Skip to content
Uttara Kanda Sarga 5 of 111 47 shlokas
Valmiki Ramayana · Uttara Kanda · Sarga 5

Malyavan, Sumali and Mali

उत्तरकांड, सर्ग 5: माल्यवान, सुमाली और माली

Sukesha's three sons win boons, have Vishwakarma build them Lanka and begin to torment the gods.

सुकेश के तीन पुत्र वर पाते हैं, विश्वकर्मा से लंका बनवाते हैं और देवताओं को सताने लगते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 7.5.1

सुकेशं धार्मिकं दृष्ट्वा वरलब्धं च राक्षसम् ।
ग्रामणीर्नाम गन्धर्वो विश्वावसुसमप्रभः ॥

sukeśaṃ dhārmikaṃ dṛṣṭvā varalabdhaṃ ca rākṣasam |
grāmaṇīrnāma gandharvo viśvāvasusamaprabhaḥ ||

2 7.5.2

तस्य देववती नाम द्वितीया श्रीरिवात्मजा ।
त्रिषु लोकेषु विख्याता रूपयौवनशालिनी ।
तां सुकेशाय धर्मेण ददौ रक्षःश्रियं यथा ॥

tasya devavatī nāma dvitīyā śrīrivātmajā |
triṣu lokeṣu vikhyātā rūpayauvanaśālinī |
tāṃ sukeśāya dharmeṇa dadau rakṣaḥśriyaṃ yathā ||

3 7.5.3

वरदानकृतैश्वर्यं सा तं प्राप्य पतिं प्रियम् ।
आसीद्देववती तुष्टा धनं प्राप्येव निर्धनः ॥

varadānakṛtaiśvaryaṃ sā taṃ prāpya patiṃ priyam |
āsīddevavatī tuṣṭā dhanaṃ prāpyeva nirdhanaḥ ||

4 7.5.4

स तया सह संयुक्तो रराज रजनीचरः ।
अञ्जनादभिनिष्क्रान्तः करेण्वेव महागजः ॥

sa tayā saha saṃyukto rarāja rajanīcaraḥ |
añjanādabhiniṣkrāntaḥ kareṇveva mahāgajaḥ ||

5 7.5.5

देववत्यां सुकेशस्तु जनयामास राघव ॥

devavatyāṃ sukeśastu janayāmāsa rāghava ||

6 7.5.6

त्रीन् पुत्रान् जनयामास त्रेताग्निसमविग्रहान् ।
माल्यवन्तं सुमालिं च मालिं च बलिनां वरम् ।
त्रींस्त्रिनेत्रसमान्पुत्रान्राक्षसान्राक्षसाधिपः ॥

trīn putrān janayāmāsa tretāgnisamavigrahān |
mālyavantaṃ sumāliṃ ca māliṃ ca balināṃ varam |
trīṃstrinetrasamānputrānrākṣasānrākṣasādhipaḥ ||

7 7.5.7

त्रयो लोका इवाव्यग्राः स्थितास्त्रय इवाग्नयः ।
त्रयो मन्त्रा इवात्युग्रास्त्रयो घोरा इवामयाः ॥

trayo lokā ivāvyagrāḥ sthitāstraya ivāgnayaḥ |
trayo mantrā ivātyugrāstrayo ghorā ivāmayāḥ ||

8 7.5.8

त्रयः सुकेशस्य सुतास्त्रेताग्निसमतेजसः ।
विवृद्धिमगमंस्तत्र व्याधयोपेक्षिता इव ॥

trayaḥ sukeśasya sutāstretāgnisamatejasaḥ |
vivṛddhimagamaṃstatra vyādhayopekṣitā iva ||

9 7.5.9

वरप्राप्तिं पितुस्ते तु ज्ञात्वेश्वरतपोबलात् ।
तपस्तप्तुं गता मेरुं भ्रातरः कृतनिश्चयाः ॥

varaprāptiṃ pituste tu jñātveśvaratapobalāt |
tapastaptuṃ gatā meruṃ bhrātaraḥ kṛtaniścayāḥ ||

10 7.5.10

प्रगृह्य नियमान्घोरान्राक्षसा नृपसत्तम ।
विचेरुस्ते तपो घोरं सर्वभूतभयावहम् ॥

pragṛhya niyamānghorānrākṣasā nṛpasattama |
viceruste tapo ghoraṃ sarvabhūtabhayāvaham ||

