Rama Shows Sita the Way Home

अनुज्ञातंतुरामेणतद्विमानमनुत्तमम् ।
हंसयुक्तंमहानादमुत्पपातविहायसम् ॥

anujñātaṃturāmeṇatadvimānamanuttamam |
haṃsayuktaṃmahānādamutpapātavihāyasam ||

पातयित्वाततश्चक्षुस्सर्वतोरघुनन्दनः ।
अब्रवीन्मैथिलींसीतांरामश्शशिनिभाननाम् ॥

pātayitvātataścakṣussarvatoraghunandanaḥ |
abravīnmaithilīṃsītāṃrāmaśśaśinibhānanām ||

कैलासशिखराकारेत्रिकूटशिखरेस्थिताम् ।
लङ्कामीक्षस्ववैदेहीनिर्मितांविश्वकर्मणा ॥

kailāsaśikharākāretrikūṭaśikharesthitām |
laṅkāmīkṣasvavaidehīnirmitāṃviśvakarmaṇā ||

एतदायोधनंपश्यमांसशोणितकर्दमम् ।
हरीणांराक्षसानां च सीते विशसनंमहत् ॥

etadāyodhanaṃpaśyamāṃsaśoṇitakardamam |
harīṇāṃrākṣasānāṃ ca sīte viśasanaṃmahat ||

अत्रदत्तवरश्शेतेप्रमाथीराक्षसेश्वरः ।
तवहेतोर्विशालाक्षीनिहतोरावणोमया ॥

atradattavaraśśetepramāthīrākṣaseśvaraḥ |
tavahetorviśālākṣīnihatorāvaṇomayā ||

कुम्भकर्णोऽऽत्रनिहतःप्रहस्तश्चनिशाचरः ।
धूम्राक्षश्चात्रनिहतोवानरेणहनूमता ॥

kumbhakarṇo''tranihataḥprahastaścaniśācaraḥ |
dhūmrākṣaścātranihatovānareṇahanūmatā ||

विद्युन्मालीहतश्चात्रसुषेणेनमहात्मना ।
लक्ष्मणेनेन्द्राजिच्चात्ररावणिर्निहितोरणे ॥

vidyunmālīhataścātrasuṣeṇenamahātmanā |
lakṣmaṇenendrājiccātrarāvaṇirnihitoraṇe ||

अङ्गदेनात्रनिहतोविकटोनामराक्षसः ।
विरूपाक्षश्चदुर्धर्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।
अकम्पनश्चनिहतोबलिनोऽऽन्ये च राक्षसाः ।
त्रिशिराश्चातिकायश्चदेवान्तकनरान्तकौ ॥

aṅgadenātranihatovikaṭonāmarākṣasaḥ |
virūpākṣaścadurdharṣomahāpārśvamahodarau |
akampanaścanihatobalino''nye ca rākṣasāḥ |
triśirāścātikāyaścadevāntakanarāntakau ||

युद्धोन्मत्तश्चमत्तश्चराक्षसप्रवरावुभौ ।
निकुम्भश्चैवकुम्भश्चकुम्भकर्णात्मजौबली ।
वज्रदंष्ट्रश्चदंष्ट्रश्चबहवोराक्षसाहताः ।
मकराक्षश्चदुर्धर्षोमयायुधिनिपातितः ॥

yuddhonmattaścamattaścarākṣasapravarāvubhau |
nikumbhaścaivakumbhaścakumbhakarṇātmajaubalī |
vajradaṃṣṭraścadaṃṣṭraścabahavorākṣasāhatāḥ |
makarākṣaścadurdharṣomayāyudhinipātitaḥ ||

अकम्पनश्चनिहतःशोणिताक्षश्चवीर्यवान् ।
यूपाक्षश्चप्रजङ्घश्चनिहतौतुमहाहवे ॥

akampanaścanihataḥśoṇitākṣaścavīryavān |
yūpākṣaścaprajaṅghaścanihatautumahāhave ||

विद्युज्जिह्वोऽऽत्रनिहतोराक्षसोभीमदर्शनः ।
यज्ञशत्रुश्चनिहतःसुप्तघ्नश्चमहाबलः ।
सूर्यशत्रुश्चनिहतोब्रह्मशत्रुस्तथापरः ॥

vidyujjihvo''tranihatorākṣasobhīmadarśanaḥ |
yajñaśatruścanihataḥsuptaghnaścamahābalaḥ |
sūryaśatruścanihatobrahmaśatrustathāparaḥ ||

