कथां कथयतां तेषां जयं चाकाङ्क्षतां शुभम् ।
व्यतीता रजनी शीघ्रं शत्रुघ्नस्य महात्मनः ॥
kathāṃ kathayatāṃ teṣāṃ jayaṃ cākāṅkṣatāṃ śubham |
vyatītā rajanī śīghraṃ śatrughnasya mahātmanaḥ ||
उत्तरकांड, सर्ग 68: द्वार पर प्रतीक्षा
Shatrughna waits at the city gate for Lavana to return from his hunt without his spear.
शत्रुघ्न नगर द्वार पर लवण के शिकार से बिना शूल लौटने की प्रतीक्षा करते हैं।
कथां कथयतां तेषां जयं चाकाङ्क्षतां शुभम् ।
व्यतीता रजनी शीघ्रं शत्रुघ्नस्य महात्मनः ॥
kathāṃ kathayatāṃ teṣāṃ jayaṃ cākāṅkṣatāṃ śubham |
vyatītā rajanī śīghraṃ śatrughnasya mahātmanaḥ ||
ततः प्रभाते विमले तस्मिन्काले स राक्षसः ।
निर्गतस्तु पुराद्धीरो भक्ष्याहारप्रचोदितः ॥
tataḥ prabhāte vimale tasminkāle sa rākṣasaḥ |
nirgatastu purāddhīro bhakṣyāhārapracoditaḥ ||
एतस्मिन्नन्तरे वीरः शत्रुघ्नो यमुनां नदीम् ।
तीर्त्वा मधुपुरद्वारि धनुष्पाणिरतिष्ठत ॥
etasminnantare vīraḥ śatrughno yamunāṃ nadīm |
tīrtvā madhupuradvāri dhanuṣpāṇiratiṣṭhata ||
ततो ऽर्धदिवसे प्राप्ते क्रूरकर्मा स राक्षसः ।
आगच्छद्बहुसाहस्रं प्राणिनां भारमुद्वहन् ॥
tato 'rdhadivase prāpte krūrakarmā sa rākṣasaḥ |
āgacchadbahusāhasraṃ prāṇināṃ bhāramudvahan ||
ततो ददर्श शत्रुघ्नं स्थितं द्वारि धृतायुधम् ।
तमुवाच ततो रक्षः किमनेन करिष्यसि ॥
tato dadarśa śatrughnaṃ sthitaṃ dvāri dhṛtāyudham |
tamuvāca tato rakṣaḥ kimanena kariṣyasi ||
ईदृशानां सहस्राणि सायुधानां नराधम ।
भक्षितानि मया रोषात्कालमाकाङ्क्षसे नु किम् ॥
īdṛśānāṃ sahasrāṇi sāyudhānāṃ narādhama |
bhakṣitāni mayā roṣātkālamākāṅkṣase nu kim ||
आहारश्चास्य सम्पूर्णो ममायं पुरुषाधम ।
स्वयं प्रविष्टो ऽद्य मुखं कथमासाद्य दुर्मते ॥
āhāraścāsya sampūrṇo mamāyaṃ puruṣādhama |
svayaṃ praviṣṭo 'dya mukhaṃ kathamāsādya durmate ||
तस्यैवं भाषमाणस्य हसतश्च मुहुर्मुहुः ।
शत्रुघ्नो वीर्यसम्पन्नो रोषादश्रूण्यवासृजत् ॥
tasyaivaṃ bhāṣamāṇasya hasataśca muhurmuhuḥ |
śatrughno vīryasampanno roṣādaśrūṇyavāsṛjat ||
तस्य रोषाभिभूतस्य शत्रुघ्नस्य महात्मनः ।
तेजोमया मरीच्यस्तु सर्वगात्रैर्विनिष्पतन् ॥
tasya roṣābhibhūtasya śatrughnasya mahātmanaḥ |
tejomayā marīcyastu sarvagātrairviniṣpatan ||
उवाच च सुसङ्क्रुद्धः शत्रुघ्नस्तं निशाचरम् ।
योद्धुमिच्छामि दुर्बुद्धे द्वन्द्वयुद्धं त्वया सह ॥
uvāca ca susaṅkruddhaḥ śatrughnastaṃ niśācaram |
