Skip to content
Sundara Kanda Sarga 17 of 68 32 shlokas Journey stop 19
Valmiki Ramayana · Sundara Kanda · Sarga 17

The Rakshasi Guards

सुंदरकांड, सर्ग 17: राक्षसी पहरेदार

He observes the grotesque rakshasis who guard Sita day and night.

वे उन विकराल राक्षसियों को देखते हैं जो दिन रात सीता का पहरा देती हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 5.17.1

ततः कमुदषण्डाभो निर्मलं निर्मलोदयः ।
प्रजगाम नभश्चन्द्रो हंसो नीलमिवोदकम् ॥

tataḥ kamudaṣaṇḍābho nirmalaṃ nirmalodayaḥ |
prajagāma nabhaścandro haṃso nīlamivodakam ||

2 5.17.2

साचिव्यमिव कुर्वन् स प्रभया निर्मलप्रभः ।
चन्द्रमा रश्मिभिश्शीतैस्सिषेवे पवनात्मजम् ॥

sācivyamiva kurvan sa prabhayā nirmalaprabhaḥ |
candramā raśmibhiśśītaissiṣeve pavanātmajam ||

3 5.17.3

स ददर्श ततः सीतां पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ।
शोकभारैरिव न्यस्तां भारैर्नावमिवाम्भसि ॥

sa dadarśa tataḥ sītāṃ pūrṇacandranibhānanām |
śokabhārairiva nyastāṃ bhārairnāvamivāmbhasi ||

4-8 5.17.4-8

दिदृक्षमाणो वैदेहीं हनुमान्मारुतात्मजः ।
स ददर्शाविदूरस्था राक्षसीर्घोरदर्शनाः ।
एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा ।
अकर्णां शङ्कुकर्णां च मस्तकोच्छ्वासनासिकाम् ।
अतिकायोत्तमाङ्गीं च तनुदीर्घशिरोधराम् ।
ध्वस्तकेशीं तथाऽकेशीं केशकम्बलधारिणीम् ।
लम्बकर्णललाटां च लम्बोदरपयोधराम् ।
लम्बोष्ठीं चुबुकोष्ठीं च लम्बास्यां लम्बजानुकाम् ।
ह्रस्वां दीर्घां तथा कुब्जां विकटां वामनां तथा ।
करालां भुग्नवक्त्रां च पिङ्गाक्षीं विकृताननाम् ॥

didṛkṣamāṇo vaidehīṃ hanumānmārutātmajaḥ |
sa dadarśāvidūrasthā rākṣasīrghoradarśanāḥ |
ekākṣīmekakarṇāṃ ca karṇaprāvaraṇāṃ tathā |
akarṇāṃ śaṅkukarṇāṃ ca mastakocchvāsanāsikām |
atikāyottamāṅgīṃ ca tanudīrghaśirodharām |
dhvastakeśīṃ tathā'keśīṃ keśakambaladhāriṇīm |
lambakarṇalalāṭāṃ ca lambodarapayodharām |
lamboṣṭhīṃ cubukoṣṭhīṃ ca lambāsyāṃ lambajānukām |
hrasvāṃ dīrghāṃ tathā kubjāṃ vikaṭāṃ vāmanāṃ tathā |
karālāṃ bhugnavaktrāṃ ca piṅgākṣīṃ vikṛtānanām ||