अत्रमन्दोदरीनामभार्यातंपर्यदेवयत् ।
सपत्नीनांसहस्रेणसाग्रेणपरिवारिता ॥

atramandodarīnāmabhāryātaṃparyadevayat |
sapatnīnāṃsahasreṇasāgreṇaparivāritā ||

तत्तुदृश्यतेतीर्थंसमुद्रस्यवरानने ।
यत्रसागरमुत्तीर्यतांरात्रिमुषितावयम् ॥

tattudṛśyatetīrthaṃsamudrasyavarānane |
yatrasāgaramuttīryatāṃrātrimuṣitāvayam ||

एषसेतुर्मयाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।
तवहेतोर्विशालाक्षिनलसेतुःसुदुष्करः ॥

eṣaseturmayābaddhassāgaresalilārṇave |
tavahetorviśālākṣinalasetuḥsuduṣkaraḥ ||

पश्यसागरमक्षोभ्यंवैदेहिवरुणालयम् ।
अपारमभिगर्जन्तंशङ्खशुक्तिसमाकुलम् ॥

paśyasāgaramakṣobhyaṃvaidehivaruṇālayam |
apāramabhigarjantaṃśaṅkhaśuktisamākulam ||

हिरण्यनाभंशैलेन्द्रंकाञ्चनंपश्यमैथिलि ।
विश्रमार्थंहनुमतोभित्त्वासागरमुत्थितम् ॥

hiraṇyanābhaṃśailendraṃkāñcanaṃpaśyamaithili |
viśramārthaṃhanumatobhittvāsāgaramutthitam ||

एततत्कुक्षौसमुद्रस्यस्कन्धावारनिवेशनम् ।
अत्रपूर्वंमहादेवःप्रसादमकरोत्प्रभुः ॥

etatatkukṣausamudrasyaskandhāvāraniveśanam |
atrapūrvaṃmahādevaḥprasādamakarotprabhuḥ ||

एतत्तुदृश्यतेतीर्थंसागरस्यमहात्मनः ।
सेतुबन्दइतिख्यातंत्रैलोक्येन च पूजितम् ।
एतत्पवित्रंपरमंमहापातकनाशनम् ।
अत्रराक्षसराजोऽऽयमाजगामविभीषणः ॥

etattudṛśyatetīrthaṃsāgarasyamahātmanaḥ |
setubandaitikhyātaṃtrailokyena ca pūjitam |
etatpavitraṃparamaṃmahāpātakanāśanam |
atrarākṣasarājo''yamājagāmavibhīṣaṇaḥ ||

एषासादृश्यतेसीतेकिष्किन्धाचित्रकानना ।
सुग्रीवस्यपुरीरम्यायत्रवालीमयाहतः ॥

eṣāsādṛśyatesītekiṣkindhācitrakānanā |
sugrīvasyapurīramyāyatravālīmayāhataḥ ||

अथदृष्टवापुरींसीताकिष्किन्धांवालिपालिताम् ।
अब्रवीत्पश्रितंवाक्यंरामंप्रणतसाध्वसा ॥

athadṛṣṭavāpurīṃsītākiṣkindhāṃvālipālitām |
abravītpaśritaṃvākyaṃrāmaṃpraṇatasādhvasā ||

सुग्रीवप्रियभार्याभिस्ताराप्रमुखतोनृप ।
अन्येषांवानरेन्द्राणांस्त्रीभिःपरिवृताह्यहम् ।
गन्तुमिच्छेसहायोध्यांराजधानींत्वयासह ॥

sugrīvapriyabhāryābhistārāpramukhatonṛpa |
anyeṣāṃvānarendrāṇāṃstrībhiḥparivṛtāhyaham |
gantumicchesahāyodhyāṃrājadhānīṃtvayāsaha ||

एवमुक्तोऽऽथवैदेह्याराघवःप्रत्युवाचताम् ।
एवमस्त्वितिकिष्किन्धांप्राप्यसंस्थाप्यराघवः ।
विमानंप्रेक्ष्यसुग्रीवंवाक्यमेतदुवाच ह ॥

evamukto''thavaidehyārāghavaḥpratyuvācatām |
evamastvitikiṣkindhāṃprāpyasaṃsthāpyarāghavaḥ |
vimānaṃprekṣyasugrīvaṃvākyametaduvāca ha ||

ब्रूहिवानरशूर्दूल सर्वान्वानरपुङ्गवान् ।
स्त्रीभिःपरिवृताःसर्वेह्ययोध्यांयान्तुसीतया ॥

brūhivānaraśūrdūla sarvānvānarapuṅgavān |
strībhiḥparivṛtāḥsarvehyayodhyāṃyāntusītayā ||

तथात्वमपिसर्वाभिस्स्त्भीिस्सहमहाबल ।
अभित्वरस्वसुग्रीव गच्छामःप्लवगाधिप ॥

tathātvamapisarvābhisstbhīissahamahābala |
abhitvarasvasugrīva gacchāmaḥplavagādhipa ||

