Skip to content
Yuddha Kanda Sarga 104 of 131 31 shlokas Journey stop 23
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 104

A Battle Watched by Gods

युद्धकांड, सर्ग 104: देवताओं के सामने युद्ध

Rama and Ravana fight as the gods and sages watch from the sky.

देवताओं और ऋषियों के आकाश से देखते हुए राम और रावण युद्ध करते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 6.104.1

तस्यक्रुद्धस्यवदनंदृष्टवारामस्यधीमतः ।
सर्वभूतानिवित्रेसुःप्राकम्पत च मेदिनी ॥

tasyakruddhasyavadanaṃdṛṣṭavārāmasyadhīmataḥ |
sarvabhūtānivitresuḥprākampata ca medinī ||

2 6.104.2

सिंहशार्दूलान्शैलस्सञ्चचालचलद्द्रुमः ।
बभूवचापिक्षुभितःसमुद्रःसरिताम्पतिः ॥

siṃhaśārdūlānśailassañcacālacaladdrumaḥ |
babhūvacāpikṣubhitaḥsamudraḥsaritāmpatiḥ ||

3 6.104.3

खराश्चखरनिर्घोषागगनेपरुषाघनाः ।
औत्पातिकानिनर्दन्तस्समन्तात्परिचक्रमुः ॥

kharāścakharanirghoṣāgaganeparuṣāghanāḥ |
autpātikāninardantassamantātparicakramuḥ ||

4 6.104.4

रामंदृष्टवासुसङ्क्रुद्धमुत्पातांश्चैवसुदारुणान् ।
वित्रेसुस्सर्वभूतानिरावणस्याभवद्भयम् ॥

rāmaṃdṛṣṭavāsusaṅkruddhamutpātāṃścaivasudāruṇān |
vitresussarvabhūtānirāvaṇasyābhavadbhayam ||

5-6 6.104.5-6

विमानस्थास्तदादेवागन्धर्वाश्चमहोरगाः ।
ऋषिदावनदैत्याश्चगरुत्मन्तश्चखेचराः ।
ददृशुस्तेतदायुद्धंलोकसम्वर्तसंस्थितम् ।
नानाप्रहरणैर्भीमैश्शूरयोस्सम्प्रयुध्यतोः ॥

vimānasthāstadādevāgandharvāścamahoragāḥ |
ṛṣidāvanadaityāścagarutmantaścakhecarāḥ |
dadṛśustetadāyuddhaṃlokasamvartasaṃsthitam |
nānāpraharaṇairbhīmaiśśūrayossamprayudhyatoḥ ||

7 6.104.7

ऊचुस्सुरासुरास्सर्वेतदाविग्रहमागताः ।
प्रेक्षमाणामहर्युद्धंवाक्यंभक्त्याप्रहृष्टवत् ॥

ūcussurāsurāssarvetadāvigrahamāgatāḥ |
prekṣamāṇāmaharyuddhaṃvākyaṃbhaktyāprahṛṣṭavat ||

8 6.104.8

दशग्रीवंजयेत्याहुरसुराःसमवस्थिताः ।
देवाराममवोचंस्तेत्वंजयेतिपुनःपुनः ॥

daśagrīvaṃjayetyāhurasurāḥsamavasthitāḥ |
devārāmamavocaṃstetvaṃjayetipunaḥpunaḥ ||

9-12 6.104.9-12

एतस्मिन्नन्तरेक्रोधाद्राघवस्य स रावणः ।
प्रहर्तुकामोदुष्टात्मास्पृशन् प्रहरणंमहत् ।
वज्रसारंमहानादंसर्वशत्रुनिबर्हणम् ।
शैलशृङ्गनिभैःकूटैश्चित्तदृष्टिभयावहम् ।
सधूममिवतीक्ष्णाग्रंयुगान्ताग्निचमोपमम् ।
अतिरौद्रमनासाद्यंकालेनापिदुरासदम् ।
त्रासनंसर्वभूतानांदारणंभेदनंतथा ।
प्रदीप्तमिवरोषेणशूलंजग्राहरावणः ॥

