साऽवनीय तमायासमुपस्पृश्य जलं शुचिः । चकार माता रामस्य मङ्गलानि मनस्विनी ॥
sā'vanīya tamāyāsamupaspṛśya jalaṃ śuciḥ | cakāra mātā rāmasya maṅgalāni manasvinī ||
हिंदी अर्थ अपनी व्यथा हटाकर और आचमन करके पवित्र होकर राम की मनस्विनी माता ने मंगल कर्म किए।
English meaning Putting aside her distress and sipping water to purify herself, Rama's high minded mother performed the auspicious rites.
न शक्यसे वारयितुं गच्छेदानीं रघूत्तम । शीघ्रं च विनिवर्तस्व वर्तस्व च सतां क्रमे ॥
na śakyase vārayituṃ gacchedānīṃ raghūttama | śīghraṃ ca vinivartasva vartasva ca satāṃ krame ||
हिंदी अर्थ हे रघुश्रेष्ठ, तुम्हें रोका नहीं जा सकता। अब जाओ, शीघ्र लौटो, और सज्जनों के मार्ग पर चलो।
English meaning Best of the Raghus, you cannot be held back. Go now, return soon, and walk in the path of the good.
यं पालयसि धर्मं त्वं धृत्या च नियमेन च । स वै राघवशार्दूल धर्मस्त्वामभिरक्षतु ॥
yaṃ pālayasi dharmaṃ tvaṃ dhṛtyā ca niyamena ca | sa vai rāghavaśārdūla dharmastvāmabhirakṣatu ||
हिंदी अर्थ हे राघवश्रेष्ठ, जिस धर्म का तुम धैर्य और नियम से पालन करते हो, वह धर्म तुम्हारी रक्षा करे।
English meaning Tiger among the Raghavas, may the dharma you keep with steadfastness and discipline protect you.
येभ्यः प्रणमसे पुत्र चैत्येष्वायतनेषु च । ते च त्वामभिरक्षन्तु वने सह महर्षिभिः ॥
yebhyaḥ praṇamase putra caityeṣvāyataneṣu ca | te ca tvāmabhirakṣantu vane saha maharṣibhiḥ ||
हिंदी अर्थ पुत्र, जिन्हें तुम चैत्यों और मंदिरों में प्रणाम करते हो, वे महर्षियों के साथ वन में तुम्हारी रक्षा करें।
English meaning My son, may those to whom you bow at shrines and temples protect you in the forest, together with the great sages.
यानि दत्तानि तेऽस्त्राणि विश्वामित्रेण धीमता । तानि त्वामभिरक्षन्तु गुणैस्समुदितं सदा ॥
yāni dattāni te'strāṇi viśvāmitreṇa dhīmatā | tāni tvāmabhirakṣantu guṇaissamuditaṃ sadā ||
हिंदी अर्थ बुद्धिमान विश्वामित्र द्वारा दिए गए अस्त्र सदा गुणों से संपन्न तुम्हारी रक्षा करें।
English meaning May the weapons given you by wise Vishvamitra always protect you, so rich in virtues.
पितृशुश्रूषया पुत्र मातृशुश्रूषया तथा । सत्येन च महाबाहो चिरं जीवाभिरक्षितः ॥
pitṛśuśrūṣayā putra mātṛśuśrūṣayā tathā | satyena ca mahābāho ciraṃ jīvābhirakṣitaḥ ||
हिंदी अर्थ महाबाहु पुत्र, पिता और माता की सेवा और सत्य से रक्षित होकर दीर्घायु हो।
English meaning Mighty armed son, protected by your service to your father and mother, and by truth, live long.
