Meanings for this sarga are being written The Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
स निर्जित्य पुरीं श्रेष्ठां लङ्कां तां कामरूपिणीम् । विक्रमेण महातेजा हनुमान् कपिसत्तमः । अद्वारेण च महाबाहुः प्राकारमभिपुप्लुवे ॥
sa nirjitya purīṃ śreṣṭhāṃ laṅkāṃ tāṃ kāmarūpiṇīm | vikrameṇa mahātejā hanumān kapisattamaḥ | advāreṇa ca mahābāhuḥ prākāramabhipupluve ||
प्रविश्य नगरीं लङ्कां कपिराजहितंकरः । चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि ॥
praviśya nagarīṃ laṅkāṃ kapirājahitaṃkaraḥ | cakre'tha pādaṃ savyaṃ ca śatrūṇāṃ sa tu mūrdhani ||
प्रविष्टः सत्त्वसम्पन्नो निशायां मारुतात्मजः । स महापथमास्थाय मुक्तापुष्पविराजितम् । ततस्तु तां पुरीं लङ्कां रम्यामभिययौ कपिः ॥
praviṣṭaḥ sattvasampanno niśāyāṃ mārutātmajaḥ | sa mahāpathamāsthāya muktāpuṣpavirājitam | tatastu tāṃ purīṃ laṅkāṃ ramyāmabhiyayau kapiḥ ||
हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्सरैः । वज्रांकुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः । गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः ॥
hasitotkṛṣṭaninadaistūryaghoṣapurassaraiḥ | vajrāṃkuśanikāśaiśca vajrajālavibhūṣitaiḥ | gṛhameghaiḥ purī ramyā babhāse dyaurivāmbudaiḥ ||
प्रजज्वाल ततो लङ्का रक्षोगणगृहैः शुभैः । सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः । वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषिता ॥
prajajvāla tato laṅkā rakṣogaṇagṛhaiḥ śubhaiḥ | sitābhrasadṛśaiścitraiḥ padmasvastikasaṃsthitaiḥ | vardhamānagṛhaiścāpi sarvataḥ suvibhūṣitā ||
तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितङ्करः । राघवार्थं चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च ॥
tāṃ citramālyābharaṇāṃ kapirājahitaṅkaraḥ | rāghavārthaṃ caran śrīmān dadarśa ca nananda ca ||
भवनाद्भवनं गच्छन् ददर्श पवनात्मजः । विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः ॥
bhavanādbhavanaṃ gacchan dadarśa pavanātmajaḥ | vividhākṛtirūpāṇi bhavanāni tatastataḥ ||
शुश्राव मधुरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम् । स्त्रीणां मदसमृद्धानां दिवि चाप्सरसामिव ॥
śuśrāva madhuraṃ gītaṃ tristhānasvarabhūṣitam | strīṇāṃ madasamṛddhānāṃ divi cāpsarasāmiva ||
शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च, निःस्वनम् । सोपाननिनदांश्चैव भवनेषु महात्मनाम् । अस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेलितांश्च ततस्ततः ॥
śuśrāva kāñcīninadaṃ nūpurāṇāṃ ca, niḥsvanam | sopānaninadāṃścaiva bhavaneṣu mahātmanām | asphoṭitaninādāṃśca kṣvelitāṃśca tatastataḥ ||
12-13
5.4.12-13
Copy link
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै । स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः । रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि ॥
śuśrāva japatāṃ tatra mantrān rakṣogṛheṣu vai | svādhyāyaniratāṃścaiva yātudhānān dadarśa saḥ | rāvaṇastavasaṃyuktān garjato rākṣasānapi ||
राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोबलं महत् । ददर्श मध्यमे गुल्मे रावणस्य चरान् बहून् ॥
rājamārgaṃ samāvṛtya sthitaṃ rakṣobalaṃ mahat | dadarśa madhyame gulme rāvaṇasya carān bahūn ||
15-19
5.4.15-19
Copy link
दीक्षितान् जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः । दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुघांस्तथा । कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि । एकाक्षानेककर्णांश्च लम्बोदरपयोधरान् । करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा । धन्विनः खङ्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान् । परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान् । नातिस्थूलान्नातिकृशान्नातिदीर्घातिह्रस्वकान् । नातिगौरान्नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान् । विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः । ध्वजीन् पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान् ॥
dīkṣitān jaṭilān muṇḍān gojināmbaravāsasaḥ | darbhamuṣṭipraharaṇānagnikuṇḍāyughāṃstathā | kūṭamudgarapāṇīṃśca daṇḍāyudhadharānapi | ekākṣānekakarṇāṃśca lambodarapayodharān | karālān bhugnavaktrāṃśca vikaṭān vāmanāṃstathā | dhanvinaḥ khaṅginaścaiva śataghnīmusalāyudhān | parighottamahastāṃśca vicitrakavacojjvalān | nātisthūlānnātikṛśānnātidīrghātihrasvakān | nātigaurānnātikṛṣṇānnātikubjānna vāmanān | virūpān bahurūpāṃśca surūpāṃśca suvarcasaḥ | dhvajīn patākinaścaiva dadarśa vividhāyudhān ||
20-22
5.4.20-22
Copy link
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिसाशनिधारिणः । क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः । स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान् । नानावेषसमायुक्तान् यथास्स्वैरगतान् बहून् । तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान् ॥
śaktivṛkṣāyudhāṃścaiva paṭṭisāśanidhāriṇaḥ | kṣepaṇīpāśahastāṃśca dadarśa sa mahākapiḥ | sragviṇastvanuliptāṃśca varābharaṇabhūṣitān | nānāveṣasamāyuktān yathāssvairagatān bahūn | tīkṣṇaśūladharāṃścaiva vajriṇaśca mahābalān ||
शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः । रक्षोधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः ॥
śatasāhasramavyagramārakṣaṃ madhyamaṃ kapiḥ | rakṣodhipatinirdiṣṭaṃ dadarśāntaḥpurāgrataḥ ||
24-25
5.4.24-25
Copy link
स तदा तद्गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम् । राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम् । पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिरलङ्कृतम् । प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः ॥
sa tadā tadgṛhaṃ dṛṣṭvā mahāhāṭakatoraṇam | rākṣasendrasya vikhyātamadrimūrdhni pratiṣṭhitam | puṇḍarīkāvataṃsābhiḥ parikhābhiralaṅkṛtam | prākārāvṛtamatyantaṃ dadarśa sa mahākapiḥ ||
26-28
5.4.26-28
Copy link
त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम् । वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा । रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः । वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः । भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः । रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः । राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः ॥
triviṣṭapanibhaṃ divyaṃ divyanādanināditam | vājiheṣitasaṅghuṣṭaṃ nāditaṃ bhūṣaṇaistathā | rathairyānairvimānaiśca tathā hayagajaiḥ śubhaiḥ | vāraṇaiśca caturthantaiḥ śvetābhranicayopamaiḥ | bhūṣitaṃ ruciradvāraṃ mattaiśca mṛgapakṣibhiḥ | rakṣitaṃ sumahāvīryairyātudhānaiḥ sahasraśaḥ | rākṣasādhipaterguptamāviveśa mahākapiḥ ||
सहेमजाम्बूनदचक्रवालं महार्हमुक्तामणिभूषितान्तम् । परार्थ्यकालागुरुचन्दनाक्तं स रावणान्तःपुरमाविवेश ॥
sahemajāmbūnadacakravālaṃ mahārhamuktāmaṇibhūṣitāntam | parārthyakālāgurucandanāktaṃ sa rāvaṇāntaḥpuramāviveśa ||