etasminnantarekrodhādrāghavasya sa rāvaṇaḥ |
prahartukāmoduṣṭātmāspṛśan praharaṇaṃmahat |
vajrasāraṃmahānādaṃsarvaśatrunibarhaṇam |
śailaśṛṅganibhaiḥkūṭaiścittadṛṣṭibhayāvaham |
sadhūmamivatīkṣṇāgraṃyugāntāgnicamopamam |
atiraudramanāsādyaṃkālenāpidurāsadam |
trāsanaṃsarvabhūtānāṃdāraṇaṃbhedanaṃtathā |
pradīptamivaroṣeṇaśūlaṃjagrāharāvaṇaḥ ||

13 6.104.13

तच्छूलंपरमक्रुद्धोमध्येजग्राहवीर्यवान् ।
अनेकैःसमरेश्शूरैराक्षसैःपरिवारितः ॥

tacchūlaṃparamakruddhomadhyejagrāhavīryavān |
anekaiḥsamareśśūrairākṣasaiḥparivāritaḥ ||

14 6.104.14

समुद्यम्यमहाकायोननादयुधिभैरवम् ।
संरक्तनयनोरोषात्स्वसैन्यमभिहर्षयन् ॥

samudyamyamahākāyonanādayudhibhairavam |
saṃraktanayanoroṣātsvasainyamabhiharṣayan ||

15 6.104.15

पृथिवींचान्तरिक्षं च दिशश्चप्रदिशस्तथा ।
प्राकम्पयत्तदाशब्दोराक्षसेन्द्रस्यदारुणः ॥

pṛthivīṃcāntarikṣaṃ ca diśaścapradiśastathā |
prākampayattadāśabdorākṣasendrasyadāruṇaḥ ||

16 6.104.16

अतिनादस्य्यदानेनतेनतस्यदुरात्मनः ।
सर्वभूतानिवित्रेसुस्सागरश्चप्रचुक्षुभे ॥

atinādasyyadānenatenatasyadurātmanaḥ |
sarvabhūtānivitresussāgaraścapracukṣubhe ||

17 6.104.17

स गृहीत्वामहावीर्यश्शूलंतद्रावणोमहत् ।
विनद्यसुमहानादंरामंपरुषमब्रवीत् ॥

sa gṛhītvāmahāvīryaśśūlaṃtadrāvaṇomahat |
vinadyasumahānādaṃrāmaṃparuṣamabravīt ||

18 6.104.18

शूलोऽयंवज्रसारस्तेरामरोषान्मयोद्यतः ।
तवभ्रातृसहायस्यसम्यक् प्राणान् हरिष्यति ॥

śūlo'yaṃvajrasārasterāmaroṣānmayodyataḥ |
tavabhrātṛsahāyasyasamyak prāṇān hariṣyati ||

19 6.104.19

रक्षसामद्यशूराणांनिहतानांचमूमुखे ।
त्वांनिहत्यरणश्लाघीकरोमितरसासमम् ॥

rakṣasāmadyaśūrāṇāṃnihatānāṃcamūmukhe |
tvāṃnihatyaraṇaślāghīkaromitarasāsamam ||

20 6.104.20

तिष्ठेदानींनिहमनित्वामेषशूलेनराघव ।
एवमुक्त्वा स चिक्षेपतच्छूलंराक्षसाधिपः ॥

tiṣṭhedānīṃnihamanitvāmeṣaśūlenarāghava |
evamuktvā sa cikṣepatacchūlaṃrākṣasādhipaḥ ||

21 6.104.21

तद्रावणकरान्मुक्तंविद्युन्मालासमावृतम् ।
अष्टघण्टंमहानादंवियद्गतमशोभत ॥

tadrāvaṇakarānmuktaṃvidyunmālāsamāvṛtam |
aṣṭaghaṇṭaṃmahānādaṃviyadgatamaśobhata ||

