Vishnu Fights the Rakshasas

नारायणगिरिं ते तु गर्जन्तो राक्षसाम्बुदाः ।
ववर्षुः शरवर्षेण वर्षेणेवाद्रिमम्बुदाः ॥

nārāyaṇagiriṃ te tu garjanto rākṣasāmbudāḥ |
vavarṣuḥ śaravarṣeṇa varṣeṇevādrimambudāḥ ||

श्यामावदातस्तैर्विष्णुर्नीलैर्नक्तञ्चरोत्तमैः ।
वृतो ऽञ्जनगिरीवासीत् वर्षमाणैः पयोधरैः ॥

śyāmāvadātastairviṣṇurnīlairnaktañcarottamaiḥ |
vṛto 'ñjanagirīvāsīt varṣamāṇaiḥ payodharaiḥ ||

शलभा इव केदारं मशका इव पर्वतम् ।
यथामृतघटं दंशा मकरा इव चार्णवम् ॥

śalabhā iva kedāraṃ maśakā iva parvatam |
yathāmṛtaghaṭaṃ daṃśā makarā iva cārṇavam ||

तथा रक्षोधनुर्मुक्ता वज्रानिलमनोजवाः ।
हरिं विशन्ति स्म शरा लोका इव विपर्यये ॥

tathā rakṣodhanurmuktā vajrānilamanojavāḥ |
hariṃ viśanti sma śarā lokā iva viparyaye ||

स्यन्दनैः स्यन्दनगता गजैश्च गजपृष्ठगाः ।
अश्वारोहास्तथाश्वैश्च पादाताश्चाम्बरे स्थिताः ॥

syandanaiḥ syandanagatā gajaiśca gajapṛṣṭhagāḥ |
aśvārohāstathāśvaiśca pādātāścāmbare sthitāḥ ||

राक्षसेन्द्रा गिरिनिभाः शरैः शक्त्यृष्टितोमरैः ।
निरुछ्वासं हरिं चक्रुः प्राणायामा इव द्विजम् ॥

rākṣasendrā girinibhāḥ śaraiḥ śaktyṛṣṭitomaraiḥ |
niruchvāsaṃ hariṃ cakruḥ prāṇāyāmā iva dvijam ||

निशाचरैस्ताड्यमानो मीनैरिव महोदधिः ।
शार्ङ्गमायम्य दुर्धर्षो राक्षसेभ्यो ऽसृजच्छरान् ॥

niśācaraistāḍyamāno mīnairiva mahodadhiḥ |
śārṅgamāyamya durdharṣo rākṣasebhyo 'sṛjaccharān ||

शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्वज्रवक्त्रैर्मनोजवैः ।
चिच्छेद विष्णुर्निशितैः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥

śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairvajravaktrairmanojavaiḥ |
ciccheda viṣṇurniśitaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

विद्राव्य शरवर्षेण वर्षा वायुरिवोत्थितम् ।
पाञ्चजन्यं महाशङ्खं प्रदध्मौ पुरुषोत्तमः ॥

vidrāvya śaravarṣeṇa varṣā vāyurivotthitam |
pāñcajanyaṃ mahāśaṅkhaṃ pradadhmau puruṣottamaḥ ||

सो ऽम्बुजो हरिणा ध्मातः सर्वप्राणेन शङ्खराट् ।
ररास भीमनिर्हादस्त्रैलोक्यं व्यथयन्निव ॥

so 'mbujo hariṇā dhmātaḥ sarvaprāṇena śaṅkharāṭ |
rarāsa bhīmanirhādastrailokyaṃ vyathayanniva ||

शङ्खराजरवः सो ऽथ त्रासयामास राक्षसान् ।
मृगराज इवारण्ये समदानिव कुञ्जरान् ॥

śaṅkharājaravaḥ so 'tha trāsayāmāsa rākṣasān |
mṛgarāja ivāraṇye samadāniva kuñjarān ||

