सतुमोहात्सुसङ्क्रुद्धःकृतान्तबलचोदितः ।
क्रोधसंरक्तनयनोरावणंसूतमब्रवीत् ॥
satumohātsusaṅkruddhaḥkṛtāntabalacoditaḥ |
krodhasaṃraktanayanorāvaṇaṃsūtamabravīt ||
Valmiki Ramayana · Yuddha Kanda · Sarga 106
The Charioteer Defends Himself
युद्धकांड, सर्ग 106: सारथि का उत्तर
Ravana rebukes his charioteer, who explains that he saved his master's life, and drives him back to battle.
रावण सारथि को फटकारता है, जो बताता है कि उसने स्वामी के प्राण बचाए, और उसे फिर युद्ध में ले जाता है।
In this sarga
Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
हीनवीर्यमिवाशक्तंपौरुषेणविवर्जितम् ।
भीरुंलघुमिवासत्त्वंविहीनमिवतेजसा ।
विमुक्तमिवमायाभिरस्त्रैरिवबहिष्कृतम् ।
मामवज्ञायदुर्बुद्धेस्वयाबुद्ध्याविचेष्टसे ॥
hīnavīryamivāśaktaṃpauruṣeṇavivarjitam |
bhīruṃlaghumivāsattvaṃvihīnamivatejasā |
vimuktamivamāyābhirastrairivabahiṣkṛtam |
māmavajñāyadurbuddhesvayābuddhyāviceṣṭase ||
किमर्थंमामवज्ञायमच्छन्दमनवेक्ष्य च ।
त्वयाशत्रुसमक्षंमेरथोऽयमपवाहितः ॥
kimarthaṃmāmavajñāyamacchandamanavekṣya ca |
tvayāśatrusamakṣaṃmeratho'yamapavāhitaḥ ||
त्वयाद्यहिममानार्य चिरकालसमार्जितम् ।
यशोवीर्यं च तेजश्चप्रत्ययश्चविनाशितः ॥
tvayādyahimamānārya cirakālasamārjitam |
yaśovīryaṃ ca tejaścapratyayaścavināśitaḥ ||
प्रख्यातवीर्यस्यरञ्जनीयस्यविक्रमैः ।
पश्यतोयुद्धलुब्धोऽहंकृतंकापुरुषस्त्वया ॥
prakhyātavīryasyarañjanīyasyavikramaiḥ |
paśyatoyuddhalubdho'haṃkṛtaṃkāpuruṣastvayā ||
यस्त्वंरथमिदंमोहान्नचेद्वहसिदुर्मते ।
सत्योऽप्रतितर्कोमेपरेणत्वमुपस्कृतः ॥
yastvaṃrathamidaṃmohānnacedvahasidurmate |
satyo'pratitarkomepareṇatvamupaskṛtaḥ ||
न हितद्विद्यतेकर्मसुहृदोहितकाङ्क्षिणः ।
रिपूणांसदृशंत्वेतद्यतत्त्वयैतदनुष्ठितम् ॥
na hitadvidyatekarmasuhṛdohitakāṅkṣiṇaḥ |
ripūṇāṃsadṛśaṃtvetadyatattvayaitadanuṣṭhitam ||
निवर्तयरथंशीघ्रंयावन्नापैतिमेरिपुः ।
यदिवाध्युषितोऽसित्वंस्मर्यतेयदिमेगुणः ॥
nivartayarathaṃśīghraṃyāvannāpaitimeripuḥ |
yadivādhyuṣito'sitvaṃsmaryateyadimeguṇaḥ ||
एवंपुरुषमुक्तस्तुहितबुद्धिबुद्धिना ।
अब्रवीद्रावणंसूतोहितंसानुनयंवचः ॥
evaṃpuruṣamuktastuhitabuddhibuddhinā |
abravīdrāvaṇaṃsūtohitaṃsānunayaṃvacaḥ ||
न भीतोऽस्मि न मूढोऽस्मिनोपजप्तोऽस्मिशत्रुभिः ।
न प्रमत्तो न निःस्नेहोविस्मृता न च सत्क्रिया ॥
na bhīto'smi na mūḍho'sminopajapto'smiśatrubhiḥ |
na pramatto na niḥsnehovismṛtā na ca satkriyā ||
मयातुहितकामेवयशश्चपरिरक्षता ।
स्नेहप्रसन्नमनसाहितमित्यप्रियंकृतम् ॥
mayātuhitakāmevayaśaścaparirakṣatā |
snehaprasannamanasāhitamityapriyaṃkṛtam ||