एवमुक्तस्तुसुग्रीवोरामेणामिततेजसा ।
वानराधिपतिश्रीमांस्स्सैश्चसर्वैस्समावृतः ।
प्रविश्यान्तःपुरंशीघ्रंतारामुवदीक्ष्यसोऽऽब्रवीत् ॥

evamuktastusugrīvorāmeṇāmitatejasā |
vānarādhipatiśrīmāṃsssaiścasarvaissamāvṛtaḥ |
praviśyāntaḥpuraṃśīghraṃtārāmuvadīkṣyaso''bravīt ||

प्रिये त्वंसहनाराभिर्वानराणांमहात्मनाम् ।
राघवेणाभ्यनुज्ञातामैथिलीप्रियकाम्यया ॥

priye tvaṃsahanārābhirvānarāṇāṃmahātmanām |
rāghaveṇābhyanujñātāmaithilīpriyakāmyayā ||

त्वरत्वमभिगच्छामोगृह्यवानरयोषितः ।
अयोध्यांदर्शयिष्यामःसर्वादशरथस्त्रियः ॥

tvaratvamabhigacchāmogṛhyavānarayoṣitaḥ |
ayodhyāṃdarśayiṣyāmaḥsarvādaśarathastriyaḥ ||

सुग्रीवस्य व चःश्रुत्वातारासर्वाङ्गशोभना ।
आहूयचाब्रवीत्सर्वावानराणांतुयोषितः ॥

sugrīvasya va caḥśrutvātārāsarvāṅgaśobhanā |
āhūyacābravītsarvāvānarāṇāṃtuyoṣitaḥ ||

सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञातागन्तुंसर्वैश्चवानरैः ।
ममचापिप्रियंकार्यमयोध्यादर्वनेन च ॥

sugrīveṇābhyanujñātāgantuṃsarvaiścavānaraiḥ |
mamacāpipriyaṃkāryamayodhyādarvanena ca ||

प्रवेशंचैवरामस्यपौरजानपदैस्सह ।
विभूतिंचैवसर्वासांस्त्रीणांदशरथस्य च ॥

praveśaṃcaivarāmasyapaurajānapadaissaha |
vibhūtiṃcaivasarvāsāṃstrīṇāṃdaśarathasya ca ||

तारयाचाभ्यनुज्ञातास्सर्वावानरयोषितः ।
नेपथ्यविधिपूर्वंतुकृत्वाचापिप्रदक्षिणम् ।
अध्यारोहन्विमानंतत्सीतादर्शनकाङ्क्षया ॥

tārayācābhyanujñātāssarvāvānarayoṣitaḥ |
nepathyavidhipūrvaṃtukṛtvācāpipradakṣiṇam |
adhyārohanvimānaṃtatsītādarśanakāṅkṣayā ||

ताभिःसहोत्थितंशीघ्रंविमानंप्रेक्ष्यराघवः ।
ऋष्यमूकसमीपेतुवैदेहींपुनरब्रवीत् ॥

tābhiḥsahotthitaṃśīghraṃvimānaṃprekṣyarāghavaḥ |
ṛṣyamūkasamīpetuvaidehīṃpunarabravīt ||

दृश्यतेऽऽसौमहान्सीते सविद्युदिवतोयदः ।
ऋष्यमूकोगिरिवरःकाञ्चनैर्धातुभिर्वृतः ॥

dṛśyate''saumahānsīte savidyudivatoyadaḥ |
ṛṣyamūkogirivaraḥkāñcanairdhātubhirvṛtaḥ ||

त्राहंवानरेन्द्रेणसुग्रीवेणसमागतः ।
समयश्चकृतःसीतेवधार्थंवालिनोमया ॥

trāhaṃvānarendreṇasugrīveṇasamāgataḥ |
samayaścakṛtaḥsītevadhārthaṃvālinomayā ||

एषासादृश्यतेपम्पानलिनीचित्रकानना ।
त्वयाविहीनोयत्राहंविललापसुदुःखितः ॥

eṣāsādṛśyatepampānalinīcitrakānanā |
tvayāvihīnoyatrāhaṃvilalāpasuduḥkhitaḥ ||

अस्यास्तीरेमयादृष्टाशबरीधर्मचारिणी ।
अत्रयोजनबाहुश्चकबन्धोनिहतोमया ॥

asyāstīremayādṛṣṭāśabarīdharmacāriṇī |
atrayojanabāhuścakabandhonihatomayā ||

दृश्यतेऽऽसौजनस्थानेश्रीमान्सीते वनस्पतिः ।
जटायुश्चमहातेजास्तवहेतोर्विलासिनि ।
रावणेनहतोयत्रपक्षिणांप्रवरोबली ॥

dṛśyate''saujanasthāneśrīmānsīte vanaspatiḥ |
jaṭāyuścamahātejāstavahetorvilāsini |
rāvaṇenahatoyatrapakṣiṇāṃpravarobalī ||

