Sampati's Past

ततः कृतोदकं स्नातं तं गृध्रं हरियूथपाः ।
उपविष्टा गिरौ रम्ये परिवार्य समन्ततः ॥

tataḥ kṛtodakaṃ snātaṃ taṃ gṛdhraṃ hariyūthapāḥ |
upaviṣṭā girau ramye parivārya samantataḥ ||

तमङ्गदमुपासीनं तैस्सर्वैर्हरिभिर्वृतम् ।
जनितप्रत्ययो हर्षात्सम्पातिः पुनरब्रवीत् ॥

tamaṅgadamupāsīnaṃ taissarvairharibhirvṛtam |
janitapratyayo harṣātsampātiḥ punarabravīt ||

कृत्वा निश्शब्दमेकाग्रा श्श्रुण्वन्तु हरयो मम ।
तत्वं सङ्कीर्तयिष्यामि यथा जानामि मैथिलीम् ॥

kṛtvā niśśabdamekāgrā śśruṇvantu harayo mama |
tatvaṃ saṅkīrtayiṣyāmi yathā jānāmi maithilīm ||

अस्य विन्ध्यस्य शिखरे पतितोऽस्मि पुरावने ।
सूर्यतपपरीताङ्गो निर्दग्धस्सूर्यरश्मिभिः ॥

asya vindhyasya śikhare patito'smi purāvane |
sūryatapaparītāṅgo nirdagdhassūryaraśmibhiḥ ||

लब्धसंज्ञस्तु षड्रात्राद्विवशो विह्वलन्निव ।
वीक्षमाणो दिशस्सर्वा नाभिजानामि किञ्चन ॥

labdhasaṃjñastu ṣaḍrātrādvivaśo vihvalanniva |
vīkṣamāṇo diśassarvā nābhijānāmi kiñcana ||

ततस्तु सागरान् शैलान्नदीस्सर्वास्सरांसि च ।
वनानि च प्रदेशांश्च नीरीक्ष्य मतिरागता ॥

tatastu sāgarān śailānnadīssarvāssarāṃsi ca |
vanāni ca pradeśāṃśca nīrīkṣya matirāgatā ||

हृष्टपक्षिगणाकीर्णः कन्दरान्तरकूटवान् ।
दक्षिणस्योदधेस्तीरे विन्ध्योऽयमिति निश्चितः ॥

hṛṣṭapakṣigaṇākīrṇaḥ kandarāntarakūṭavān |
dakṣiṇasyodadhestīre vindhyo'yamiti niścitaḥ ||

आसीच्चात्राश्रमं पुण्यं सुरैरपि सुपूजितम् ।
ऋषिर्निशाकरो नाम यस्मिन्नुग्रतपाभवत् ॥

āsīccātrāśramaṃ puṇyaṃ surairapi supūjitam |
ṛṣirniśākaro nāma yasminnugratapābhavat ||

अष्टौ वर्षसहस्राणि तेनास्मिन्नृषिणा विना ।
वसतो मम धर्मज्ञा स्वर्गते तु निशाकरे ॥

aṣṭau varṣasahasrāṇi tenāsminnṛṣiṇā vinā |
vasato mama dharmajñā svargate tu niśākare ||

अवतीर्य तु विन्ध्याग्रात्कृच्छ्रेण विषमाच्छनैः ।
तीक्ष्णदर्भां वसुमतीं दुःखेन पुनरागतः ॥

avatīrya tu vindhyāgrātkṛcchreṇa viṣamācchanaiḥ |
tīkṣṇadarbhāṃ vasumatīṃ duḥkhena punarāgataḥ ||

तमृषिं द्रष्टुकामोऽस्मि दुःखेनाभ्यागतो भृशम् ।
जटायुषा मया चैव बहुशोऽभिगतो हि सः ॥

tamṛṣiṃ draṣṭukāmo'smi duḥkhenābhyāgato bhṛśam |
jaṭāyuṣā mayā caiva bahuśo'bhigato hi saḥ ||

