Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 124 of 131 29 shlokas Journey stop 25
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 124

The Pushpaka for the Journey

युद्धकांड, सर्ग 124: यात्रा के लिए पुष्पक

Anxious to reach Bharata, Rama asks Vibhishana for the Pushpaka chariot.

भरत के पास पहुँचने को आतुर राम विभीषण से पुष्पक विमान माँगते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.124.1

तांरात्रिमुषितंरामंसुखोत्थिमरिन्दमम् ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंजयंपृष्टवाविभीषणः ॥

tāṃrātrimuṣitaṃrāmaṃsukhotthimarindamam |
abravītprāñjalirvākyaṃjayaṃpṛṣṭavāvibhīṣaṇaḥ ||

2-3 6.124.2-3

स्नानानिचाङ्गरागाणिवस्त्राण्याभरणानि च ।
चन्दनानि च दिव्यानिमाल्यानिविविधानि च ।
अलङ्कारविदश्चेमानार्यःपद्मनिभेक्षणाः ।
उपस्थितास्त्वांविधवत्स्नापयिष्यन्तिराघव ॥

snānānicāṅgarāgāṇivastrāṇyābharaṇāni ca |
candanāni ca divyānimālyānivividhāni ca |
alaṅkāravidaścemānāryaḥpadmanibhekṣaṇāḥ |
upasthitāstvāṃvidhavatsnāpayiṣyantirāghava ||

4 6.124.4

एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थः प्रत्युवाचविभीषणम् ।
हरीन्सुग्रीवमुख्यांस्त्वंस्नानेनोपनिमन्त्रय ॥

evamuktastukākutsthaḥ pratyuvācavibhīṣaṇam |
harīnsugrīvamukhyāṃstvaṃsnānenopanimantraya ||

5 6.124.5

स तुताम्यतिधर्मात्माममहेतोस्सुखोचितः ।
सुकुमारोमहाबाहोकुमारः सत्यसंश्रयः ॥

sa tutāmyatidharmātmāmamahetossukhocitaḥ |
sukumāromahābāhokumāraḥ satyasaṃśrayaḥ ||

6 6.124.6

तंविनाकैकयीपुत्रंभरतंधर्मचारिणम् ।
न मेस्नानंबहुमतंवस्त्राण्याभरणानि च ॥

taṃvinākaikayīputraṃbharataṃdharmacāriṇam |
na mesnānaṃbahumataṃvastrāṇyābharaṇāni ca ||

7 6.124.7

एतत्पश्ययथाक्षिप्रंप्रतिगच्छामतांपुरीम् ।
अयोध्यांगच्छतोह्येषपन्थाःपरमदुर्गमः ॥

etatpaśyayathākṣipraṃpratigacchāmatāṃpurīm |
ayodhyāṃgacchatohyeṣapanthāḥparamadurgamaḥ ||

8 6.124.8

एवमुक्तस्तुकाकुत्स्थंप्रत्युवाचविभीषणः ।
अह्नात्वांप्रापयिष्यामितांपुरींपार्थिवात्मज ॥

evamuktastukākutsthaṃpratyuvācavibhīṣaṇaḥ |
ahnātvāṃprāpayiṣyāmitāṃpurīṃpārthivātmaja ||

9-10 6.124.9-10

पुष्पकंनामभद्रंतेविमानंसूर्यसन्निभम् ।
ममभ्रातुःकुबेरस्यरावणेनबलीयसा ।
हृतंनिर्जित्यसङ्ग्रामेकामगंदिव्यमुत्तमम् ।
त्वदर्थंपालितंचेदंतिष्ठत्यतुलविक्रम ॥

puṣpakaṃnāmabhadraṃtevimānaṃsūryasannibham |
mamabhrātuḥkuberasyarāvaṇenabalīyasā |
hṛtaṃnirjityasaṅgrāmekāmagaṃdivyamuttamam |
tvadarthaṃpālitaṃcedaṃtiṣṭhatyatulavikrama ||

11 6.124.11

तदिदंमेघसङ्काशंविमानमिहतिष्ठति ।
तेनयास्यसियानेनत्वमयोध्यांगतज्वरः ॥

tadidaṃmeghasaṅkāśaṃvimānamihatiṣṭhati |
tenayāsyasiyānenatvamayodhyāṃgatajvaraḥ ||

12 6.124.12

अहंतेयुद्यनुग्राह्योयदिस्मरसिमेगुणान् ।
वसतावदिहप्राज्ञ यद्यस्तिमयिसौहृदम् ॥

ahaṃteyudyanugrāhyoyadismarasimeguṇān |
vasatāvadihaprājña yadyastimayisauhṛdam ||

13 6.124.13

लक्ष्मणेनसहभ्रात्रावैदेह्याभार्ययासह ।
अर्चितस्सर्वकामैस्त्वंततोराम गमिष्यसि ॥

lakṣmaṇenasahabhrātrāvaidehyābhāryayāsaha |
arcitassarvakāmaistvaṃtatorāma gamiṣyasi ||