11 7.5.11

सत्यार्जवशमोपेतैस्तपोभिरतिदुष्करैः ।
सन्तापयन्तस्त्रील्लोँकान्सदेवासुरमानुषान् ॥

satyārjavaśamopetaistapobhiratiduṣkaraiḥ |
santāpayantastrīllom̐kānsadevāsuramānuṣān ||

12 7.5.12

ततो विभुश्चतुर्वक्त्रो विमानवरमास्थितः ।
सुकेशपुत्रानामन्त्र्य वरदो ऽस्मीत्यभाषत ॥

tato vibhuścaturvaktro vimānavaramāsthitaḥ |
sukeśaputrānāmantrya varado 'smītyabhāṣata ||

13 7.5.13

ब्रह्माणं वरदं ज्ञात्वा सेन्द्रैर्देवगणैर्वृतम् ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे वेपमाना इव द्रुमाः ॥

brahmāṇaṃ varadaṃ jñātvā sendrairdevagaṇairvṛtam |
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve vepamānā iva drumāḥ ||

14 7.5.14

तपसाराधितो देव यदि नो दिशसे वरम् ।
अजेयाः शत्रुहन्तारस्तथैव चिरजीविनः ॥

tapasārādhito deva yadi no diśase varam |
ajeyāḥ śatruhantārastathaiva cirajīvinaḥ ||

15 7.5.15

प्रभविष्ण्वो भवामेति परस्परमनुव्रताः ॥

prabhaviṣṇvo bhavāmeti parasparamanuvratāḥ ||

16 7.5.16

एवं भविष्यतीत्युक्त्वा सुकेशतनयान्विभुः ।
स ययौ ब्रह्मलोकाय ब्रह्मा ब्राह्मणवत्सलः ॥

evaṃ bhaviṣyatītyuktvā sukeśatanayānvibhuḥ |
sa yayau brahmalokāya brahmā brāhmaṇavatsalaḥ ||

17 7.5.17

वरं लब्ध्वा तु ते सर्वे राम रात्रिञ्चरास्तदा ।
सुरासुरान्प्रबाधन्ते वरदानसुनिर्भयाः ॥

varaṃ labdhvā tu te sarve rāma rātriñcarāstadā |
surāsurānprabādhante varadānasunirbhayāḥ ||

18 7.5.18

तैर्वध्यमानास्त्रिदशाः सर्षिसङ्घाः सचारणाः ।
त्रातारं नाधिगच्छन्ति निरयस्था यथा नराः ॥

tairvadhyamānāstridaśāḥ sarṣisaṅghāḥ sacāraṇāḥ |
trātāraṃ nādhigacchanti nirayasthā yathā narāḥ ||

19 7.5.19

अथ ते विश्वकर्माणं शिल्पिनां वरमव्ययम् ।
ऊचुः समेत्य संहृष्टा राक्षसा रघुसत्तम ॥

atha te viśvakarmāṇaṃ śilpināṃ varamavyayam |
ūcuḥ sametya saṃhṛṣṭā rākṣasā raghusattama ||

20 7.5.20

ओजस्तेजोबलवतां महतामात्मतेजसा ।
गृहकर्ता भवानेव देवानां हृदयेप्सितम् ॥

ojastejobalavatāṃ mahatāmātmatejasā |
gṛhakartā bhavāneva devānāṃ hṛdayepsitam ||

21 7.5.21

अस्माकमपि तावत्त्वं गृहं कुरु महामते ।
हिमवन्तमपाश्रित्य मेरुमन्दरमेव वा ।
महेश्वरगृहप्रख्यं गृहं नः क्रियतां महत् ॥

asmākamapi tāvattvaṃ gṛhaṃ kuru mahāmate |
himavantamapāśritya merumandarameva vā |
maheśvaragṛhaprakhyaṃ gṛhaṃ naḥ kriyatāṃ mahat ||

22 7.5.22

विश्वकर्मा ततस्तेषां राक्षसानां महाभुजः ।
निवासं कथयामास शक्रस्येवामरावतीम् ॥

viśvakarmā tatasteṣāṃ rākṣasānāṃ mahābhujaḥ |
nivāsaṃ kathayāmāsa śakrasyevāmarāvatīm ||

23 7.5.23

दक्षिणस्योदधेस्तीरे त्रिकूटो नाम पर्वतः ।
सुवेल इति चाप्यन्यो द्वितीयस्तत्र सत्तमाः ॥

dakṣiṇasyodadhestīre trikūṭo nāma parvataḥ |
suvela iti cāpyanyo dvitīyastatra sattamāḥ ||

