Hanuman Grows to His Full Size

तं दृष्ट्वा जृम्भमाणं ते क्रमितुं शतयोजनम् ।
वीर्येणापूर्यमाणं च सहसा वानरोत्तमम् ।
सहसा शोकमुत्सृज्य प्रहर्षेण समन्विताः ।
विनेदुस्तुष्टुवुश्चापि हनूमन्तं महाबलम् ॥

taṃ dṛṣṭvā jṛmbhamāṇaṃ te kramituṃ śatayojanam |
vīryeṇāpūryamāṇaṃ ca sahasā vānarottamam |
sahasā śokamutsṛjya praharṣeṇa samanvitāḥ |
vinedustuṣṭuvuścāpi hanūmantaṃ mahābalam ||

प्रहृष्टा विस्मिताश्चैव वीक्षन्ते स्म समन्ततः ।
त्रिविक्रमकृतोत्साहं नारायणमिव प्रजाः ॥

prahṛṣṭā vismitāścaiva vīkṣante sma samantataḥ |
trivikramakṛtotsāhaṃ nārāyaṇamiva prajāḥ ||

संस्तूयमानो हनुमान्व्यवर्धत महाबलः ।
समाविध्य च लाङ्गूलं हर्षाद्बलमुपेयिवान् ॥

saṃstūyamāno hanumānvyavardhata mahābalaḥ |
samāvidhya ca lāṅgūlaṃ harṣādbalamupeyivān ||

तस्य संस्तूयमानस्य सर्वैर्वानरपुङ्गवैः ।
तेजसापूर्यमाणस्य रूपमासीदनुत्तमम् ॥

tasya saṃstūyamānasya sarvairvānarapuṅgavaiḥ |
tejasāpūryamāṇasya rūpamāsīdanuttamam ||

यथा विजृम्भते सिंहो विवृद्धो गिरिगह्वरे ।
मारुतस्यौरसः पुत्रस्तथा सम्प्रति जृम्भते ॥

yathā vijṛmbhate siṃho vivṛddho girigahvare |
mārutasyaurasaḥ putrastathā samprati jṛmbhate ||

अशोभत मुखं तस्य जृम्भमाणस्य धीमतः ।
अम्बरीषमिवाऽदीप्तं विधूम इव पावकः ॥

aśobhata mukhaṃ tasya jṛmbhamāṇasya dhīmataḥ |
ambarīṣamivā'dīptaṃ vidhūma iva pāvakaḥ ||

हरीणामुत्थितो मध्यात्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।
अभिवाद्य हरीन्वृद्धान्हनुमानिदमब्रवीत् ॥

harīṇāmutthito madhyātsamprahṛṣṭatanūruhaḥ |
abhivādya harīnvṛddhānhanumānidamabravīt ||

अरुजत्सर्वताग्राणि हुताशनसखोऽनिलः ।
बलवानप्रमेयश्च वायुराकाशगोचरः ॥

arujatsarvatāgrāṇi hutāśanasakho'nilaḥ |
balavānaprameyaśca vāyurākāśagocaraḥ ||

तस्याहं शीघ्रवेगस्य शीघ्रगस्य महात्मनः ।
मारुतस्यौरसः पुत्रः प्लवनेनास्मि तत्समः ॥

tasyāhaṃ śīghravegasya śīghragasya mahātmanaḥ |
mārutasyaurasaḥ putraḥ plavanenāsmi tatsamaḥ ||

उत्सहेयं हि विस्तीर्णमालिखन्तमिवाम्बरम् ।
मेरुं गिरिमसङ्गेन परिगन्तुं सहस्रशः ॥

utsaheyaṃ hi vistīrṇamālikhantamivāmbaram |
meruṃ girimasaṅgena parigantuṃ sahasraśaḥ ||

बाहुवेगप्रणुन्नेन सागरेणाहमुत्सहे ।
समाप्लावयितुं लोकं सपर्वतनदीह्रदम् ॥

bāhuvegapraṇunnena sāgareṇāhamutsahe |
samāplāvayituṃ lokaṃ saparvatanadīhradam ||

ममोरुजङ्घावेगेन भविष्यति समुत्थितः ।
सम्मूर्च्छितमहाग्राहस्समुद्रो वरुणालयः ॥

mamorujaṅghāvegena bhaviṣyati samutthitaḥ |
sammūrcchitamahāgrāhassamudro varuṇālayaḥ ||