तस्याश्रमपदाभ्याशे ववुर्वातास्सुगन्धिनः ।
वृक्षो वापुष्पितः कश्चिदफलो वा न विद्यते ॥

tasyāśramapadābhyāśe vavurvātāssugandhinaḥ |
vṛkṣo vāpuṣpitaḥ kaścidaphalo vā na vidyate ||

उपेत्य चाश्रमं पुण्यं वृक्षमूलमुपाश्रितः ।
द्रष्टुकामः प्रतीक्षेऽहं भगवन्तं निशाकरम् ॥

upetya cāśramaṃ puṇyaṃ vṛkṣamūlamupāśritaḥ |
draṣṭukāmaḥ pratīkṣe'haṃ bhagavantaṃ niśākaram ||

अथापश्यमदूरस्थमृषिं ज्वलिततेजसम् ।
कृताभिषेकं दुर्धर्षमुपावृत्तमुदङ्मुखम् ॥

athāpaśyamadūrasthamṛṣiṃ jvalitatejasam |
kṛtābhiṣekaṃ durdharṣamupāvṛttamudaṅmukham ||

तमृक्षास्सृमरा व्याघ्रास्सिंहा नागास्सरीसृपाः ।
परिवार्योपगच्छन्ति धातारं प्राणिनो यथा ॥

tamṛkṣāssṛmarā vyāghrāssiṃhā nāgāssarīsṛpāḥ |
parivāryopagacchanti dhātāraṃ prāṇino yathā ||

ततः प्राप्तमृषिं ज्ञात्वा तानि सत्त्वानि वै ययुः ।
प्रविष्टे राजनि यथा सर्वं सामात्यकं बलम् ॥

tataḥ prāptamṛṣiṃ jñātvā tāni sattvāni vai yayuḥ |
praviṣṭe rājani yathā sarvaṃ sāmātyakaṃ balam ||

ऋषिस्तु दृष्ट्वा मां प्रीतः प्रविष्टश्चाश्रमं पुनः ।
मुहूर्तमात्रान्निष्क्रम्य ततः कार्यमपृच्छत ॥

ṛṣistu dṛṣṭvā māṃ prītaḥ praviṣṭaścāśramaṃ punaḥ |
muhūrtamātrānniṣkramya tataḥ kāryamapṛcchata ||

सौम्य वैकल्यतां दृष्ट्वा रोम्णां ते नावगम्यते ।
अग्निदग्धाविमौ पक्षौ व्रणाश्चापि शरीरके ॥

saumya vaikalyatāṃ dṛṣṭvā romṇāṃ te nāvagamyate |
agnidagdhāvimau pakṣau vraṇāścāpi śarīrake ||

गृध्रौ द्वौ दृष्टपूर्वौ मे मातरिश्वसमौ जवे ।
गृध्राणां चैव राजानौ भ्रातरौ कामरूपिणौ ॥

gṛdhrau dvau dṛṣṭapūrvau me mātariśvasamau jave |
gṛdhrāṇāṃ caiva rājānau bhrātarau kāmarūpiṇau ||

ज्येष्ठो हि त्वं तु सम्पाते जटायुरनुजस्तव ।
मानुषं रूपमास्थाय गृह्णीतां चरणौ मम ॥

jyeṣṭho hi tvaṃ tu sampāte jaṭāyuranujastava |
mānuṣaṃ rūpamāsthāya gṛhṇītāṃ caraṇau mama ||

किं ते व्याधिसमुत्थानं पक्षयोः पतनं कथम् ।
दण्डोऽयंच कृतः केन सर्वमाख्याहि पृच्छतः ॥

kiṃ te vyādhisamutthānaṃ pakṣayoḥ patanaṃ katham |
daṇḍo'yaṃca kṛtaḥ kena sarvamākhyāhi pṛcchataḥ ||