Skip to content
Kishkindha Kanda Sarga 63 of 67 15 shlokas Journey stop 17
Valmiki Ramayana · Kishkindha Kanda · Sarga 63

New Wings

किष्किंधाकांड, सर्ग 63: नए पंख

As he speaks, Sampati's wings grow back. He flies off, and the vanaras rejoice and head for the sea.

बोलते ही संपाति के पंख फिर उग आते हैं। वे उड़ जाते हैं, और वानर प्रसन्न होकर समुद्र की ओर बढ़ते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 4.63.1

एतैरन्यैश्च बहुभिर्वाक्यैर्वाक्यविशारदः ।
मां प्रशस्याभ्यनुज्ञाप्य प्रविष्टस्स स्वमालयम् ॥

etairanyaiśca bahubhirvākyairvākyaviśāradaḥ |
māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭassa svamālayam ||

2 4.63.2

कन्दरात्तु विसर्पित्वा पर्वतस्य शनैश्शनैः ।
अहं विन्ध्यं समारुह्य भवतः प्रतिपालये ॥

kandarāttu visarpitvā parvatasya śanaiśśanaiḥ |
ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye ||

3 4.63.3

अद्य त्वेतस्य कालस्य साग्रं वर्षशतं गतम् ।
देशकालप्रतीक्षोऽस्मि हृदि कृत्वा मुनेर्वचः ॥

adya tvetasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam |
deśakālapratīkṣo'smi hṛdi kṛtvā munervacaḥ ||

4 4.63.4

महाप्रस्थानमासाद्य स्वर्गते तु निशाकरे ।
मां निर्दहति सन्तापो वितर्कैर्बहुभिर्वृतम् ॥

mahāprasthānamāsādya svargate tu niśākare |
māṃ nirdahati santāpo vitarkairbahubhirvṛtam ||

5 4.63.5

उत्थितां मरणे बुद्धिं मुनिवाक्यैर्निवर्तये ।
बुद्धिर्या तेन मे दत्ता प्राणानां रक्षणाय तु ।
सा मेऽपनयते दुःखं दीप्तेवाग्निशिखा तमः ॥

utthitāṃ maraṇe buddhiṃ munivākyairnivartaye |
buddhiryā tena me dattā prāṇānāṃ rakṣaṇāya tu |
sā me'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ ||

6 4.63.6

बुद्ध्यता च मया वीर्यं रावणस्य दुरात्मनः ।
पुत्रस्सन्तर्जितो वाग्भिर्न त्राता मैथिली कथम् ॥

buddhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |
putrassantarjito vāgbhirna trātā maithilī katham ||

7 4.63.7

तस्या विलपितं श्रुत्वा तौ च सीताविनाकृतौ ।
न मे दशरथस्नेहात्पुत्रेणोत्पादितं प्रियम् ॥

tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītāvinākṛtau |
na me daśarathasnehātputreṇotpāditaṃ priyam ||

8 4.63.8

तस्य त्वेवं ब्रुवाणस्य सम्पातेर्वानरैस्सह ।
उत्पेततुस्तदा पक्षौ समक्षं वनचारिणाम् ॥

tasya tvevaṃ bruvāṇasya sampātervānaraissaha |
utpetatustadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām ||

9 4.63.9

स दृष्ट्वा स्वां तनुं पक्षैरुद्गतैररुणच्छदैः ।
प्रहर्षमतुलं लेभे वानरांश्चेदमब्रवीत् ॥

sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣairudgatairaruṇacchadaiḥ |
praharṣamatulaṃ lebhe vānarāṃścedamabravīt ||

10 4.63.10

ऋषेर्निशाकरस्यैव प्रभावादमितात्मनः ।
आदित्यरश्मिनिर्दग्धौ पक्षौ मे पुनरुपस्थितौ ॥

ṛṣerniśākarasyaiva prabhāvādamitātmanaḥ |
ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punarupasthitau ||

11 4.63.11

यौवने वर्तमानस्य ममासीद्यः पराक्रमः ।
तमेवाद्यावगच्छामि बलं पौरुषमेव च ॥

yauvane vartamānasya mamāsīdyaḥ parākramaḥ |
tamevādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣameva ca ||

12 4.63.12

सर्वथा क्रियतां यत्न स्सीतामधिगमिष्यथ ।
पक्षलाभो ममायं वस्सिद्धिप्रत्ययकारकः ॥

sarvathā kriyatāṃ yatna ssītāmadhigamiṣyatha |
pakṣalābho mamāyaṃ vassiddhipratyayakārakaḥ ||

13 4.63.13

इत्युक्त्वा स तान्हरीन् सर्वान्सम्पातिः पतगोत्तमः ।
उत्पपात गिरेश्शृङ्गाज्जिज्ञासुः खगमो गतिम् ॥

ityuktvā sa tānharīn sarvānsampātiḥ patagottamaḥ |
utpapāta gireśśṛṅgājjijñāsuḥ khagamo gatim ||

14 4.63.14

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिसंहृष्टमानसाः ।
बभूवुर्हरिशार्दूला विक्रमाभ्युदयोन्मुखाः ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā pratisaṃhṛṣṭamānasāḥ |
babhūvurhariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ ||

15 4.63.15

अथ पवनसमानविक्रमाः प्लवगवराः प्रतिलब्धपौरुषाः ।
अभिजिदभिमुखा दिशं ययु र्जनकसुतापरिमार्गणोन्मुखाः ॥

atha pavanasamānavikramāḥ plavagavarāḥ pratilabdhapauruṣāḥ |
abhijidabhimukhā diśaṃ yayu rjanakasutāparimārgaṇonmukhāḥ ||

Next sarga · Kishkindha Kanda 64Who Can Cross the Sea?At the vast ocean the vanaras lose heart. Angada asks each chief how far he can leap.

Characters in this sarga

All characters