Skip to content
Kishkindha Kanda Sarga 51 of 67 19 shlokas
Valmiki Ramayana · Kishkindha Kanda · Sarga 51

Her Story

किष्किंधाकांड, सर्ग 51: स्वयंप्रभा की कथा

Svayamprabha tells how the demon architect Maya built this place and how she guards it.

स्वयंप्रभा बताती हैं कि दानव शिल्पी मय ने यह स्थान बनाया और वे इसकी रक्षा करती हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 4.51.1

इत्युक्त्वा हनुमांस्तत्र पुनः कृष्णाजिनाम्बराम् ।
अब्रवीत्तां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥

ityuktvā hanumāṃstatra punaḥ kṛṣṇājināmbarām |
abravīttāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm ||

2 4.51.2

इदं प्रविष्टास्सहसा बिलं तिमिरसंवृतम् ।
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ताः परिखिन्नाश्च सर्वशः ॥

idaṃ praviṣṭāssahasā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
kṣutpipāsāpariśrāntāḥ parikhinnāśca sarvaśaḥ ||

3 4.51.3

महद्धरण्या विवरं प्रविष्टाः स्म पिपासिताः ।
इमां स्त्वेवंविधान्भावान्विविधानद्भुतोपमान् ।
दृष्ट्वा वयं प्रव्यथितास्सम्भ्रान्ता नष्टचेतसः ॥

mahaddharaṇyā vivaraṃ praviṣṭāḥ sma pipāsitāḥ |
imāṃ stvevaṃvidhānbhāvānvividhānadbhutopamān |
dṛṣṭvā vayaṃ pravyathitāssambhrāntā naṣṭacetasaḥ ||

4-5 4.51.4-5

कस्यैते काञ्चना वृक्षास्तरुणादित्यसन्निभाः ।
शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ।
काञ्चनानि विमानानि राजतानि गृहाणि च ।
तपनीयगवाक्षाणि मणिजालावृतानि च ॥

kasyaite kāñcanā vṛkṣāstaruṇādityasannibhāḥ |
śucīnyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca |
kāñcanāni vimānāni rājatāni gṛhāṇi ca |
tapanīyagavākṣāṇi maṇijālāvṛtāni ca ||

6-8 4.51.6-8

पुष्पिताः फलवन्तश्च पुण्यास्सुरभिगन्धिनः ।
इमे जाम्बूनदमयाः पादपाः कस्य तेजसा ।
काञ्चनानि च पद्मानि जातानि विमले जले ।
कथं मत्स्याश्च सौवर्णा दृश्यन्ते सह कच्छपैः ।
आत्मानमनुभावं च कस्य चैतत्तपोबलम् ।
अजानतां न स्सर्वेषां सर्वमाख्यातुमर्हसि ॥

puṣpitāḥ phalavantaśca puṇyāssurabhigandhinaḥ |
ime jāmbūnadamayāḥ pādapāḥ kasya tejasā |
kāñcanāni ca padmāni jātāni vimale jale |
kathaṃ matsyāśca sauvarṇā dṛśyante saha kacchapaiḥ |
ātmānamanubhāvaṃ ca kasya caitattapobalam |
ajānatāṃ na ssarveṣāṃ sarvamākhyātumarhasi ||

9 4.51.9

एवमुक्ता हनुमता तापसी धर्मचारिणी ।
प्रत्युवाच हनूमन्तं सर्वभूतहिते रता ॥

evamuktā hanumatā tāpasī dharmacāriṇī |
pratyuvāca hanūmantaṃ sarvabhūtahite ratā ||

10 4.51.10

मयो नाम महातेजा मायावी वानरर्षभः ।
तेनेदं निर्मितं सर्वं मायया काञ्चनं वनम् ॥

mayo nāma mahātejā māyāvī vānararṣabhaḥ |
tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam ||

11 4.51.11

पुरा दानवमुख्यानां विश्वकर्मा बभूव ह ।
येनेदं काञ्चनं दिव्यं निर्मितं भवनोत्तमम् ॥

purā dānavamukhyānāṃ viśvakarmā babhūva ha |
yenedaṃ kāñcanaṃ divyaṃ nirmitaṃ bhavanottamam ||

12 4.51.12

स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने ।
पितामहाद्वरं लेभे सर्वमौशनसं धनम् ॥

sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane |
pitāmahādvaraṃ lebhe sarvamauśanasaṃ dhanam ||

13 4.51.13

वनं विधाय बलवान्सर्वकामेश्वरस्तदा ।
उवास सुखितः कालं कञ्चिदस्मिन्महावने ॥

vanaṃ vidhāya balavānsarvakāmeśvarastadā |
uvāsa sukhitaḥ kālaṃ kañcidasminmahāvane ||

14 4.51.14

तमप्सरसि हेमायां सक्तं दानवपुङ्गवम् ।
विक्रम्यैवाशनिं गृह्य जघानेत्रः पुरन्दरः ॥

tamapsarasi hemāyāṃ saktaṃ dānavapuṅgavam |
vikramyaivāśaniṃ gṛhya jaghānetraḥ purandaraḥ ||

15 4.51.15

इदं च ब्रह्मणा दत्तं हेमायै वनमुत्तमम् ।
शाश्वताः कामभोगश्च गृहं चेदं हिरण्मयम् ॥

idaṃ ca brahmaṇā dattaṃ hemāyai vanamuttamam |
śāśvatāḥ kāmabhogaśca gṛhaṃ cedaṃ hiraṇmayam ||

16 4.51.16

दुहिता मेरुसावर्णेरहं तस्यास्स्वयंप्रभा ।
इदं रक्षामि भवनं हेमाया वानरोत्तम ॥

duhitā merusāvarṇerahaṃ tasyāssvayaṃprabhā |
idaṃ rakṣāmi bhavanaṃ hemāyā vānarottama ||

17 4.51.17

मम प्रियसखी हेमा नृत्तगीतविशारदा ।
तया दत्तवरा चास्मि रक्षामि भवनोत्तमम् ॥

mama priyasakhī hemā nṛttagītaviśāradā |
tayā dattavarā cāsmi rakṣāmi bhavanottamam ||

18 4.51.18

किं कार्यं कस्य वा हेतोः कान्ताराणि प्रपश्यथ ।
कथं चेदं वनं दुर्गं युष्माभिरुपलक्षितम् ॥

kiṃ kāryaṃ kasya vā hetoḥ kāntārāṇi prapaśyatha |
kathaṃ cedaṃ vanaṃ durgaṃ yuṣmābhirupalakṣitam ||

19 4.51.19

इमान्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ।
भुक्त्वा पीत्वा च पानीयं सर्वं मे वक्तुमर्हथ ॥

imānyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca |
bhuktvā pītvā ca pānīyaṃ sarvaṃ me vaktumarhatha ||

Next sarga · Kishkindha Kanda 52Hanuman Explains Their MissionHanuman tells Svayamprabha about Rama and the search for Sita.

Characters in this sarga

All characters