9-17 5.17.9-17

विकृताः पिङ्गलाः कालीः क्रोधनाः कलहप्रियाः ।
कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः ।
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखीः ।
गजोष्ट्रहयपादीश्च निखातशिरसोऽपराः ।
एकहस्तैकपादाश्च खरकर्ण्यश्वकर्णिकाः ।
गोकर्णीर्हस्तिकर्णीश्च हरिकर्णीस्तथापराः ।
अनासा अतिनासाश्च तिर्यङ्नासा विनासिकाः ।
गजसन्निभनासाश्च ललाटोच्छवासनासिकाः ।
हस्तिपादा महापादा गोपादाः पादचूलिकाः ।
अतिमात्रशिरोग्रीवा अतिमात्रकुचोदरीः ।
अतिमात्रास्यनेत्राश्च दीर्घजिह्वानखास्तथा ।
अजामुखीर्हस्तिमुखीर्गोमुखीस्सूकरीमुखीः ।
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च राक्षसीर्घोरदर्शनाः ।
शूलमुद्गरहस्ताश्च क्रोधनाः कलहप्रियाः ।
कराला धूम्रकेशीश्च राक्षसीर्विकृताननाः ।
पिबन्तीः सततं पानं सदा मांससुराप्रियाः ।
मांसशोणितदिग्धाङ्गीर्मांसशोणितभोजनाः ।
ता ददर्श कपिश्रेष्ठो रोमहर्षणदर्शनाः ।
स्कन्धवन्तमुपासीनाः परिवार्य वनस्पतिम् ॥

vikṛtāḥ piṅgalāḥ kālīḥ krodhanāḥ kalahapriyāḥ |
kālāyasamahāśūlakūṭamudgaradhāriṇīḥ |
varāhamṛgaśārdūlamahiṣājaśivāmukhīḥ |
gajoṣṭrahayapādīśca nikhātaśiraso'parāḥ |
ekahastaikapādāśca kharakarṇyaśvakarṇikāḥ |
gokarṇīrhastikarṇīśca harikarṇīstathāparāḥ |
anāsā atināsāśca tiryaṅnāsā vināsikāḥ |
gajasannibhanāsāśca lalāṭocchavāsanāsikāḥ |
hastipādā mahāpādā gopādāḥ pādacūlikāḥ |
atimātraśirogrīvā atimātrakucodarīḥ |
atimātrāsyanetrāśca dīrghajihvānakhāstathā |
ajāmukhīrhastimukhīrgomukhīssūkarīmukhīḥ |
hayoṣṭrakharavaktrāśca rākṣasīrghoradarśanāḥ |
śūlamudgarahastāśca krodhanāḥ kalahapriyāḥ |
karālā dhūmrakeśīśca rākṣasīrvikṛtānanāḥ |
pibantīḥ satataṃ pānaṃ sadā māṃsasurāpriyāḥ |
māṃsaśoṇitadigdhāṅgīrmāṃsaśoṇitabhojanāḥ |
tā dadarśa kapiśreṣṭho romaharṣaṇadarśanāḥ |
skandhavantamupāsīnāḥ parivārya vanaspatim ||

18 5.17.18

तस्याधस्ताच्च तां देवीं राजपुत्रीमनिन्दिताम् ।
लक्षयामास लक्ष्मीवान् हनुमान् जनकात्मजाम् ॥

tasyādhastācca tāṃ devīṃ rājaputrīmaninditām |
lakṣayāmāsa lakṣmīvān hanumān janakātmajām ||

19 5.17.19

निष्प्रभां शोकसन्तप्तां मलसङ्कुलमूर्धजाम् ।
क्षीणपुण्यां च्युतां भूमौ तारां निपतितामिव ॥

niṣprabhāṃ śokasantaptāṃ malasaṅkulamūrdhajām |
kṣīṇapuṇyāṃ cyutāṃ bhūmau tārāṃ nipatitāmiva ||

20 5.17.20

चारित्रव्यपदेशाढ्यां भर्तृदर्शनदुर्गताम् ।
भूषणैरुत्तमैर्हीनां भर्तृवात्सल्यभूषणाम् ॥

cāritravyapadeśāḍhyāṃ bhartṛdarśanadurgatām |
bhūṣaṇairuttamairhīnāṃ bhartṛvātsalyabhūṣaṇām ||

21 5.17.21

राक्षसाधिपसंरुद्धां बन्धुभिश्च विना कृताम् ।
वियूथां सिंहसंरुद्धां बद्धां गजवधूमिव ॥

rākṣasādhipasaṃruddhāṃ bandhubhiśca vinā kṛtām |
viyūthāṃ siṃhasaṃruddhāṃ baddhāṃ gajavadhūmiva ||