पन्नगाशनमाकाशे पतन्तं पक्षिसेविते ।
वैनतेयमहं शक्तः परिगन्तुं सहस्रशः ॥

pannagāśanamākāśe patantaṃ pakṣisevite |
vainateyamahaṃ śaktaḥ parigantuṃ sahasraśaḥ ||

उदयात्प्रस्थितं वापि ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् ।
अनस्तमितमादित्यमभिगन्तुं समुत्सहे ।
ततो भूमिमसंस्पृश्य पुनरागन्तुमुत्सहे ।
प्रवेगेनैव महता भीमेन प्लवगर्षभाः ॥

udayātprasthitaṃ vāpi jvalantaṃ raśmimālinam |
anastamitamādityamabhigantuṃ samutsahe |
tato bhūmimasaṃspṛśya punarāgantumutsahe |
pravegenaiva mahatā bhīmena plavagarṣabhāḥ ||

उत्सहेयमतिक्रान्तुं सर्वानाकाशगोचरान् ।
सागरं क्षोभयिष्यामि दारयिष्यामि मेदिनीम् ॥

utsaheyamatikrāntuṃ sarvānākāśagocarān |
sāgaraṃ kṣobhayiṣyāmi dārayiṣyāmi medinīm ||

पर्वतांश्चूर्णयिष्यामि प्लवमानः प्लवङ्गमाः ।
हरिष्याम्यूरुवेगेन प्लवमानो महार्णवम् ॥

parvatāṃścūrṇayiṣyāmi plavamānaḥ plavaṅgamāḥ |
hariṣyāmyūruvegena plavamāno mahārṇavam ||

लतानां विविधं पुष्पं पादपानां च सर्वशः ।
अनुयास्यन्ति मामद्य प्लवमानं विहायसा ॥

latānāṃ vividhaṃ puṣpaṃ pādapānāṃ ca sarvaśaḥ |
anuyāsyanti māmadya plavamānaṃ vihāyasā ||

भविष्यति हि मे पन्थास्स्वातेः पन्था इवाम्बरे ।
चरन्तं घोरमाकाशमुत्पतिष्यन्तमेव वा ।
द्रक्ष्यन्ति निपतिष्यन्तं च सर्वभूतानि वानराः ॥

bhaviṣyati hi me panthāssvāteḥ panthā ivāmbare |
carantaṃ ghoramākāśamutpatiṣyantameva vā |
drakṣyanti nipatiṣyantaṃ ca sarvabhūtāni vānarāḥ ||

महामेरुप्रतीकाशं मां द्रक्ष्यथ वानराः ।
दिवमावृत्य गच्छन्तं ग्रसमानमिवाम्बरम् ॥

mahāmerupratīkāśaṃ māṃ drakṣyatha vānarāḥ |
divamāvṛtya gacchantaṃ grasamānamivāmbaram ||

विधमिष्यामि जीमूतान्कम्पयिष्यामि पर्वतान् ।
सागरं शोषयिष्यामि प्लवमानस्समाहितः ॥

vidhamiṣyāmi jīmūtānkampayiṣyāmi parvatān |
sāgaraṃ śoṣayiṣyāmi plavamānassamāhitaḥ ||

वैनतेयस्य या शक्तिर्मम सा मारुतस्य वा ।
ऋते सुपर्णराजानं मारुतं वा महाजवम् ।
न तद्भूतं प्रपश्यामि यन्मां प्लुतमनुव्रजेत् ॥

vainateyasya yā śaktirmama sā mārutasya vā |
ṛte suparṇarājānaṃ mārutaṃ vā mahājavam |
na tadbhūtaṃ prapaśyāmi yanmāṃ plutamanuvrajet ||

निमेषान्तरमात्रेण निरालम्बनमम्बरम् ।
सहसा निपतिष्यामि घनाद्विद्युदिवोत्थिता ॥

nimeṣāntaramātreṇa nirālambanamambaram |
sahasā nipatiṣyāmi ghanādvidyudivotthitā ||

