शत्रोस्सकाशात्सम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यएवहि ।
विश्वासयोग्यस्सहसानकर्तव्योविभीषणः ॥

śatrossakāśātsamprāptassarvathāśaṅ kyaevahi |
viśvāsayogyassahasānakartavyovibhīṣaṇaḥ ||

छादयित्वाऽत्मभावंहिचरन्तिशठबुद्धयः ।
प्रहरन्तिचरन्ध्रेषुसोऽनर्थस्सुमहान्भवेत् ॥

chādayitvā'tmabhāvaṃhicarantiśaṭhabuddhayaḥ |
praharanticarandhreṣuso'narthassumahānbhavet ||

अर्थानर्थौविनिश्चित्यव्यवसायंभजेतह ।
गुणतस्सङ्ग्रहंकुर्याद्दोषतस्तुविसर्जयेत् ॥

arthānarthauviniścityavyavasāyaṃbhajetaha |
guṇatassaṅgrahaṃkuryāddoṣatastuvisarjayet ||

यदिदोषोमहांस्तस्मिंस्त्यज्वतामविशङ्कितम् ।
गुणान्वापिबहून् ज्ञात्वासङ्ग्रहःक्रियतांनृप ॥

yadidoṣomahāṃstasmiṃstyajvatāmaviśaṅkitam |
guṇānvāpibahūn jñātvāsaṅgrahaḥkriyatāṃnṛpa ||

शरभस्त्वथनिश्चित्यसार्थंवचनमब्रवीत् ।
क्षिप्रमस्मिन्नरव्याघ्र चारःप्रतिविधीयताम् ॥

śarabhastvathaniścityasārthaṃvacanamabravīt |
kṣipramasminnaravyāghra cāraḥpratividhīyatām ||

प्रणिधायहिचारेणयथावत्सूक्ष्मबुद्धिना ।
परीक्ष्यचततःकार्योयथान्यायंपरिग्रहः ॥

praṇidhāyahicāreṇayathāvatsūkṣmabuddhinā |
parīkṣyacatataḥkāryoyathānyāyaṃparigrahaḥ ||

जाम्बवांस्त्वथसम्प्रेक्ष्यशास्त्रबुध्याविचक्षणः ।
वाक्यंविज्ञापयामासगुणवद्दोषवर्जितम् ॥

jāmbavāṃstvathasamprekṣyaśāstrabudhyāvicakṣaṇaḥ |
vākyaṃvijñāpayāmāsaguṇavaddoṣavarjitam ||

बद्धवैराच्चपापाच्चराक्षेसेन्द्राद्विभीषणः ।
अदेशकालेसम्प्राप्तस्सर्वथाशङ् क्यतामयम् ॥

baddhavairāccapāpāccarākṣesendrādvibhīṣaṇaḥ |
adeśakālesamprāptassarvathāśaṅ kyatāmayam ||

ततोमैन्दस्तुसम्प्रेक्ष्यनयापनयकोविदः ।
वाक्यंवचनसम्पन्नोबभाषेहेतुमत्तरम् ॥

tatomaindastusamprekṣyanayāpanayakovidaḥ |
vākyaṃvacanasampannobabhāṣehetumattaram ||

वजनंनामतस्यैषरावणस्यविभीषणः ।
पृच्छयतांमधुरेणायंशनैर्नरपतीश्वर ॥

vajanaṃnāmatasyaiṣarāvaṇasyavibhīṣaṇaḥ |
pṛcchayatāṃmadhureṇāyaṃśanairnarapatīśvara ||

भावमस्यतुविज्ञायतत्त्वतस्त्वंकरिष्यसि ।
यदिदुष्टोनदुष्टोवाबुद्धिपूर्वंनरर्षभ ॥

bhāvamasyatuvijñāyatattvatastvaṃkariṣyasi |
yadiduṣṭonaduṣṭovābuddhipūrvaṃnararṣabha ||

अथसंस्कारसम्पन्नोहनुमान् सचिवोत्तमः ।
उवाचवचनंश्लक्ष्णमर्थवन्मधुरंलघु ॥

athasaṃskārasampannohanumān sacivottamaḥ |
uvācavacanaṃślakṣṇamarthavanmadhuraṃlaghu ||

नभवन्तंमतिश्रेष्ठंसमर्थंवदतांवरम् ।
अतिशाययितुंशक्तोबृहस्पतिरपिब्रुवन् ॥

nabhavantaṃmatiśreṣṭhaṃsamarthaṃvadatāṃvaram |
atiśāyayituṃśaktobṛhaspatirapibruvan ||