24 7.5.24

शिखरे तस्य शैलस्य मध्यमे ऽम्बुदसन्निभे ।
शकुनैरपि दुष्प्रापे टङ्कच्छिन्नचतुर्दिशि ॥

śikhare tasya śailasya madhyame 'mbudasannibhe |
śakunairapi duṣprāpe ṭaṅkacchinnacaturdiśi ||

25 7.5.25

त्रिंशद्योजनक्स्तीर्णा शतयोजनमायता ।
स्वर्णप्राकारसंवीता हेमतोरणसंवृता ॥

triṃśadyojanakstīrṇā śatayojanamāyatā |
svarṇaprākārasaṃvītā hematoraṇasaṃvṛtā ||

26 7.5.26

मया लङ्केति नगरी शक्राज्ञप्तेन निर्मिता ।
तस्यां वसत दुर्धर्षा यूयं राक्षसपुङ्गवाः ॥

mayā laṅketi nagarī śakrājñaptena nirmitā |
tasyāṃ vasata durdharṣā yūyaṃ rākṣasapuṅgavāḥ ||

27 7.5.27

अमरावतीं समासाद्य सेन्द्रा इव दिवौकसः ।
लङ्कादुर्गं समासाद्य राक्षसैर्बहुभिर्वृताः ॥

amarāvatīṃ samāsādya sendrā iva divaukasaḥ |
laṅkādurgaṃ samāsādya rākṣasairbahubhirvṛtāḥ ||

28 7.5.28

भविष्यथ दुराधर्षाः शत्रूणां शत्रुसूदनाः ॥

bhaviṣyatha durādharṣāḥ śatrūṇāṃ śatrusūdanāḥ ||

29 7.5.29

विश्वकर्मवचः श्रुत्वा ततस्ते राक्षसोत्तमाः ।
सहस्रानुचरा भूत्वा गत्वा तामवसन्पुरीम् ॥

viśvakarmavacaḥ śrutvā tataste rākṣasottamāḥ |
sahasrānucarā bhūtvā gatvā tāmavasanpurīm ||

30 7.5.30

दृढप्राकारपरिखां हैमैर्गृहशतैर्वृताम् ।
लङ्कामवाप्य ते हृष्टा न्यवसन्रजनीचराः ॥

dṛḍhaprākāraparikhāṃ haimairgṛhaśatairvṛtām |
laṅkāmavāpya te hṛṣṭā nyavasanrajanīcarāḥ ||

31 7.5.31

एतस्मिन्नेव काले तु यथाकामं च राघव ।
नर्मदा नाम गन्धर्वी बभूव रघुनन्दन ॥

etasminneva kāle tu yathākāmaṃ ca rāghava |
narmadā nāma gandharvī babhūva raghunandana ||

32 7.5.32

तस्याः कान्यात्रयं ह्यासीत् धीश्रीकिर्तिसमद्युति ।
ज्येष्ठक्रमेण सा तेषां राक्षसानामराक्षसी ॥

tasyāḥ kānyātrayaṃ hyāsīt dhīśrīkirtisamadyuti |
jyeṣṭhakrameṇa sā teṣāṃ rākṣasānāmarākṣasī ||

33 7.5.33

कन्यास्ताः प्रददौ हृष्टा पूर्णचन्द्रनिभाननाः ।
त्रयाणां राक्षसेन्द्राणां तिस्रो गन्धर्वकन्यकाः ॥

kanyāstāḥ pradadau hṛṣṭā pūrṇacandranibhānanāḥ |
trayāṇāṃ rākṣasendrāṇāṃ tisro gandharvakanyakāḥ ||

34 7.5.34

दत्ता मात्रा महाभागा नक्षत्रे भगदैवते ।
कुतदारास्तु ते राम सुकेशतनयास्तदा ॥

dattā mātrā mahābhāgā nakṣatre bhagadaivate |
kutadārāstu te rāma sukeśatanayāstadā ||

35 7.5.35

चिक्रीडुः सह भार्याभिरप्सरोभिरिवामराः ।
ततो माल्यवतो भार्या सुन्दरी नाम सुन्दरी ॥

cikrīḍuḥ saha bhāryābhirapsarobhirivāmarāḥ |
tato mālyavato bhāryā sundarī nāma sundarī ||

36 7.5.36

स तस्यां जनयामास यदपत्यं निबोध तत् ।
वज्रमुष्टिर्विरूपाक्षोदुर्मुखश्चैव राक्षसः ॥

sa tasyāṃ janayāmāsa yadapatyaṃ nibodha tat |
vajramuṣṭirvirūpākṣodurmukhaścaiva rākṣasaḥ ||