नास्मिन्नर्थेमहाराज त्वंमांप्रियहितेरतम् ।
कश्चिल्लघुरिवानार्योदोषतोगन्तुमर्हसि ॥
nāsminnarthemahārāja tvaṃmāṃpriyahiteratam |
kaścillaghurivānāryodoṣatogantumarhasi ||
श्रूयतांप्रतिदास्यामियन्निमित्तंमयारथः ।
नदीवेगइवामंभोभिेसंयुगेविनिवर्तितः ॥
śrūyatāṃpratidāsyāmiyannimittaṃmayārathaḥ |
nadīvegaivāmaṃbhobhiesaṃyugevinivartitaḥ ||
श्रमंतवावगच्छामिमहतारणकर्मणा ।
न हितेवीर्यसौमुख्यंप्रकर्षंवोपधारये ॥
śramaṃtavāvagacchāmimahatāraṇakarmaṇā |
na hitevīryasaumukhyaṃprakarṣaṃvopadhāraye ||
रथोद्वहनखिन्नाश्चभग्नामेरथवाजिनः ।
दीनाघर्मपरिश्रान्तागावोवर्षहताइव ॥
rathodvahanakhinnāścabhagnāmerathavājinaḥ |
dīnāgharmapariśrāntāgāvovarṣahatāiva ||
निमित्तानि च भूयिष्ठंयानिप्रादुर्भवन्तिनः ।
तेषुतेष्वभिपन्नेषुलक्ष्याम्यप्रदक्षिणम् ॥
nimittāni ca bhūyiṣṭhaṃyāniprādurbhavantinaḥ |
teṣuteṣvabhipanneṣulakṣyāmyapradakṣiṇam ||
देशकालौ च विज्ञेयौलक्षणानीङ्गितानि च ।
दैन्यंहर्षश्चखेदश्चरथिनश्चबलाबलम् ॥
deśakālau ca vijñeyaulakṣaṇānīṅgitāni ca |
dainyaṃharṣaścakhedaścarathinaścabalābalam ||
स्थलनिम्नानिभूमेश्चसमानिविषमाणि च ।
युद्धकालश्चविज्ञेयःपरस्यान्तरदर्शनम् ॥
sthalanimnānibhūmeścasamāniviṣamāṇi ca |
yuddhakālaścavijñeyaḥparasyāntaradarśanam ||
उपयानापयाने च स्थानंप्रत्यपसर्पणम् ।
सर्वमेतद्रथस्थेनज्ञेयंरथकुटुम्भिना ॥
upayānāpayāne ca sthānaṃpratyapasarpaṇam |
sarvametadrathasthenajñeyaṃrathakuṭumbhinā ||
तवविश्रामहेतोस्तुतथैषांरथवाजिनाम् ।
रौद्रंवर्जयताखेदंक्षमंकृतमिदंमया ॥
tavaviśrāmahetostutathaiṣāṃrathavājinām |
raudraṃvarjayatākhedaṃkṣamaṃkṛtamidaṃmayā ||
स्वेच्छयान मयावीररथोऽयमपवाहितः ।
भर्तृस्नेहपरीतेनमयेदंयत्कृतंप्रभो ॥
svecchayāna mayāvīraratho'yamapavāhitaḥ |
bhartṛsnehaparītenamayedaṃyatkṛtaṃprabho ||
आज्ञापययथातत्त्वंवक्ष्यस्यरिनिषूदन ।
तत्करिष्याम्यहंवीरगतानृण्येनचेतसा ॥
ājñāpayayathātattvaṃvakṣyasyariniṣūdana |
tatkariṣyāmyahaṃvīragatānṛṇyenacetasā ||
सन्तुष्टस्तेनवाक्येनरावणस्तस्यसारथेः ।
प्रशस्यैनंबहुविधंयुद्धलुब्धोऽब्रवीदिदम् ॥
santuṣṭastenavākyenarāvaṇastasyasāratheḥ |
praśasyainaṃbahuvidhaṃyuddhalubdho'bravīdidam ||
रथंशीघ्रमिदंसूतराघवाभिमुखंनय ।
नाहत्वासमरेशत्रून्निवर्तिष्यतिरावणः ॥
rathaṃśīghramidaṃsūtarāghavābhimukhaṃnaya |
nāhatvāsamareśatrūnnivartiṣyatirāvaṇaḥ ||
एवमुक्त्वाततस्तुष्टोरावणोराक्षसेश्वरः ।
ददौतस्यशुभंह्येकंहस्ताभरणमुत्तमम् ।
श्रुत्वारावणवाक्यानिसारथिस्सन्यवर्तत ॥
evamuktvātatastuṣṭorāvaṇorākṣaseśvaraḥ |
dadautasyaśubhaṃhyekaṃhastābharaṇamuttamam |
śrutvārāvaṇavākyānisārathissanyavartata ||