नवादान्नपिसङ्घर्षान्नाधिक्यान्नचकामतः ।
वक्ष्यामिवचनंराजन्यथार्थंरामगौरवात् ॥

navādānnapisaṅgharṣānnādhikyānnacakāmataḥ |
vakṣyāmivacanaṃrājanyathārthaṃrāmagauravāt ||

अर्थानर्थनिमित्तंहियदुक्तंसचिवैस्तव ।
तत्रदोषंप्रपश्यामिक्रियानह्युपपद्यते ॥

arthānarthanimittaṃhiyaduktaṃsacivaistava |
tatradoṣaṃprapaśyāmikriyānahyupapadyate ||

ऋतेनियोगात्सामर्थ्यमवबोद्धुंनशक्यते ।
सहसाविनियोगोहिदोषवान्प्रतिभातिमे ॥

ṛteniyogātsāmarthyamavaboddhuṃnaśakyate |
sahasāviniyogohidoṣavānpratibhātime ||

चारप्रणिहितंयुक्तंयदुक्तंसचिवैस्तव ।
अर्थस्यासम्भवात्तत्रकारणंनोपयुज्यते ॥

cārapraṇihitaṃyuktaṃyaduktaṃsacivaistava |
arthasyāsambhavāttatrakāraṇaṃnopayujyate ||

अदेशकालेसम्प्राप्तइत्ययंयद्विभीषणः ।
विवक्षातत्रमेऽस्तीयंतांनिबोधयथामति ॥

adeśakālesamprāptaityayaṃyadvibhīṣaṇaḥ |
vivakṣātatrame'stīyaṃtāṃnibodhayathāmati ||

सएषदेशः कालश्चभवतीतियथातथा ।
पुरुषात्पुरुषंप्राप्यतथादोषगुणावपि ॥

saeṣadeśaḥ kālaścabhavatītiyathātathā |
puruṣātpuruṣaṃprāpyatathādoṣaguṇāvapi ||

त्म्यंरावणेदृष्टवाविक्रमंचतथात्वयि ।
युक्तमागमनंह्यत्रसदृशंतस्यबुद्धितः ॥

tmyaṃrāvaṇedṛṣṭavāvikramaṃcatathātvayi |
yuktamāgamanaṃhyatrasadṛśaṃtasyabuddhitaḥ ||

अज्ञातरूपैःपुरुषैस्सराजन्पृच्छ् यतामिति ।
यदुक्तमत्रमेप्रेक्षाकाचिदस्तिसमीक्षिता ॥

ajñātarūpaiḥpuruṣaissarājanpṛcch yatāmiti |
yaduktamatrameprekṣākācidastisamīkṣitā ||

पृच्छयमानोविशङ्केतसहसाबुद्धिमान्वचः ।
तत्रमित्रंप्रदुष्येतमिथ्यापृष्टंसुखागतम् ॥

pṛcchayamānoviśaṅketasahasābuddhimānvacaḥ |
tatramitraṃpraduṣyetamithyāpṛṣṭaṃsukhāgatam ||

अशक्यस्सहसाराजन्भावोबोद्धुंपरस्यवै ।
अन्तस्स्वभावैर्गीतैस्तैर्नैपुण्यंपश्यतांभृशम् ॥

aśakyassahasārājanbhāvoboddhuṃparasyavai |
antassvabhāvairgītaistairnaipuṇyaṃpaśyatāṃbhṛśam ||

नत्वस्यब्रुवतोजातुलक्ष्यतेदुष्टभावता ।
प्रसन्नंवदनंचापितस्मान्मेनास्तिसंशयः ॥

natvasyabruvatojātulakṣyateduṣṭabhāvatā |
prasannaṃvadanaṃcāpitasmānmenāstisaṃśayaḥ ||

अशङ्कितमतिस्स्वस्थोनशठःपरिसर्पति ।
नचास्यदुष्टावाक्चापितस्मान्नास्तीहसंशयः ॥

aśaṅkitamatissvasthonaśaṭhaḥparisarpati |
nacāsyaduṣṭāvākcāpitasmānnāstīhasaṃśayaḥ ||

आकारश्चाद्यमानोऽपिनशक्योविनिगूहितम् ।
बलाद्धिविवृणोत्येवभावमन्तर्गतंनृणाम् ॥

ākāraścādyamāno'pinaśakyovinigūhitam |
balāddhivivṛṇotyevabhāvamantargataṃnṛṇām ||