न शेकुरश्वाः संस्थातुं विमदाः कुञ्जराभवन् ।
स्यन्दनेभ्यश्च्युता वीराः शङ्खरावितदुर्बलाः ॥

na śekuraśvāḥ saṃsthātuṃ vimadāḥ kuñjarābhavan |
syandanebhyaścyutā vīrāḥ śaṅkharāvitadurbalāḥ ||

शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता वज्रतुल्याननाः शराः ।
विदार्य तानि रक्षांसि सुपुङ्खा विविशुः क्षितिम् ॥

śārṅgacāpavinirmuktā vajratulyānanāḥ śarāḥ |
vidārya tāni rakṣāṃsi supuṅkhā viviśuḥ kṣitim ||

भिद्यमानाः शरैः सङ्ख्ये नारायणकरच्युतैः ।
निपेतू राक्षसा भूमौ शैला वज्रहता इव ॥

bhidyamānāḥ śaraiḥ saṅkhye nārāyaṇakaracyutaiḥ |
nipetū rākṣasā bhūmau śailā vajrahatā iva ||

व्रणानि परगात्रेभ्यो विष्णुचक्रकृतानि वै ।
असृक्क्षरन्ति धाराभिः स्वर्णधारा इवाचलाः ॥

vraṇāni paragātrebhyo viṣṇucakrakṛtāni vai |
asṛkkṣaranti dhārābhiḥ svarṇadhārā ivācalāḥ ||

शङ्खराजरवश्चापि शार्ङ्गचापरस्वस्तथा ।
राक्षसानां रवांश्चापि ग्रसते वैष्णवो रवः ॥

śaṅkharājaravaścāpi śārṅgacāparasvastathā |
rākṣasānāṃ ravāṃścāpi grasate vaiṣṇavo ravaḥ ||

तेषां शिरोधरान्धूताञ्छरध्वजधनूंषि च ।
रथान्पताकास्तूणीरांश्चिच्छेद स हरिः शरैः ॥

teṣāṃ śirodharāndhūtāñcharadhvajadhanūṃṣi ca |
rathānpatākāstūṇīrāṃściccheda sa hariḥ śaraiḥ ||

सूर्यादिव करा घोरा ऊर्मयः सागरादिव ।
पर्वतादिव नागेन्द्रा धारौघा इव चाम्बुदात् ॥

sūryādiva karā ghorā ūrmayaḥ sāgarādiva |
parvatādiva nāgendrā dhāraughā iva cāmbudāt ||

तथा शार्ङ्गविनिर्मुक्ताः शरा नारायणेरिताः ।
निर्धावन्तीषवस्तूर्णं शतशोथ सहस्रशः ॥

tathā śārṅgavinirmuktāḥ śarā nārāyaṇeritāḥ |
nirdhāvantīṣavastūrṇaṃ śataśotha sahasraśaḥ ||

शरभेण यथा सिंहाः सिंहेन द्विरदा यथा ।
द्विरदेन यथा व्याघ्रा व्याघ्रेण द्वीपिनो यथा ॥

śarabheṇa yathā siṃhāḥ siṃhena dviradā yathā |
dviradena yathā vyāghrā vyāghreṇa dvīpino yathā ||

द्वीपिनेव यथा श्वानः शुना मार्जारका यथा ।
मार्जारेण यथा सर्पाः सर्पेण च यथा ऽ ऽखवः ॥

dvīpineva yathā śvānaḥ śunā mārjārakā yathā |
mārjāreṇa yathā sarpāḥ sarpeṇa ca yathā ' 'khavaḥ ||

तथा ते राक्षसाः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
द्रवन्ति द्राविताश्चन्ये शायिताश्च महीतले ॥

tathā te rākṣasāḥ sarve viṣṇunā prabhaviṣṇunā |
dravanti drāvitāścanye śāyitāśca mahītale ||

राक्षसानां सहस्राणि निहत्य मधुसूदनः ।
वारिजं पूरयामास तोयदं सुरराडिव ॥

rākṣasānāṃ sahasrāṇi nihatya madhusūdanaḥ |
vārijaṃ pūrayāmāsa toyadaṃ surarāḍiva ||

