तमुद्वीक्ष्य महाबाहुः पिङ्गाक्षं पुरत स्थितम् ।
कोपेन महताऽविष्टो रावणो लोकरावणः ।
शङ्काहृतात्मा दध्यौ स कपीन्द्रं तेजसावृतम् ॥
tamudvīkṣya mahābāhuḥ piṅgākṣaṃ purata sthitam |
kopena mahatā'viṣṭo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ |
śaṅkāhṛtātmā dadhyau sa kapīndraṃ tejasāvṛtam ||
किमेष भगवान्नन्दी भवेत्साक्षादिहागतः ।
येन शप्तोऽस्मि कैलासे मया सञ्चालिते पुरा ।
सोऽयं वानरमूर्तिस्स्यात्किंस्विद्बाणो महाऽसुरः ॥
kimeṣa bhagavānnandī bhavetsākṣādihāgataḥ |
yena śapto'smi kailāse mayā sañcālite purā |
so'yaṃ vānaramūrtissyātkiṃsvidbāṇo mahā'suraḥ ||
स राजा रोषताम्राक्षः प्रहस्तं मन्त्रिसत्तमम् ।
कालयुक्तमुवाचेदं वचोऽविपुलमर्थवत् ॥
sa rājā roṣatāmrākṣaḥ prahastaṃ mantrisattamam |
kālayuktamuvācedaṃ vaco'vipulamarthavat ||
दुरात्मा पृच्छ्यतामेष कुतः किं वात्र कारणम् ।
वनभङ्गे च कोऽस्यार्थो राक्षसीनां च तर्जने ॥
durātmā pṛcchyatāmeṣa kutaḥ kiṃ vātra kāraṇam |
vanabhaṅge ca ko'syārtho rākṣasīnāṃ ca tarjane ||
मत्पुरीमप्रधृष्यां वाऽगमने किं प्रयोजनम् ।
आयोधने वा किं कार्यं पृच्छयतामेष दुर्मतिः ॥
matpurīmapradhṛṣyāṃ vā'gamane kiṃ prayojanam |
āyodhane vā kiṃ kāryaṃ pṛcchayatāmeṣa durmatiḥ ||
रावणस्य वचश्श्रुत्वा प्रहस्तो वाक्यमब्रवीत् ।
समाश्वसिहि भद्रं ते न भीः कार्या त्वया कपे ॥
rāvaṇasya vacaśśrutvā prahasto vākyamabravīt |
samāśvasihi bhadraṃ te na bhīḥ kāryā tvayā kape ||
यदि तावत्त्वमिन्द्रेण प्रेषितो रावणालयम् ।
तत्त्वमाख्याहि मा भूत्ते भयं वानर मोक्ष्यसे ॥
yadi tāvattvamindreṇa preṣito rāvaṇālayam |
tattvamākhyāhi mā bhūtte bhayaṃ vānara mokṣyase ||
यदि वैश्रवणस्य त्वं यमस्य वरुणस्य च ।
चाररूपमिदं कृत्वा प्रविष्टो नः पुरीमिमाम् ।
विष्णुना प्रेषितो वाऽपि दूतो विजयकाङ्क्षिणा ॥
yadi vaiśravaṇasya tvaṃ yamasya varuṇasya ca |
cārarūpamidaṃ kṛtvā praviṣṭo naḥ purīmimām |
viṣṇunā preṣito vā'pi dūto vijayakāṅkṣiṇā ||
न हि ते वानरं तेजो रूपमात्रं तु वानरम् ।
तत्त्वतः कथयस्वाद्य ततो वानर मोक्ष्यसे ॥
na hi te vānaraṃ tejo rūpamātraṃ tu vānaram |
tattvataḥ kathayasvādya tato vānara mokṣyase ||
अनृतं वदतश्चापि दुर्लभं तव जीवितम् ।
अथवा यन्निमित्तस्ते प्रवेशो रावणालये ॥
anṛtaṃ vadataścāpi durlabhaṃ tava jīvitam |
athavā yannimittaste praveśo rāvaṇālaye ||
एवमुक्तो हरिश्रेष्ठस्तदा रक्षोगणेश्वरम् ।
अब्रवीन्नास्मि शक्रस्य यमस्य वरुणस्य वा ।
धनदेन न मे सख्यं विष्णुना नास्मि चोदितः ।
जातिरेव मम त्वेषा वानरोऽहमिहागतः ॥
evamukto hariśreṣṭhastadā rakṣogaṇeśvaram |
abravīnnāsmi śakrasya yamasya varuṇasya vā |
dhanadena na me sakhyaṃ viṣṇunā nāsmi coditaḥ |
jātireva mama tveṣā vānaro'hamihāgataḥ ||
दर्शने राक्षसेन्द्रस्य दुर्लभे तदिदं मया ।
वनं राक्षसराजस्य दर्शनार्थे विनाशितम् ॥
darśane rākṣasendrasya durlabhe tadidaṃ mayā |
vanaṃ rākṣasarājasya darśanārthe vināśitam ||
ततस्ते राक्षसाः प्राप्ता बलिनो युद्धकाङ्क्षिणः ।
रक्षणार्थं तु देहस्य प्रतियुद्धा मया रणे ॥
tataste rākṣasāḥ prāptā balino yuddhakāṅkṣiṇaḥ |
rakṣaṇārthaṃ tu dehasya pratiyuddhā mayā raṇe ||
अस्त्रपाशैर्न शक्योऽहं बद्धुं देवासुरैरपि ।
पितामहादेष वरो मामाप्येषोऽभ्युपागतः ॥
astrapāśairna śakyo'haṃ baddhuṃ devāsurairapi |
pitāmahādeṣa varo māmāpyeṣo'bhyupāgataḥ ||
राजानं द्रष्टुकामेन मयास्त्रमनुवर्तितम् ।
विमुक्तो ह्यहमस्त्रेण राक्षसैस्त्वभिपीडितः ।
केनचिद्राजकार्येण सम्प्राप्तोऽस्मि तवान्तिकम् ॥
rājānaṃ draṣṭukāmena mayāstramanuvartitam |
vimukto hyahamastreṇa rākṣasaistvabhipīḍitaḥ |
kenacidrājakāryeṇa samprāpto'smi tavāntikam ||
दूतोऽहमिति विज्ञेयो राघवस्यामितौजसः ।
श्रूयतां चापि वचनं मम पथ्यमिदं प्रभो ॥
dūto'hamiti vijñeyo rāghavasyāmitaujasaḥ |
śrūyatāṃ cāpi vacanaṃ mama pathyamidaṃ prabho ||