समित्कुश पवित्राणि वेद्यश्चायतनानि च । स्थण्डिलानि विचित्राणि शैला वृक्षाः क्षुपा ह्रदाः । पतङ्गाः पन्नगास्सिंहास्त्वां रक्षन्तु नरोत्तम ॥
samitkuśa pavitrāṇi vedyaścāyatanāni ca | sthaṇḍilāni vicitrāṇi śailā vṛkṣāḥ kṣupā hradāḥ | pataṅgāḥ pannagāssiṃhāstvāṃ rakṣantu narottama ||
हिंदी अर्थ समिधा, कुश, पवित्री, वेदियाँ, मंदिर, यज्ञभूमियाँ, पर्वत, वृक्ष, झाड़ियाँ और सरोवर, पक्षी, नाग और सिंह तुम्हारी रक्षा करें, हे नरश्रेष्ठ।
English meaning May fuel sticks, kusha grass, purifying rings, altars, temples, sacrificial grounds, mountains, trees, shrubs and lakes, birds, serpents and lions protect you, best of men.
स्वस्तिसाध्याश्च विश्वे च मरुतश्च महर्षयः । स्वस्ति धाता विधाता च स्वस्ति पूषा भगोऽर्यमा । लोकपालाश्च ते सर्वे वासवप्रमुखास्तथा ॥
svastisādhyāśca viśve ca marutaśca maharṣayaḥ | svasti dhātā vidhātā ca svasti pūṣā bhago'ryamā | lokapālāśca te sarve vāsavapramukhāstathā ||
हिंदी अर्थ साध्य, विश्वेदेव, मरुत और महर्षि तुम्हारा कल्याण करें; धाता और विधाता, पूषा, भग और अर्यमा, और इंद्र आदि सब लोकपाल तुम्हारा कल्याण करें।
English meaning May the Sadhyas, the Vishvedevas, the Maruts and the great sages keep you well; may Dhata and Vidhata, Pusha, Bhaga and Aryaman, and all the guardians of the world led by Vasava keep you well.
ऋतवश्चैव पक्षाश्च मासा स्संवत्सराः क्षपाः । दिनानि च मुहूर्ताश्च स्वस्ति कुर्वन्तु ते सदा ॥
ṛtavaścaiva pakṣāśca māsā ssaṃvatsarāḥ kṣapāḥ | dināni ca muhūrtāśca svasti kurvantu te sadā ||
हिंदी अर्थ ऋतुएँ, पक्ष, मास, वर्ष, रातें, दिन और मुहूर्त सदा तुम्हारा कल्याण करें।
English meaning May the seasons, the fortnights, months, years, nights, days and hours always bring you well being.
10-11
2.25.10-11
Copy link
स्मृतिर्धृतिश्च धर्मश्च पातु त्वां पुत्र सर्वतः । स्कन्दश्च भगवान्देव स्सोमश्च स बृहस्पतिः । सप्तर्षयो नारदश्च ते त्वां रक्षन्तु सर्वतः ॥
smṛtirdhṛtiśca dharmaśca pātu tvāṃ putra sarvataḥ | skandaśca bhagavāndeva ssomaśca sa bṛhaspatiḥ | saptarṣayo nāradaśca te tvāṃ rakṣantu sarvataḥ ||
हिंदी अर्थ पुत्र, स्मृति, धृति और धर्म सब ओर से तुम्हारी रक्षा करें। भगवान स्कंद, सोम, बृहस्पति, सप्तर्षि और नारद सब ओर से तुम्हारी रक्षा करें।
English meaning My son, may memory, steadfastness and dharma protect you on all sides. May the lord Skanda, Soma, Brihaspati, the seven sages and Narada protect you everywhere.
याश्चापि सर्वतस्सिध्दा दिशश्च सदिगीश्वराः । स्तुता मया वने तस्मिन्पान्तु त्वां पुत्र नित्यशः ॥
yāścāpi sarvatassidhdā diśaśca sadigīśvarāḥ | stutā mayā vane tasminpāntu tvāṃ putra nityaśaḥ ||
हिंदी अर्थ सब ओर के सिद्ध, और अपने स्वामियों सहित दिशाएँ, जिनकी मैंने स्तुति की, पुत्र, उस वन में सदा तुम्हारी रक्षा करें।
English meaning May the Siddhas everywhere, and the quarters with their lords, praised by me, always protect you, my son, in that forest.