22 6.104.22

तच्छूलंराघवोदृष्टवाज्वलन्तंघोरदर्शनम् ।
ससर्जविशिखान्रामश्चापमायम्यवीर्यवान् ॥

tacchūlaṃrāghavodṛṣṭavājvalantaṃghoradarśanam |
sasarjaviśikhānrāmaścāpamāyamyavīryavān ||

23 6.104.23

आपतन्तंशरौघेणवारयामासराघवः ।
उत्पतन्तंयुगान्तानगिंजलौघैरिववासवः ॥

āpatantaṃśaraugheṇavārayāmāsarāghavaḥ |
utpatantaṃyugāntānagiṃjalaughairivavāsavaḥ ||

24 6.104.24

निर्ददाह स तान्बाणान्रामकार्मुकनिःसृतान् ।
रावणस्यमहान् शूलःपतङ्गानिवपावकः ॥

nirdadāha sa tānbāṇānrāmakārmukaniḥsṛtān |
rāvaṇasyamahān śūlaḥpataṅgānivapāvakaḥ ||

25 6.104.25

तान्दृष्टवाभस्मसाद्भूतान्शूलसम्स्पर्शचूर्णितान् ।
सायकानन्तरिक्षस्थान् राघवःक्रोधमाहरत् ॥

tāndṛṣṭavābhasmasādbhūtānśūlasamsparśacūrṇitān |
sāyakānantarikṣasthān rāghavaḥkrodhamāharat ||

26 6.104.26

स तांमातलिनानीतांशक्तिंवासवसम्मताम् ।
जग्राहपरमक्रुद्धोराघवोरघुनन्दनः ॥

sa tāṃmātalinānītāṃśaktiṃvāsavasammatām |
jagrāhaparamakruddhorāghavoraghunandanaḥ ||

27 6.104.27

सातोलिताबलवताशक्तिर्घण्टाकृतस्वना ।
नभःप्रज्वालयामासयुगान्तोल्केवसप्रभा ॥

sātolitābalavatāśaktirghaṇṭākṛtasvanā |
nabhaḥprajvālayāmāsayugāntolkevasaprabhā ||

28 6.104.28

साक्षिप्ताराक्षसेन्द्रस्यतस्मिन्कूलेपपात ह ।
भिन्नःशक्त्यामहान् शूलोनिपपातहतद्युतिः ॥

sākṣiptārākṣasendrasyatasminkūlepapāta ha |
bhinnaḥśaktyāmahān śūlonipapātahatadyutiḥ ||

29 6.104.29

निर्भिभेदततोबाणैर्हयानस्यमहाजवान् ।
रामस्त्रीक्ष्णैर्महावेगैर्भाणवद्भिरजिह्मगैः ॥

nirbhibhedatatobāṇairhayānasyamahājavān |
rāmastrīkṣṇairmahāvegairbhāṇavadbhirajihmagaiḥ ||

30 6.104.30

निर्बिभेदोरपितदारावणंनिशितैश्शरैः ।
राघवःपरमायत्तोललाटेपत्रतिभिस्त्रिभिः ॥

nirbibhedorapitadārāvaṇaṃniśitaiśśaraiḥ |
rāghavaḥparamāyattolalāṭepatratibhistribhiḥ ||

31 6.104.31

स शरैर्भिन्नसर्वाङ्गोगात्रप्रसृतशोणितः ।
राक्षसेन्द्रस्समूहस्थःफुल्लाशोकइवाबभौ ॥

sa śarairbhinnasarvāṅgogātraprasṛtaśoṇitaḥ |
rākṣasendrassamūhasthaḥphullāśokaivābabhau ||

Next sarga · Yuddha Kanda 105Ravana Is OverwhelmedRama names Ravana's crimes and rains arrows on him until his charioteer drives him from the field.

Characters in this sarga

All characters

Retold as a story