भविष्यति हि मे रूपं प्लवमानस्य सागरे ।
विष्णोर्विक्रममाणस्य पुरा त्रीन्विक्रमानिव ॥

bhaviṣyati hi me rūpaṃ plavamānasya sāgare |
viṣṇorvikramamāṇasya purā trīnvikramāniva ||

बुद्ध्या चाहं प्रपश्यामि मनश्चेष्टा च मे तथा ।
अहं द्रक्ष्यामि वैदेहीं प्रमोदध्वं प्लवङ्गमाः ॥

buddhyā cāhaṃ prapaśyāmi manaśceṣṭā ca me tathā |
ahaṃ drakṣyāmi vaidehīṃ pramodadhvaṃ plavaṅgamāḥ ||

मारुतस्य समो वेगे गरुडस्य समो जवे ।
अयुतं योजनानां तु गमिष्यामीति मे मतिः ॥

mārutasya samo vege garuḍasya samo jave |
ayutaṃ yojanānāṃ tu gamiṣyāmīti me matiḥ ||

वासवस्य सवज्रस्य ब्रह्मणो वा स्वयम्भुवः ।
विक्रम्य सहसा हस्तादमृतं तदिहानये ।
लङ्कां वापि समुत्क्षिप्य गच्छेयमिति मे मतिः ॥

vāsavasya savajrasya brahmaṇo vā svayambhuvaḥ |
vikramya sahasā hastādamṛtaṃ tadihānaye |
laṅkāṃ vāpi samutkṣipya gaccheyamiti me matiḥ ||

तमेवं वानरश्रेष्ठं गर्जन्तममितौजसम् ।
प्रहृष्टा हरयस्तत्र समुदैक्षन्त विस्मिताः ॥

tamevaṃ vānaraśreṣṭhaṃ garjantamamitaujasam |
prahṛṣṭā harayastatra samudaikṣanta vismitāḥ ||

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ज्ञातीनां शोकनाशनम् ।
उवाच परिसंहृष्टो जाम्बवान्हरिसत्तमः ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā jñātīnāṃ śokanāśanam |
uvāca parisaṃhṛṣṭo jāmbavānharisattamaḥ ||

वीर केसरिणः पुत्र हनुमान्मारुतात्मज ।
ज्ञातीनां विपुलश्शोकस्त्वया तात प्रणाशितः ॥

vīra kesariṇaḥ putra hanumānmārutātmaja |
jñātīnāṃ vipulaśśokastvayā tāta praṇāśitaḥ ||

तव कल्याणरुचयः कपिमुख्यास्समागताः ।
मङ्गलं कार्यसिद्ध्यर्थं करिष्यन्ति समाहिताः ॥

tava kalyāṇarucayaḥ kapimukhyāssamāgatāḥ |
maṅgalaṃ kāryasiddhyarthaṃ kariṣyanti samāhitāḥ ||

ऋषीणां च प्रसादेन कपिवृद्धमतेन च ।
गुरूणां च प्रसादेन प्लवस्व त्वं महार्णवम् ॥

ṛṣīṇāṃ ca prasādena kapivṛddhamatena ca |
gurūṇāṃ ca prasādena plavasva tvaṃ mahārṇavam ||

स्थास्यामश्चैकपादेन यावदागमनं तव ।
त्वद्गतानि च सर्वेषां जीवनानि वनौकसाम् ॥

sthāsyāmaścaikapādena yāvadāgamanaṃ tava |
tvadgatāni ca sarveṣāṃ jīvanāni vanaukasām ||

ततस्तु हरिशार्दूलस्तानुवाच वनौकसः ।
नेयं मम मही वेगं लङ्घने धारयिष्यति ॥

tatastu hariśārdūlastānuvāca vanaukasaḥ |
neyaṃ mama mahī vegaṃ laṅghane dhārayiṣyati ||

एतानीह नगस्यास्य शिलासङ्कटशालिनः ।
शिखराणि महेन्द्रस्य स्थिराणि सुमहान्ति च ॥

etānīha nagasyāsya śilāsaṅkaṭaśālinaḥ |
śikharāṇi mahendrasya sthirāṇi sumahānti ca ||

एषु वेगं करिष्यामि महेन्द्रशिखरेष्वहम् ।
नानाद्रुमविकीर्णेषु धातुनिष्यन्दशोभिषु ॥

eṣu vegaṃ kariṣyāmi mahendraśikhareṣvaham |
nānādrumavikīrṇeṣu dhātuniṣyandaśobhiṣu ||