13-14
2.25.13-14
Copy link
शैलास्सर्वे समुद्राश्च राजा वरुण एव च । द्यौरन्तरिक्षं पृथिवी नद्यस्सर्वास्तथैव च । नक्षत्राणि च सर्वाणि ग्रहाश्च सहदेवताः । अहोरात्रे तथा सन्ध्ये पान्तु त्वां वनमाश्रितम् ॥
śailāssarve samudrāśca rājā varuṇa eva ca | dyaurantarikṣaṃ pṛthivī nadyassarvāstathaiva ca | nakṣatrāṇi ca sarvāṇi grahāśca sahadevatāḥ | ahorātre tathā sandhye pāntu tvāṃ vanamāśritam ||
हिंदी अर्थ सब पर्वत और समुद्र, राजा वरुण, स्वर्ग, अंतरिक्ष, पृथ्वी और सब नदियाँ, सब नक्षत्र, देवताओं सहित ग्रह, दिन और रात और दोनों संध्याएँ वन में रहते हुए तुम्हारी रक्षा करें।
English meaning May all the mountains and seas, King Varuna, heaven, the mid air, the earth and all the rivers, all the stars, the planets with their deities, day and night and the two twilights protect you while you live in the forest.
ऋतवश्चैव षट्पुण्या मासास्संवत्सरास्तथा । कलाश्च काष्ठाश्च तथा तव शर्म दिशन्तु ते ॥
ṛtavaścaiva ṣaṭpuṇyā māsāssaṃvatsarāstathā | kalāśca kāṣṭhāśca tathā tava śarma diśantu te ||
हिंदी अर्थ छह पवित्र ऋतुएँ, मास और वर्ष, कलाएँ और काष्ठाएँ तुम्हें शरण दें।
English meaning May the six holy seasons, the months and years, the kalas and kashthas give you shelter.
महावने विचरतो मुनिवेषस्य धीमतः । तवादित्याश्च दैत्याश्च भवन्तु सुखदास्सदा ॥
mahāvane vicarato muniveṣasya dhīmataḥ | tavādityāśca daityāśca bhavantu sukhadāssadā ||
हिंदी अर्थ हे बुद्धिमान, मुनि के वेश में महावन में विचरते हुए आदित्य और दैत्य सदा तुम्हें सुख दें।
English meaning As you wander in the great forest, wise one, in the dress of a sage, may the Adityas and the Daityas always be kind to you.
राक्षसानां पिशाचानां रौद्राणां क्रूरकर्मणाम् । क्रव्यादानां च सर्वेषां मा भूत्पुत्रक ते भयम् ॥
rākṣasānāṃ piśācānāṃ raudrāṇāṃ krūrakarmaṇām | kravyādānāṃ ca sarveṣāṃ mā bhūtputraka te bhayam ||
हिंदी अर्थ पुत्र, तुम्हें राक्षसों, पिशाचों, क्रूर कर्म वाले भयानक प्राणियों, या किसी मांसभक्षी से भय न हो।
English meaning My son, may you have no fear of rakshasas, pishachas, fierce beings of cruel deeds, or any eaters of flesh.
प्लवगा वृश्चिका दंशामशकाश्चैव कानने । सरीसृपाश्च कीटाश्च मा भूवन्गहने तव ॥
plavagā vṛścikā daṃśāmaśakāścaiva kānane | sarīsṛpāśca kīṭāśca mā bhūvangahane tava ||
हिंदी अर्थ बंदर, बिच्छू, डांस और मच्छर, साँप और कीड़े घने वन में तुम्हारे मार्ग में न आएँ।
English meaning May monkeys, scorpions, gadflies and mosquitoes, snakes and insects not be in your way in the dense forest.