खरश्चनिहतोयत्रदूषणश्चनिपातितः ।
त्रिशिराश्चमहावीर्योमयाबाणैरजिह्मगैः ।
एतत्तदाश्रममदमस्माकंवरवर्णिनि ।
पर्णशालातथाचित्रादृश्यतेशुभदर्शने ।
यत्रत्वंराक्षसेन्द्रेणरावणेनहृताबलात् ॥

kharaścanihatoyatradūṣaṇaścanipātitaḥ |
triśirāścamahāvīryomayābāṇairajihmagaiḥ |
etattadāśramamadamasmākaṃvaravarṇini |
parṇaśālātathācitrādṛśyateśubhadarśane |
yatratvaṃrākṣasendreṇarāvaṇenahṛtābalāt ||

एषागोदावरीरम्याप्रसन्नसलिलाशुभा ।
अगस्त्यस्याश्रमश्चैव दृश्यते कदलीवृतः ॥

eṣāgodāvarīramyāprasannasalilāśubhā |
agastyasyāśramaścaiva dṛśyate kadalīvṛtaḥ ||

दीप्तशैवाश्रमोह्येषसुतीक्षणस्यमहात्मनः ।
वैदेहिदृश्यतेचैवशरभङ्गाश्रमोमहान् ।
उपयातःसहस्राक्षोयत्रशक्रःपुरन्दरः ॥

dīptaśaivāśramohyeṣasutīkṣaṇasyamahātmanaḥ |
vaidehidṛśyatecaivaśarabhaṅgāśramomahān |
upayātaḥsahasrākṣoyatraśakraḥpurandaraḥ ||

एतेहितापसावासादृश्यन्तेतनुमध्यमे ।
अत्रिःकुलपतिर्यत्रसूर्यवैश्वानरोपमः ॥

etehitāpasāvāsādṛśyantetanumadhyame |
atriḥkulapatiryatrasūryavaiśvānaropamaḥ ||

अस्मिन् देशेमहाकायोविराधोनिहतोमया ।
अत्रसीते त्वयादृष्टवातापसीधर्मचारिणी ॥

asmin deśemahākāyovirādhonihatomayā |
atrasīte tvayādṛṣṭavātāpasīdharmacāriṇī ||

असौसुतनुशैलेन्द्रत्रकूटःप्रकाशते ।
अत्रमांकैकयीपुत्रप्रसादयितुमागतः ॥

asausutanuśailendratrakūṭaḥprakāśate |
atramāṃkaikayīputraprasādayitumāgataḥ ||

एषासायमुनारम्यादृश्यतेचित्रकानना ।
भरद्वाजाश्रमःश्रीमान्दृश्यतेचैषमैथिलि ॥

eṣāsāyamunāramyādṛśyatecitrakānanā |
bharadvājāśramaḥśrīmāndṛśyatecaiṣamaithili ||

इयं च दृश्यतेगङ्गापुण्यात्रिपथगानदी ।
नानाद्विजगणाकीर्णासम्प्रपुष्पितकानना ॥

iyaṃ ca dṛśyategaṅgāpuṇyātripathagānadī |
nānādvijagaṇākīrṇāsamprapuṣpitakānanā ||

शृङ्गिबेरपुरंचैतद्गुहोयत्रसखामम ।
एषासादृश्यतेसीतेसरयूर्यूपमालिनी ।
नानातरुशताकीर्णासम्प्रपुष्पितकानना ॥

śṛṅgiberapuraṃcaitadguhoyatrasakhāmama |
eṣāsādṛśyatesītesarayūryūpamālinī |
nānātaruśatākīrṇāsamprapuṣpitakānanā ||

एषासादृश्यतेसीतेराजधानीपितुर्मम ।
अयोध्यांकुरुवैदेहिप्रणामंपुनरागता ॥

eṣāsādṛśyatesīterājadhānīpiturmama |
ayodhyāṃkuruvaidehipraṇāmaṃpunarāgatā ||

ततस्तेवानरास्सर्वेराक्षसास्सविभीषणाः ।
उत्पत्योत्पत्यसम्हृष्टास्तांपुरींददृशुस्तदा ॥

tatastevānarāssarverākṣasāssavibhīṣaṇāḥ |
utpatyotpatyasamhṛṣṭāstāṃpurīṃdadṛśustadā ||