नारायणशरत्रस्तं शङ्खनादसुविह्वलम् ।
ययौ लङ्कामभिमुखं प्रभग्नं राक्षसं बलम् ॥

nārāyaṇaśaratrastaṃ śaṅkhanādasuvihvalam |
yayau laṅkāmabhimukhaṃ prabhagnaṃ rākṣasaṃ balam ||

प्रभग्ने राक्षसबले नारायणशराहते ।
सुमाली शरवर्षेण निववार रणे हरिम् ॥

prabhagne rākṣasabale nārāyaṇaśarāhate |
sumālī śaravarṣeṇa nivavāra raṇe harim ||

स तु तं छादयामास नीहार इव भास्करम् ।
राक्षसाः सत्त्वसम्पन्नाः पुनर्धैर्यं समादधुः ॥

sa tu taṃ chādayāmāsa nīhāra iva bhāskaram |
rākṣasāḥ sattvasampannāḥ punardhairyaṃ samādadhuḥ ||

अथ सो ऽभ्यपतद्रोषाद्राक्षसो बलदर्पितः ।
महानादं प्रकुर्वाणो राक्षसाञ्जीवयन्निव ॥

atha so 'bhyapatadroṣādrākṣaso baladarpitaḥ |
mahānādaṃ prakurvāṇo rākṣasāñjīvayanniva ||

उत्क्षिप्य लम्बाभरणं धुन्वन्करमिव द्विपः ।
ररास राक्षसो हर्षात्सतडित्तोयदो यथा ॥

utkṣipya lambābharaṇaṃ dhunvankaramiva dvipaḥ |
rarāsa rākṣaso harṣātsataḍittoyado yathā ||

सुमालेर्नर्दतस्तस्य शिरो ज्वलितकुण्डलम् ।
चिच्छेद यन्तुरश्वाश्च भ्रान्तास्तस्य तु रक्षसः ॥

sumālernardatastasya śiro jvalitakuṇḍalam |
ciccheda yanturaśvāśca bhrāntāstasya tu rakṣasaḥ ||

तैरश्वैर्भ्राम्यते भ्रान्तैः सुमाली राक्षसेश्वरः ।
इन्द्रियाश्वैः परिभ्रान्तैर्धृतिहीनो यथा नरः ॥

tairaśvairbhrāmyate bhrāntaiḥ sumālī rākṣaseśvaraḥ |
indriyāśvaiḥ paribhrāntairdhṛtihīno yathā naraḥ ||

ततो विष्णुं महाबाहुं प्रपतन्तं रणाजिरे ।
हृते सुमालेरश्वैश्च रथे विष्णुरथं प्रति ॥

tato viṣṇuṃ mahābāhuṃ prapatantaṃ raṇājire |
hṛte sumāleraśvaiśca rathe viṣṇurathaṃ prati ||

माली चाभ्यद्रवद्युक्तः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
मालेर्धनुश्च्युता बाणाः कार्तस्वरविभूषिताः ।
विविशुर्हरिमासाद्य क्रौञ्चं पत्ररथा इव ॥

mālī cābhyadravadyuktaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ |
mālerdhanuścyutā bāṇāḥ kārtasvaravibhūṣitāḥ |
viviśurharimāsādya krauñcaṃ patrarathā iva ||

अर्द्यमानः शरैः सो ऽथ मालिमुक्तैः सहस्रशः ।
चुक्षुभे न रणे विष्णुर्जितेन्द्रिय इवाधिभिः ॥

ardyamānaḥ śaraiḥ so 'tha mālimuktaiḥ sahasraśaḥ |
cukṣubhe na raṇe viṣṇurjitendriya ivādhibhiḥ ||

अथ मौर्वीस्वनं कृत्वा भगवान्भूतभावनः ।
मालिनं प्रति बाणौघान्ससर्जारिनिषूदनः ॥

atha maurvīsvanaṃ kṛtvā bhagavānbhūtabhāvanaḥ |
mālinaṃ prati bāṇaughānsasarjāriniṣūdanaḥ ||