महाद्विपाश्च सिंहाश्च व्याघ्रा ऋक्षाश्च दंष्ट्रिणः । महिषा श्शृङ्गिणो रौद्रा न ते द्रुह्यन्तु पुत्रक ॥
mahādvipāśca siṃhāśca vyāghrā ṛkṣāśca daṃṣṭriṇaḥ | mahiṣā śśṛṅgiṇo raudrā na te druhyantu putraka ||
हिंदी अर्थ बड़े हाथी, सिंह, बाघ, दाँतों वाले भालू, और सींगों वाले भयानक भैंसे, पुत्र, तुम्हें हानि न पहुँचाएँ।
English meaning May great elephants, lions, tigers, bears with fangs, and fierce horned buffaloes not harm you, my son.
नृमांसभोजना रौद्रा ये चान्ये सत्वजातयः । मा च त्वां हिंसिषुः पुत्र मया संपूजितास्त्विह ॥
nṛmāṃsabhojanā raudrā ye cānye satvajātayaḥ | mā ca tvāṃ hiṃsiṣuḥ putra mayā saṃpūjitāstviha ||
हिंदी अर्थ पुत्र, मनुष्य का मांस खाने वाले भयानक प्राणी और अन्य जीव, जिनकी यहाँ मैंने पूजा की, तुम्हें हानि न पहुँचाएँ।
English meaning My son, may the fierce eaters of human flesh and other kinds of creatures, honoured here by me, not hurt you.
आगमास्ते शिवास्सन्तु सिध्यन्तु च पराक्रमाः । सर्वसम्पत्तये राम स्वस्तिमान्गच्छ पुत्रक ॥
āgamāste śivāssantu sidhyantu ca parākramāḥ | sarvasampattaye rāma svastimāngaccha putraka ||
हिंदी अर्थ तुम्हारे मार्ग मंगलमय हों और तुम्हारे पराक्रम सफल हों। राम, पुत्र, सब संपदाओं की प्राप्ति के लिए सकुशल जाओ।
English meaning May your paths be auspicious and your efforts succeed. Rama, my son, go safely for the gaining of all good things.
स्वस्ति ते ऽस्त्वन्तरिक्षेभ्यः पार्थिवेभ्यः पुनः पुनः । सर्वेभ्यश्चैव देवेभ्यो ये च वै परिपन्थिनः ॥
svasti te 'stvantarikṣebhyaḥ pārthivebhyaḥ punaḥ punaḥ | sarvebhyaścaiva devebhyo ye ca vai paripanthinaḥ ||
हिंदी अर्थ अंतरिक्ष और पृथ्वी के प्राणियों से, सब देवताओं से, और जो तुम्हारे मार्ग में बाधक हों उनसे तुम बार बार सुरक्षित रहो।
English meaning May you be safe again and again from beings of the air and of the earth, from all the gods, and from those who would waylay you.
गुरुस्सोमश्च सूर्यश्च धनदोऽथ यमस्तथा । पान्तु त्वामर्चिता राम दण्डकारण्यवासिनम् ॥
gurussomaśca sūryaśca dhanado'tha yamastathā | pāntu tvāmarcitā rāma daṇḍakāraṇyavāsinam ||
हिंदी अर्थ राम, मेरे द्वारा पूजित बृहस्पति, सोम, सूर्य, कुबेर और यम दंडकारण्य में रहते हुए तुम्हारी रक्षा करें।
English meaning Rama, may Brihaspati, Soma, Surya, Kubera and Yama, worshipped by me, protect you as you live in the Dandaka forest.