22 5.17.22

चन्द्ररेखां पयोदान्ते शारदाभ्रैरिवावृताम् ।
क्लिष्टरूपामसंस्पर्शादयुक्तामिव वल्लकीम् ॥

candrarekhāṃ payodānte śāradābhrairivāvṛtām |
kliṣṭarūpāmasaṃsparśādayuktāmiva vallakīm ||

23-24 5.17.23-24

सीतां भर्तृवशे युक्तामयुक्तां राक्षसीवशे ।
अशोकवनिकामथ्ये शोकसागरमाप्लुताम् ।
ताभिः परिवृतां तत्र सग्रहामिव रोहिणीम् ।
ददर्श हनुमान् देवीं लतामकुसुमामिव ॥

sītāṃ bhartṛvaśe yuktāmayuktāṃ rākṣasīvaśe |
aśokavanikāmathye śokasāgaramāplutām |
tābhiḥ parivṛtāṃ tatra sagrahāmiva rohiṇīm |
dadarśa hanumān devīṃ latāmakusumāmiva ||

25 5.17.25

सा मलेन च दिग्धाङ्गी वपुषा चाप्यलङ्कृता ।
मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति न विभाति च ॥

sā malena ca digdhāṅgī vapuṣā cāpyalaṅkṛtā |
mṛṇālī paṅkadigdheva vibhāti na vibhāti ca ||

26-27 5.17.26-27

मलिनेन तु वस्त्रेण परिक्लिष्टेन भामिनीम् ।
संवृतां मृगशाबाक्षीं ददर्श हनुमान् कपिः ।
तां देवीं दीनवदनामदीनां भर्तृतेजसा ।
रक्षितां स्वेन शीलेन सीतामसितलोचनाम् ॥

malinena tu vastreṇa parikliṣṭena bhāminīm |
saṃvṛtāṃ mṛgaśābākṣīṃ dadarśa hanumān kapiḥ |
tāṃ devīṃ dīnavadanāmadīnāṃ bhartṛtejasā |
rakṣitāṃ svena śīlena sītāmasitalocanām ||

28-29 5.17.28-29

तां दृष्ट्वा हनुमान् सीतां मृगशाबनिभेक्षणाम् ।
मृगकन्यामिव त्रस्तां वीक्षमाणां समन्ततः ।
दहन्तीमिव निःश्वासैर्वृक्षान् पल्लवधारिणः ।
संघातमिव शोकानां दुःखस्योर्मिमिवोत्थिताम् ॥

tāṃ dṛṣṭvā hanumān sītāṃ mṛgaśābanibhekṣaṇām |
mṛgakanyāmiva trastāṃ vīkṣamāṇāṃ samantataḥ |
dahantīmiva niḥśvāsairvṛkṣān pallavadhāriṇaḥ |
saṃghātamiva śokānāṃ duḥkhasyormimivotthitām ||

30 5.17.30

तां क्षमां सुविभक्ताङ्गी विनाभरणशोभिनीम् ।
प्रहर्षमतुलं लेभे मारुतिः प्रेक्ष्य मैथिलीम् ॥

tāṃ kṣamāṃ suvibhaktāṅgī vinābharaṇaśobhinīm |
praharṣamatulaṃ lebhe mārutiḥ prekṣya maithilīm ||

31 5.17.31

हर्षजानि च सोऽश्रूणि तां दृष्ट्वा मदिरेक्षणाम् ।
मुमुचे हनुमांस्तत्र नमश्चक्रे च राघवम् ॥

harṣajāni ca so'śrūṇi tāṃ dṛṣṭvā madirekṣaṇām |
mumuce hanumāṃstatra namaścakre ca rāghavam ||

32 5.17.32

नमस्कृत्वा च रामाय लक्ष्मणाय च वीर्यवान् ।
सीतादर्शनसंहृष्टो हनुमान् संवृतोऽभवत् ॥

namaskṛtvā ca rāmāya lakṣmaṇāya ca vīryavān |
sītādarśanasaṃhṛṣṭo hanumān saṃvṛto'bhavat ||

Next sarga · Sundara Kanda 18Ravana Comes at DawnAt dawn Ravana enters the grove with his wives to see Sita, and Hanuman hides among the leaves.

Characters in this sarga

All characters