ते मालिदेहमासाद्य वज्रविद्युत्प्रभाः शराः ।
पिबन्ति रुधिरं तस्य नागा इव सुधारसम् ॥

te mālidehamāsādya vajravidyutprabhāḥ śarāḥ |
pibanti rudhiraṃ tasya nāgā iva sudhārasam ||

मालिनं विमुखं कृत्वा शङ्खचक्रगदाधरः ।
मालिमौलिं ध्वजं चापं वाजिनश्चाप्यपातयत् ॥

mālinaṃ vimukhaṃ kṛtvā śaṅkhacakragadādharaḥ |
mālimauliṃ dhvajaṃ cāpaṃ vājinaścāpyapātayat ||

विरथस्तु गदां गृह्य माली नक्तञ्चरोत्तमः ।
आपुप्लुवे गदापाणिर्गिर्यग्रादिव केसरी ॥

virathastu gadāṃ gṛhya mālī naktañcarottamaḥ |
āpupluve gadāpāṇirgiryagrādiva kesarī ||

गदया गरुडेशानमीशानमिव चान्तकः ।
ललाटदेशे ऽभ्यहनद्वज्रेणेन्द्रो यथा ऽचलम् ॥

gadayā garuḍeśānamīśānamiva cāntakaḥ |
lalāṭadeśe 'bhyahanadvajreṇendro yathā 'calam ||

गदयाभिहतस्तेन मालिना गरुडो भृशम् ।
रणात्पराङ्मुखं देवं कृतवान्वेदनातुरः ॥

gadayābhihatastena mālinā garuḍo bhṛśam |
raṇātparāṅmukhaṃ devaṃ kṛtavānvedanāturaḥ ||

पराङ्मुखे कृते देवे मालिना गरुडेन वै ।
उदतिष्ठन्महाञ्छब्दो रक्षसामभिनर्दताम् ॥

parāṅmukhe kṛte deve mālinā garuḍena vai |
udatiṣṭhanmahāñchabdo rakṣasāmabhinardatām ||

रक्षसां रवतां रावं श्रुत्वा हरिहयानुजः ॥

rakṣasāṃ ravatāṃ rāvaṃ śrutvā harihayānujaḥ ||

तिर्यगास्थाय सङ्क्रुद्धः पक्षीशे भगवान्हरिः ।
पराङ्मुखो ऽप्युत्ससर्ज मालेश्चक्रं जिघांसया ॥

tiryagāsthāya saṅkruddhaḥ pakṣīśe bhagavānhariḥ |
parāṅmukho 'pyutsasarja māleścakraṃ jighāṃsayā ||

तत्सूर्यमण्डलाभासं स्वभासा भासयन्नभः ।
कालचक्रनिभं चक्रं मालेः शीर्षमपातयत् ॥

tatsūryamaṇḍalābhāsaṃ svabhāsā bhāsayannabhaḥ |
kālacakranibhaṃ cakraṃ māleḥ śīrṣamapātayat ||

तच्छिरो राक्षसेन्द्रस्य चक्रोत्कृत्तं बिभीषणम् ।
पपात रुधिरोद्गारि पुरा राहुशिरो यथा ॥

tacchiro rākṣasendrasya cakrotkṛttaṃ bibhīṣaṇam |
papāta rudhirodgāri purā rāhuśiro yathā ||

ततः सुरैः संसहृष्टैः सर्वप्राणसमीरितः ।
सिंहनादरवोन्मुक्तः साधु देवेतिवादिभिः ॥

tataḥ suraiḥ saṃsahṛṣṭaiḥ sarvaprāṇasamīritaḥ |
siṃhanādaravonmuktaḥ sādhu devetivādibhiḥ ||