अग्निर्वायुस्तथा धूमो मन्त्राश्चर्षिमुखाच्च्युताः । उपस्पर्शनकाले तु पान्तु त्वां रघुनन्दन ॥
agnirvāyustathā dhūmo mantrāścarṣimukhāccyutāḥ | upasparśanakāle tu pāntu tvāṃ raghunandana ||
हिंदी अर्थ हे रघुनंदन, अग्नि, वायु, धूम और ऋषियों के मुख से निकले मंत्र आचमन के समय तुम्हारी रक्षा करें।
English meaning Joy of the Raghus, may fire, wind, smoke and the mantras that came from the mouths of sages protect you at the time of your ablutions.
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा भूतभर्ता तथर्षयः । ये च शेषास्सुरास्ते त्वां रक्षन्तु वनवासिनम् ॥
sarvalokaprabhurbrahmā bhūtabhartā tatharṣayaḥ | ye ca śeṣāssurāste tvāṃ rakṣantu vanavāsinam ||
हिंदी अर्थ सब लोकों के स्वामी ब्रह्मा, प्राणियों के पालनकर्ता, ऋषि और अन्य सब देवता वन में रहते हुए तुम्हारी रक्षा करें।
English meaning May Brahma, lord of all the worlds, the sustainer of beings, the sages and all the other gods protect you while you live in the forest.
इति माल्यैस्सुरगणान्गन्धैश्चापि यशस्विनी । स्तुतिभिश्चानुरूपाभिरानर्चाऽयतलोचना ॥
iti mālyaissuragaṇāngandhaiścāpi yaśasvinī | stutibhiścānurūpābhirānarcā'yatalocanā ||
हिंदी अर्थ इस प्रकार यशस्विनी, विशाल नेत्रों वाली रानी ने मालाओं, सुगंधियों और उचित स्तुतियों से देवगणों की पूजा की।
English meaning So the renowned, large eyed queen worshipped the hosts of gods with garlands, perfumes and fitting praises.
ज्वलनं समुपादाय ब्राह्मणेन महात्मना । हावयामास विधिना राममङ्गलकारणात् ॥
jvalanaṃ samupādāya brāhmaṇena mahātmanā | hāvayāmāsa vidhinā rāmamaṅgalakāraṇāt ||
हिंदी अर्थ अग्नि लाकर उन्होंने एक महात्मा ब्राह्मण से राम के कल्याण के लिए विधिपूर्वक हवन कराया।
English meaning Bringing fire, she had a great souled brahmin make offerings duly for Rama's welfare.
घृतं श्वेतानि माल्यानि समिधश्श्वेतसर्षपान् । उपसम्पादयामास कौशल्या परमाङ्गना ॥
ghṛtaṃ śvetāni mālyāni samidhaśśvetasarṣapān | upasampādayāmāsa kauśalyā paramāṅganā ||
हिंदी अर्थ स्त्रियों में श्रेष्ठ कौसल्या ने घी, सफेद मालाएँ, समिधाएँ और सफेद सरसों जुटाई।
English meaning Kausalya, best of women, provided ghee, white garlands, fuel sticks and white mustard seeds.
उपाध्याय स्सविधिना हुत्वा शान्तिमनामयम् । हुतहव्यावशेषेण बाह्यं बलिमकल्पयत् ॥
upādhyāya ssavidhinā hutvā śāntimanāmayam | hutahavyāvaśeṣeṇa bāhyaṃ balimakalpayat ||
हिंदी अर्थ पुरोहित ने विधिपूर्वक शांति और आरोग्य के लिए हवन करके बची हवि से बाहर बलि दी।
English meaning The priest, having duly made offerings for peace and health, prepared an outer offering with what remained of the oblation.
मधु दध्यक्षतघृतैः स्वस्तिवाच्यद्विजांस्ततः । वाचयामास रामस्य वनेस्वस्त्ययनक्रियाः ॥
madhu dadhyakṣataghṛtaiḥ svastivācyadvijāṃstataḥ | vācayāmāsa rāmasya vanesvastyayanakriyāḥ ||
हिंदी अर्थ फिर मधु, दही, अक्षत और घी से उन्होंने ब्राह्मणों से वन में राम के कल्याण के लिए स्वस्तिवाचन कराया।
English meaning Then, with honey, curd, unbroken rice and ghee, she had the brahmins recite blessings for Rama's welfare in the forest.