एतानि मम निष्पेषं पादयोः प्लवतां वराः ।
प्लवतो धारयिष्यन्ति योजनानामितश्शतम् ॥

etāni mama niṣpeṣaṃ pādayoḥ plavatāṃ varāḥ |
plavato dhārayiṣyanti yojanānāmitaśśatam ||

ततस्तं मारुतप्रख्यस्सहरिर्मारुतात्मजः ।
आरुरोह नगश्रेष्ठं महेन्द्रमरिमर्दनः ।
वृतं नानाविधैः वृक्षैर्मृगसेवितशाद्वलम् ।
लताकुसुमसम्बाधं नित्यपुष्पफलद्रुमम् ।
सिंहशार्दूलचरितं मत्तमातङ्गसेवितम् ।
मत्तद्विजगणोद्घुष्टं सलिलोत्पीडसङ्कुलम् ॥

tatastaṃ mārutaprakhyassaharirmārutātmajaḥ |
āruroha nagaśreṣṭhaṃ mahendramarimardanaḥ |
vṛtaṃ nānāvidhaiḥ vṛkṣairmṛgasevitaśādvalam |
latākusumasambādhaṃ nityapuṣpaphaladrumam |
siṃhaśārdūlacaritaṃ mattamātaṅgasevitam |
mattadvijagaṇodghuṣṭaṃ salilotpīḍasaṅkulam ||

महद्भिरुच्छ्रितं शृङ्गैर्महेन्द्रं स महाबलः ।
विचचार हरिश्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः ॥

mahadbhirucchritaṃ śṛṅgairmahendraṃ sa mahābalaḥ |
vicacāra hariśreṣṭho mahendrasamavikramaḥ ||

पादाभ्यां पीडितस्तेन महाशैलो महात्मना ।
रराज सिंहाभिहतो महान्मत्त इव द्विपः ॥

pādābhyāṃ pīḍitastena mahāśailo mahātmanā |
rarāja siṃhābhihato mahānmatta iva dvipaḥ ||

मुमोच सलिलोत्पीडान्विप्रकीर्णशिलोच्चयः ।
वित्रस्तमृगमातङ्गः प्रकम्पितमहाद्रुमः ॥

mumoca salilotpīḍānviprakīrṇaśiloccayaḥ |
vitrastamṛgamātaṅgaḥ prakampitamahādrumaḥ ||

नानागन्धर्वमिथुनैः पानसंसर्गकर्कशैः ।
उत्पतद्भिश्च विहगैर्विद्याधरगणैरपि ।
त्यज्यमानमहासानुस्सन्निलीनमहोरगः ।
चलशृङ्गशिलोद्घातस्तदाऽभूत्स महागिरिः ॥

nānāgandharvamithunaiḥ pānasaṃsargakarkaśaiḥ |
utpatadbhiśca vihagairvidyādharagaṇairapi |
tyajyamānamahāsānussannilīnamahoragaḥ |
calaśṛṅgaśilodghātastadā'bhūtsa mahāgiriḥ ||

निश्श्वसद्भिस्तदाऽर्तैस्तु भुजङ्गैरर्धनिःसृतैः ।
सपताक इवाभाति स तदा धरणीधरः ॥

niśśvasadbhistadā'rtaistu bhujaṅgairardhaniḥsṛtaiḥ |
sapatāka ivābhāti sa tadā dharaṇīdharaḥ ||

ऋषिभिस्त्राससम्भ्रान्तैस्त्यज्यमानः शिलोच्चयः ।
सीदन्महति कान्तारे सार्थहीन इवाध्वगः ॥

ṛṣibhistrāsasambhrāntaistyajyamānaḥ śiloccayaḥ |
sīdanmahati kāntāre sārthahīna ivādhvagaḥ ||

सवेगवान् वेगसमाहितात्मा हरिप्रवीरः परवीरहन्ता ।
मनस्समाधाय महानुभावो जगाम लङ्कां मनसा मनस्वी ॥

savegavān vegasamāhitātmā haripravīraḥ paravīrahantā |
manassamādhāya mahānubhāvo jagāma laṅkāṃ manasā manasvī ||