मालिनं निहतं दृष्ट्वा सुमाली माल्यवानपि ।
सबलौ शोकसन्तप्तौ लङ्कामेव प्रधावितौ ॥

mālinaṃ nihataṃ dṛṣṭvā sumālī mālyavānapi |
sabalau śokasantaptau laṅkāmeva pradhāvitau ||

गरुडस्तु समाश्वस्तः सन्निवृत्य यथा पुरा ।
राक्षसान्द्रावयामास पक्षवातेन कोपितः ॥

garuḍastu samāśvastaḥ sannivṛtya yathā purā |
rākṣasāndrāvayāmāsa pakṣavātena kopitaḥ ||

चक्रकृत्तास्यकमला गदासञ्चूर्णितोरसः ।
लाङ्गलग्लपितग्रीवा मुसलैर्भिन्नमस्तकाः ॥

cakrakṛttāsyakamalā gadāsañcūrṇitorasaḥ |
lāṅgalaglapitagrīvā musalairbhinnamastakāḥ ||

केचिच्चैवासिना छिन्नास्तथान्ये शरपीडिताः ।
निपेतुरम्बरात्तूर्णं राक्षसाः सागराम्भसि ॥

keciccaivāsinā chinnāstathānye śarapīḍitāḥ |
nipeturambarāttūrṇaṃ rākṣasāḥ sāgarāmbhasi ||

नारायणो बाणवराशनीभिर्विदारयामास धनुर्विमुक्तैः ।
नक्तञ्चरान्मुक्तविधूतकेशान्यथा ऽशनीभिः सतडिन्महाभ्राः ॥

nārāyaṇo bāṇavarāśanībhirvidārayāmāsa dhanurvimuktaiḥ |
naktañcarānmuktavidhūtakeśānyathā 'śanībhiḥ sataḍinmahābhrāḥ ||

भिन्नातपत्रं पतमानमस्त्रं शरैरपध्वस्तविनीतवेषम् ।
विनिस्सृतान्त्रं भयलोलनेत्रं बलं तदुन्मत्ततरं बभूव ॥

bhinnātapatraṃ patamānamastraṃ śarairapadhvastavinītaveṣam |
vinissṛtāntraṃ bhayalolanetraṃ balaṃ tadunmattataraṃ babhūva ||

सिंहार्दितानामिव कुञ्जराणां निशाचराणां सह कुञ्जराणाम् ।
रवाश्च वेगाश्च समं बभूवुः पुराणसिंहेन विमर्दितानाम् ॥

siṃhārditānāmiva kuñjarāṇāṃ niśācarāṇāṃ saha kuñjarāṇām |
ravāśca vegāśca samaṃ babhūvuḥ purāṇasiṃhena vimarditānām ||

ते वार्यमाणा हरिबाणजालैः सबाणजालानि समुत्सृजन्तः ।
धावन्ति नक्तञ्चरकालमेघा वायुप्रभिन्ना इव कालमेघाः ॥

te vāryamāṇā haribāṇajālaiḥ sabāṇajālāni samutsṛjantaḥ |
dhāvanti naktañcarakālameghā vāyuprabhinnā iva kālameghāḥ ||

चक्रपहारैर्विनिकृत्तशीर्षाः सञ्चूर्णिताङ्गाश्च गदाप्रहारैः ।
अभिप्रहारैर्द्विविधा विभिन्नाः पतन्ति शैला इव राक्षसेन्द्राः ॥

cakrapahārairvinikṛttaśīrṣāḥ sañcūrṇitāṅgāśca gadāprahāraiḥ |
abhiprahārairdvividhā vibhinnāḥ patanti śailā iva rākṣasendrāḥ ||

विलम्बमानैर्मणिहारकुण्डलैर्निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः ।
निपात्यमानैर्ददृशे निरन्तरं निपात्यमानैरिव नीलपर्वतैः ॥

vilambamānairmaṇihārakuṇḍalairniśācarairnīlabalāhakopamaiḥ |
nipātyamānairdadṛśe nirantaraṃ nipātyamānairiva nīlaparvataiḥ ||