ततस्तस्मै द्विजेन्द्राय राममाता यशस्विनी । दक्षिणां प्रददौ काम्यां राघवं चेदमब्रवीत् ॥
tatastasmai dvijendrāya rāmamātā yaśasvinī | dakṣiṇāṃ pradadau kāmyāṃ rāghavaṃ cedamabravīt ||
हिंदी अर्थ फिर राम की यशस्विनी माता ने उस श्रेष्ठ ब्राह्मण को मनचाही दक्षिणा दी, और राघव से कहा:
English meaning Then Rama's renowned mother gave that best of brahmins the fee he wished, and said to Raghava:
यन्मङ्गलं सहस्राक्षे सर्वदेवनमस्कृते । वृत्रनाशे समभवत्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥
yanmaṅgalaṃ sahasrākṣe sarvadevanamaskṛte | vṛtranāśe samabhavattatte bhavatu maṅgalam ||
हिंदी अर्थ सब देवताओं द्वारा पूजित सहस्राक्ष को वृत्र वध के समय जो मंगल मिला, वह मंगल तुम्हें मिले।
English meaning The blessing that came to the thousand eyed one, honoured by all the gods, when Vritra was slain, may that blessing be yours.
यन्मङ्गलं सुपर्णस्य विनताऽकल्पयत्पुरा । अमृतं प्रार्थयानस्य तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥
yanmaṅgalaṃ suparṇasya vinatā'kalpayatpurā | amṛtaṃ prārthayānasya tatte bhavatu maṅgalam ||
हिंदी अर्थ विनता ने अमृत लेने जाते सुपर्ण के लिए जो मंगल किया था, वह मंगल तुम्हें मिले।
English meaning The blessing Vinata once made for Suparna as he sought the nectar, may that blessing be yours.
अमृतोत्पादने दैत्यान् घ्नतो वज्रधरस्य यत् । अदितिर्मङ्गलं प्रादात्तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥
amṛtotpādane daityān ghnato vajradharasya yat | aditirmaṅgalaṃ prādāttatte bhavatu maṅgalam ||
हिंदी अर्थ अमृत मंथन के समय दैत्यों को मारते वज्रधारी को अदिति ने जो मंगल दिया, वह मंगल तुम्हें मिले।
English meaning The blessing Aditi gave the wielder of the thunderbolt as he slew the daityas when the nectar was produced, may that blessing be yours.
त्रीन्विक्रमान्प्रक्रमतो विष्णोरमिततेजसः । यदासीन्मङ्गलं राम तत्ते भवतु मङ्गलम् ॥
trīnvikramānprakramato viṣṇoramitatejasaḥ | yadāsīnmaṅgalaṃ rāma tatte bhavatu maṅgalam ||
हिंदी अर्थ राम, तीन पग रखते अपार तेजस्वी विष्णु को जो मंगल मिला, वह मंगल तुम्हें मिले।
English meaning Rama, the blessing that came to Vishnu of boundless radiance as he took his three strides, may that blessing be yours.
ऋतवस्सागरा द्वीपा वेदा लोका दिशश्च ते । मङ्गलानि महाबाहो दिशन्तु शुभमङ्गलाः ॥
ṛtavassāgarā dvīpā vedā lokā diśaśca te | maṅgalāni mahābāho diśantu śubhamaṅgalāḥ ||
हिंदी अर्थ हे महाबाहु, ऋतुएँ, सागर, द्वीप, वेद, लोक और दिशाएँ, सब शुभ होकर तुम्हें मंगल दें।
English meaning Mighty armed one, may the seasons, seas, islands, Vedas, worlds and quarters, all auspicious, give you blessings.