14 6.124.14

प्रीतियुक्तस्यविहितांससैन्यःससुहृद्गणः ।
सक्रतियांराममेतावद्गृहेणत्वंमयोद्यताम् ॥

prītiyuktasyavihitāṃsasainyaḥsasuhṛdgaṇaḥ |
sakratiyāṃrāmametāvadgṛheṇatvaṃmayodyatām ||

15 6.124.15

प्रणयाद्भहुमानाच्चसौहार्देन च राघव ।
प्रसादायामिप्रेष्योऽहं न खल्वाज्ञापयामिते ॥

praṇayādbhahumānāccasauhārdena ca rāghava |
prasādāyāmipreṣyo'haṃ na khalvājñāpayāmite ||

16 6.124.16

एवमुक्तस्ततोरामःप्रत्युवाचविभीषणम् ।
रक्षसांवानराणां च सर्वेषामेवशृण्वताम् ॥

evamuktastatorāmaḥpratyuvācavibhīṣaṇam |
rakṣasāṃvānarāṇāṃ ca sarveṣāmevaśṛṇvatām ||

17 6.124.17

पूजितोऽस्मित्वयावीर साचिव्येनपरन्तप ।
सर्वात्मना च चेष्टाभिःसौहार्देनपरेण च ॥

pūjito'smitvayāvīra sācivyenaparantapa |
sarvātmanā ca ceṣṭābhiḥsauhārdenapareṇa ca ||

18 6.124.18

न खल्वेतन्नकुर्यांतेवचनंराक्षसेश्वर ।
तंतुमेभ्रातरंद्रष्टुंभरतंत्वरतेमनः ॥

na khalvetannakuryāṃtevacanaṃrākṣaseśvara |
taṃtumebhrātaraṃdraṣṭuṃbharataṃtvaratemanaḥ ||

19-20 6.124.19-20

मांनिवर्तयितुंयोऽसौचित्रकूटमुपागतः ।
शिरसायाचतोयस्यवचनं न कृतंमया ।
कौसल्यां च सुमित्रां च कैकेयीं च यशस्विनीम् ।
गुहं च सुहृदंचैवपौरान्जनपदैस्सह ॥

māṃnivartayituṃyo'saucitrakūṭamupāgataḥ |
śirasāyācatoyasyavacanaṃ na kṛtaṃmayā |
kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca kaikeyīṃ ca yaśasvinīm |
guhaṃ ca suhṛdaṃcaivapaurānjanapadaissaha ||

21 6.124.21

अनुजानीहमांसौम्य पूजितोऽस्मिविभीषण ।
मन्युर्नखलुकर्तव्यःसखेत्वांचानुमानये ॥

anujānīhamāṃsaumya pūjito'smivibhīṣaṇa |
manyurnakhalukartavyaḥsakhetvāṃcānumānaye ||

22 6.124.22

उपस्थापयमेशीघ्रंविमानंराक्षसेश्वर ।
कृतकार्यस्यमेवासःकथंस्यादिहसम्मतः ॥

upasthāpayameśīghraṃvimānaṃrākṣaseśvara |
kṛtakāryasyamevāsaḥkathaṃsyādihasammataḥ ||

23-28 6.124.23-28

एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।
विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।
ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।
कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।
पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।
शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।
प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।
घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।
यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।
बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।
तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ॥

evamuktasturāmeṇarākṣasendrovibhīṣaṇaḥ |
vimānasūryasaṅkāśamājuhāvatvarānvitaḥ |
tataḥkāñcanacitrāṅgaṃvaidūryamaṇivedikam |
kūṭāgāraiḥparikṣiptaṃsarvatorajataprabham |
pāṇḍurābhiḥpatākābhirdhvajaiścasamalaṅkṛtam |
śobhitaṃkāñcanairharmyairhemapadmavibhūṣitaiḥ |
prakīrṇaṃkiṅkiṇījālairmuktāmaṇigavākṣakam |
ghaṇṭājālaiḥparikṣiptaṃsarvatomadhurasvanam |
yanmeruśikharākāraṃnirmitaṃviśvakarmaṇā |
bṛhabhirbhūṣitaṃharmyairmuktārajataśobhitaiḥ |
talaissphaṭikacitrāṅgaidūryaiścavarāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃmahādhanaiḥ ||

29 6.124.29

उपस्थितमनाधृष्यंतद्विमानंमनोजवम् ।
निवेदयित्वारामायतस्थौतत्रविभीषणः ॥

upasthitamanādhṛṣyaṃtadvimānaṃmanojavam |
nivedayitvārāmāyatasthautatravibhīṣaṇaḥ ||

Next sarga · Yuddha Kanda 125Departure from LankaVibhishana honours the vanaras with gifts, and Rama, Sita and Lakshmana fly north with Vibhishana, Sugriva and the vanaras.

Characters in this sarga

All characters

Retold as a story