yoddhumicchāmi durbuddhe dvandvayuddhaṃ tvayā saha ||
पुत्रो दशरथस्याहं भ्राता रामस्य धीमतः ।
शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो वधाकाङ्क्षी तवागतः ॥
putro daśarathasyāhaṃ bhrātā rāmasya dhīmataḥ |
śatrughno nityaśatrughno vadhākāṅkṣī tavāgataḥ ||
तस्य मे युद्धकामस्य द्वन्द्वयुद्धं प्रदीयताम् ।
शत्रुस्त्वं सर्वभूतानां न मे जीवन्गमिष्यसि ॥
tasya me yuddhakāmasya dvandvayuddhaṃ pradīyatām |
śatrustvaṃ sarvabhūtānāṃ na me jīvangamiṣyasi ||
तस्मिंस्तथा ब्रुवाणे तु राक्षसः प्रहसन्निव ।
प्रत्युवाच नरश्रेष्ठं दिष्ट्या प्राप्तो ऽसि दुर्मते ॥
tasmiṃstathā bruvāṇe tu rākṣasaḥ prahasanniva |
pratyuvāca naraśreṣṭhaṃ diṣṭyā prāpto 'si durmate ||
मम मातृष्वसुर्भ्राता रावणो राक्षसाधिपः ।
हतो रामेण दुर्बुद्धे स्त्रीहेतोः पुरुषाधम ॥
mama mātṛṣvasurbhrātā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
hato rāmeṇa durbuddhe strīhetoḥ puruṣādhama ||
तच्च सर्वं मया क्षान्तं रावणस्य कुलक्षयम् ।
अवज्ञां पुरतः कृत्वा मया यूयं विशेषतः ॥
tacca sarvaṃ mayā kṣāntaṃ rāvaṇasya kulakṣayam |
avajñāṃ purataḥ kṛtvā mayā yūyaṃ viśeṣataḥ ||
निहताश्च हि मे सर्वे परिभूतास्तृणं यथा ।
भूताश्चैव भविष्याश्च यूयं च पुरुषाधमाः ॥
nihatāśca hi me sarve paribhūtāstṛṇaṃ yathā |
bhūtāścaiva bhaviṣyāśca yūyaṃ ca puruṣādhamāḥ ||
तस्य ते युद्धकामस्य युद्धं दास्यामि दुर्मते ।
तिष्ठं त्वं च मुहूर्तं तु यावदायुधमानये ।
ईप्सितं यादृशं तुभ्यं सज्जये यावदायुधम् ॥
tasya te yuddhakāmasya yuddhaṃ dāsyāmi durmate |
tiṣṭhaṃ tvaṃ ca muhūrtaṃ tu yāvadāyudhamānaye |
īpsitaṃ yādṛśaṃ tubhyaṃ sajjaye yāvadāyudham ||
तमुवाचाशु शत्रुघ्नः क्व मे जीवन्गमिष्यसि ।
शत्रुर्यदृच्छया दृष्टो न मोक्तव्यः कृतात्मना ॥
tamuvācāśu śatrughnaḥ kva me jīvangamiṣyasi |
śatruryadṛcchayā dṛṣṭo na moktavyaḥ kṛtātmanā ||
यो हि विक्लवया बुद्ध्या प्रसरं शत्रवे ददौ ।
स हतो मन्दबुद्धित्वाद्यथा कापुरुषस्तथा ॥
yo hi viklavayā buddhyā prasaraṃ śatrave dadau |
sa hato mandabuddhitvādyathā kāpuruṣastathā ||
तस्मात्सुदृष्टं कुरु जीवलोकं शरैः शितैस्त्वां विविधैर्नयामि ।
यमस्य गेहाभिमुखं हि पापं रिपुं त्रिलोकस्य च राघवस्य ॥
tasmātsudṛṣṭaṃ kuru jīvalokaṃ śaraiḥ śitaistvāṃ vividhairnayāmi |
yamasya gehābhimukhaṃ hi pāpaṃ ripuṃ trilokasya ca rāghavasya ||