37-38
2.25.37-38
Copy link
इति पुत्रस्य शेषांश्च कृत्वा शिरसि भामिनी । गन्धैश्चापि समालभ्य राममायतलोचना । ओषधीं चापि सिद्धार्थां विशल्यकरणीं शुभाम् । चकार रक्षां कौशल्या मन्त्रैरभिजजाप च ॥
iti putrasya śeṣāṃśca kṛtvā śirasi bhāminī | gandhaiścāpi samālabhya rāmamāyatalocanā | oṣadhīṃ cāpi siddhārthāṃ viśalyakaraṇīṃ śubhām | cakāra rakṣāṃ kauśalyā mantrairabhijajāpa ca ||
हिंदी अर्थ पुत्र के सिर पर शेष अक्षत रखकर और राम को सुगंधियों से लेपकर विशाल नेत्रों वाली कौसल्या ने सफलता देने वाली, घाव भरने वाली शुभ विशल्यकरणी औषधि रक्षा के रूप में बाँधी और उस पर मंत्र जपे।
English meaning Having put the remaining rice on her son's head and anointed Rama with perfumes, the large eyed lady Kausalya tied on him the auspicious herb vishalyakarani, which brings success and heals wounds, as a protection, and chanted mantras over it.
उवाचातिप्रहृष्टेव सा दुःखवशवर्तिनी । वाङ्ग्मात्रेण न भावेन वाचाऽसंसज्जमानया ॥
uvācātiprahṛṣṭeva sā duḥkhavaśavartinī | vāṅgmātreṇa na bhāvena vācā'saṃsajjamānayā ||
हिंदी अर्थ दुख के वश में होकर भी वे मानो अत्यंत प्रसन्न होकर बोलीं, केवल वाणी से, भाव से नहीं, बिना अटके स्वर में।
English meaning Though under the sway of sorrow, she spoke as if overjoyed, in words only and not in feeling, her voice not faltering.
आनम्य मूर्ध्नि चाघ्राय परिष्वज्य यशस्विनी । अवदत्पुत्र सिद्धार्थो गच्छ राम यथासुखम् ॥
ānamya mūrdhni cāghrāya pariṣvajya yaśasvinī | avadatputra siddhārtho gaccha rāma yathāsukham ||
हिंदी अर्थ झुककर, उनका सिर सूँघकर और गले लगाकर यशस्विनी ने कहा: पुत्र राम, सफल मनोरथ होकर सुख से जाओ।
English meaning Bending down, smelling his head and embracing him, the renowned lady said: My son, go as you please, Rama, with your aims fulfilled.
अरोगं सर्वसिद्धार्थमयोध्यां पुनरागतम् । पश्यामि त्वां सुखं वत्स सुस्थितं राजवर्त्मनि ॥
arogaṃ sarvasiddhārthamayodhyāṃ punarāgatam | paśyāmi tvāṃ sukhaṃ vatsa susthitaṃ rājavartmani ||
हिंदी अर्थ वत्स, मैं तुम्हें स्वस्थ, सब उद्देश्य पाकर, सुखी और राजमार्ग पर दृढ़ होकर अयोध्या लौटा देखूँ।
English meaning My child, may I see you return to Ayodhya healthy, with all your aims achieved, happy and firmly set on the royal path.
प्रणष्टदुःखसङ्कल्पा हर्षविद्योतितानना । द्रक्ष्यामि त्वां वनात्प्राप्तं पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥
praṇaṣṭaduḥkhasaṅkalpā harṣavidyotitānanā | drakṣyāmi tvāṃ vanātprāptaṃ pūrṇacandramivoditam ||
हिंदी अर्थ दुख के सब विचार दूर करके और हर्ष से चमकते मुख के साथ मैं तुम्हें वन से उगते पूर्णचंद्र की तरह आता देखूँगी।
English meaning With all thought of sorrow gone and my face bright with joy, I shall see you come from the forest like the full moon rising.