37 7.5.37

सुप्तघ्नो यज्ञकोपश्च मत्तोन्मत्तौ तथैव च ।
अनला चाभवत्कन्या सुन्दर्यां राम सुन्दरी ॥

suptaghno yajñakopaśca mattonmattau tathaiva ca |
analā cābhavatkanyā sundaryāṃ rāma sundarī ||

38 7.5.38

सुमालिनो ऽपि भार्यासीत्पूर्णचद्रनिभानना ।
नाम्ना केतुमती राम प्राणेभ्यो ऽपि गरीयसी ॥

sumālino 'pi bhāryāsītpūrṇacadranibhānanā |
nāmnā ketumatī rāma prāṇebhyo 'pi garīyasī ||

39 7.5.39

सुमाली जनयामास यदपत्यं निशाचरः ।
केतुमत्यां महाराज तन्निबोधानुपूर्वशः ॥

sumālī janayāmāsa yadapatyaṃ niśācaraḥ |
ketumatyāṃ mahārāja tannibodhānupūrvaśaḥ ||

40 7.5.40

प्रहस्तो ऽकम्पनश्चैव विकटः कालकार्मुखः ।
धूम्राक्षश्चैव दण्डश्च सुपार्श्वश्च महाबलः ॥

prahasto 'kampanaścaiva vikaṭaḥ kālakārmukhaḥ |
dhūmrākṣaścaiva daṇḍaśca supārśvaśca mahābalaḥ ||

41 7.5.41

संह्रादिः प्रघसश्चैव भासकर्णश्च राक्षसः ।
राका पुष्पोत्कटा चैव कैकसी च शुचिस्मिता ॥

saṃhrādiḥ praghasaścaiva bhāsakarṇaśca rākṣasaḥ |
rākā puṣpotkaṭā caiva kaikasī ca śucismitā ||

42 7.5.42

कुम्भीनसी च इत्येते सुमालेः प्रसवाः स्मृताः ॥

kumbhīnasī ca ityete sumāleḥ prasavāḥ smṛtāḥ ||

43 7.5.43

मालेस्तु वसुधा नाम गन्धर्वी रूपशालिनी ।
भार्यासीत्पद्मपत्राक्षी स्वक्षी यक्षीवरोपमा ॥

mālestu vasudhā nāma gandharvī rūpaśālinī |
bhāryāsītpadmapatrākṣī svakṣī yakṣīvaropamā ||

44 7.5.44

सुमालेरनुजस्तस्यां जनयामास यत् प्रभो ।
अपत्यं कथ्यमानं तु मया त्वं शृणु राघव ॥

sumāleranujastasyāṃ janayāmāsa yat prabho |
apatyaṃ kathyamānaṃ tu mayā tvaṃ śṛṇu rāghava ||

45 7.5.45

अनिलश्चानलश्चैव हरः सम्पातिरेव च ।
एते विभीषणामात्या मालेयास्तु निशाचरः ॥

anilaścānalaścaiva haraḥ sampātireva ca |
ete vibhīṣaṇāmātyā māleyāstu niśācaraḥ ||

46 7.5.46

ततस्तु ते राक्षसपुङ्गवास्त्रयो निशाचरैः पुत्रशतैश्च संवृताः ।
सुरान्सहेन्द्रानृषिनागयक्षान्बबाधिरे तान्बहुवीर्यदर्पिताः ॥

tatastu te rākṣasapuṅgavāstrayo niśācaraiḥ putraśataiśca saṃvṛtāḥ |
surānsahendrānṛṣināgayakṣānbabādhire tānbahuvīryadarpitāḥ ||

47 7.5.47

जगद्भ्रमन्तो ऽनिलवद्दुरासदा रणेषु मृत्युप्रतिमानतेजसः ।
वरप्रदानादतिगर्विता भृशं क्रतुक्रियाणां प्रशमङ्कराः सदा ॥

jagadbhramanto 'nilavaddurāsadā raṇeṣu mṛtyupratimānatejasaḥ |
varapradānādatigarvitā bhṛśaṃ kratukriyāṇāṃ praśamaṅkarāḥ sadā ||

Next sarga · Uttara Kanda 6The Gods Turn to VishnuThe gods go to Shiva, who sends them to Vishnu. Vishnu promises to destroy the three rakshasas, who march on heaven.

Characters in this sarga

All characters