भद्रासनगतं राम वनवासादिहागतम् । द्रक्ष्यामि च पुनस्त्वां तु तीर्णवन्तं पितुर्वचः ॥
bhadrāsanagataṃ rāma vanavāsādihāgatam | drakṣyāmi ca punastvāṃ tu tīrṇavantaṃ piturvacaḥ ||
हिंदी अर्थ राम, मैं तुम्हें फिर देखूँगी, वनवास से यहाँ लौटकर, पिता का वचन पूरा करके भद्रासन पर बैठे।
English meaning Rama, I shall see you again, back here from your forest exile, seated on the auspicious throne, having fulfilled your father's word.
मङ्गलैरुपसपन्नो वनवासादिहागतः । वध्वा मम च नित्यं त्वं कामान्संवर्ध याहि भोः ॥
maṅgalairupasapanno vanavāsādihāgataḥ | vadhvā mama ca nityaṃ tvaṃ kāmānsaṃvardha yāhi bhoḥ ||
हिंदी अर्थ मंगलों से युक्त होकर वनवास से यहाँ लौटो, और सदा अपनी वधू की और मेरी इच्छाएँ बढ़ाओ। अब जाओ।
English meaning Come back here from your forest life, blessed with good fortune, and always fulfil the wishes of your bride and of me. Go now.
मयाऽर्चिता देवगणाश्शिवादयो महर्षयो भूतमहासुरोरगाः । अभिप्रयातस्य वनं चिराय ते हितानि काङ्क्षन्तु दिशश्च राघव ॥
mayā'rcitā devagaṇāśśivādayo maharṣayo bhūtamahāsuroragāḥ | abhiprayātasya vanaṃ cirāya te hitāni kāṅkṣantu diśaśca rāghava ||
हिंदी अर्थ राघव, मेरे द्वारा पूजित शिव आदि देवगण, महर्षि, भूत, महान असुर और नाग, और दिशाएँ लंबे समय के लिए वन जाते हुए तुम्हारा हित चाहें।
English meaning Raghava, may the hosts of gods worshipped by me, beginning with Shiva, the great sages, the spirits, the great asuras and serpents, and the quarters wish you well as you go to the forest for a long time.
इतीव साऽश्रुप्रतिपूर्णलोचना समाप्य च स्वस्त्ययनं यथाविधि । प्रदक्षिणं चैव चकार राघवं पुनः पुनश्चापि निपीड्य सस्वजे ॥
itīva sā'śrupratipūrṇalocanā samāpya ca svastyayanaṃ yathāvidhi | pradakṣiṇaṃ caiva cakāra rāghavaṃ punaḥ punaścāpi nipīḍya sasvaje ||
हिंदी अर्थ इस प्रकार आँसुओं से भरी आँखों के साथ विधिपूर्वक स्वस्तिवाचन पूरा करके उन्होंने राघव की प्रदक्षिणा की और बार बार उन्हें कसकर गले लगाया।
English meaning So, her eyes full of tears, having duly finished the blessing rite, she walked round Raghava in reverence and pressed him to her again and again in embrace.
तथा तु देव्या स कृतप्रदक्षिणो निपीड्य मातुश्चरणौ पुनः पुनः । जगाम सीतानिलयं महायशा स्स राघवः प्रज्वलित स्स्वया श्रिया ॥
tathā tu devyā sa kṛtapradakṣiṇo nipīḍya mātuścaraṇau punaḥ punaḥ | jagāma sītānilayaṃ mahāyaśā ssa rāghavaḥ prajvalita ssvayā śriyā ||
हिंदी अर्थ जब देवी ने उनकी प्रदक्षिणा कर ली, तब यशस्वी राघव ने बार बार माता के चरण दबाए, और अपनी शोभा से दमकते हुए सीता के निवास गए।
English meaning When the queen had walked round him, the renowned Raghava pressed his mother's feet again and again, and went to Sita's dwelling, blazing with his own splendour.