Skip to content
Sundara Kanda Sarga 43 of 68 25 shlokas Journey stop 20
Valmiki Ramayana · Sundara Kanda · Sarga 43

The Temple Razed

सुंदरकांड, सर्ग 43: चैत्य प्रासाद का विध्वंस

Hanuman destroys a temple tower and its guards, roaring Rama's name.

हनुमान राम का नाम गरजते हुए एक चैत्य प्रासाद और उसके रक्षकों को नष्ट कर देते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1-3 5.43.1-3

ततस्स किङ्करान्हत्वा हनुमान्ध्यानमास्थितः ।
वनं भग्नं मया चैत्यप्रासादो न विनाशितः ।
तस्मात्प्रासादमप्येवं भीमं विध्वंसयाम्यहं ।
इति सञ्चिन्त्य मनसा हनुमान्दर्शयन्बलम् ।
चैत्यप्रासादमाप्लुत्य मेरुशृङ्गमिवोन्नतम् ।
आरुरोह कपिश्रेष्ठो हनुमान्मारुतात्मजः ॥

tatassa kiṅkarānhatvā hanumāndhyānamāsthitaḥ |
vanaṃ bhagnaṃ mayā caityaprāsādo na vināśitaḥ |
tasmātprāsādamapyevaṃ bhīmaṃ vidhvaṃsayāmyahaṃ |
iti sañcintya manasā hanumāndarśayanbalam |
caityaprāsādamāplutya meruśṛṅgamivonnatam |
āruroha kapiśreṣṭho hanumānmārutātmajaḥ ||

4 5.43.4

आरुह्य गिरिसङ्काशं प्रासादं हरियूथपः ।
बभौ स सुमहातेजाः प्रतिसूर्य इवोदितः ॥

āruhya girisaṅkāśaṃ prāsādaṃ hariyūthapaḥ |
babhau sa sumahātejāḥ pratisūrya ivoditaḥ ||

5 5.43.5

संप्रधृष्य च दुर्धर्षं चैत्यप्रासादमुत्तमम् ।
हनुमान्प्रज्वलन्लक्ष्म्या पारियात्रोपमोऽभवत् ॥

saṃpradhṛṣya ca durdharṣaṃ caityaprāsādamuttamam |
hanumānprajvalanlakṣmyā pāriyātropamo'bhavat ||

6 5.43.6

स भूत्वा सुमहाकायः प्रभावान्मारुतात्मजः ।
धृष्टमास्फोटयामास लङ्कां शब्देन पूरयन् ॥

sa bhūtvā sumahākāyaḥ prabhāvānmārutātmajaḥ |
dhṛṣṭamāsphoṭayāmāsa laṅkāṃ śabdena pūrayan ||

7 5.43.7

तस्यास्फोटितशब्देन महता श्रोत्रघातिना ।
पेतुर्विहङ्गमास्तत्र चैत्यपालाश्च मोहिताः ॥

tasyāsphoṭitaśabdena mahatā śrotraghātinā |
peturvihaṅgamāstatra caityapālāśca mohitāḥ ||

8 5.43.8

अस्त्रविज्जयतां रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः ॥

astravijjayatāṃ rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ ||

9 5.43.9

दासोऽहं कोसलेन्द्रस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
हनुमान्शत्रुसैन्यानां निहन्ता मारुतात्मजः ॥

dāso'haṃ kosalendrasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
hanumānśatrusainyānāṃ nihantā mārutātmajaḥ ||

10 5.43.10

न रावणसहस्रं मे युद्धे प्रतिबलं भवेत् ।
शिलाभिस्तु प्रहरतः पादपैश्च सहस्रशः ॥

na rāvaṇasahasraṃ me yuddhe pratibalaṃ bhavet |
śilābhistu praharataḥ pādapaiśca sahasraśaḥ ||

11 5.43.11

अर्दयित्वा पुरीं लङ्कामभिवाद्य च मैथिलीम् ।
समृद्धार्थो गमिष्यामि मिषतां सर्वरक्षसाम् ॥

ardayitvā purīṃ laṅkāmabhivādya ca maithilīm |
samṛddhārtho gamiṣyāmi miṣatāṃ sarvarakṣasām ||

12 5.43.12

एवमुक्त्वा विमानस्थश्चैत्यस्थान्हरियूथपः ।
ननाद भीमनिर्ह्रादो रक्षसां जनयन्भयम् ॥

evamuktvā vimānasthaścaityasthānhariyūthapaḥ |
nanāda bhīmanirhrādo rakṣasāṃ janayanbhayam ||

13 5.43.13

तेन शब्देन महता चैत्यपालाश्शतं ययुः ।
गृहीत्वा विविधानस्त्रान्प्रासान्खङ्गान्परश्वथान् ।
विसृजन्तो महाकाया मारुतिं पर्यवारयन् ॥

tena śabdena mahatā caityapālāśśataṃ yayuḥ |
gṛhītvā vividhānastrānprāsānkhaṅgānparaśvathān |
visṛjanto mahākāyā mārutiṃ paryavārayan ||

14 5.43.14

ते गदाभिर्विचित्राभिः परिघैः काञ्चनाङ्गदैः ।
आजघ्नुर्वानरश्रेष्ठं बाणैश्चादित्यसन्निभैः ॥

te gadābhirvicitrābhiḥ parighaiḥ kāñcanāṅgadaiḥ |
ājaghnurvānaraśreṣṭhaṃ bāṇaiścādityasannibhaiḥ ||

15 5.43.15

आवर्त इव गङ्गायास्तोयस्य विपुलो महान् ।
परिक्षिप्य हरिश्रेष्ठं स बभौ रक्षसां गणः ॥

āvarta iva gaṅgāyāstoyasya vipulo mahān |
parikṣipya hariśreṣṭhaṃ sa babhau rakṣasāṃ gaṇaḥ ||

16-17 5.43.16-17

ततो वातात्मजः क्रुद्धो भीम रूपं समास्थितः ।
प्रासादस्य महन्तस्य स्तम्बं हेमपरिष्कृतम् ।
उत्पाटयित्वा वेगेन हनुमान्पवनात्मजः ।
ततस्तं भ्रामयामास शतधारं महाबलः ॥

tato vātātmajaḥ kruddho bhīma rūpaṃ samāsthitaḥ |
prāsādasya mahantasya stambaṃ hemapariṣkṛtam |
utpāṭayitvā vegena hanumānpavanātmajaḥ |
tatastaṃ bhrāmayāmāsa śatadhāraṃ mahābalaḥ ||

18-19 5.43.18-19

तत्र चाग्निस्समभवत्प्रासादश्चाप्यदह्यत ।
दह्यमानं ततो दृष्ट्वा प्रासादं हरियूथपः ।
स राक्षसशतं हत्त्वा वज्रेणेन्द्र इवासुरान् ।
अन्तरिक्षे स्थितश्श्तीमानिदं वचनमब्रवीत् ॥

tatra cāgnissamabhavatprāsādaścāpyadahyata |
dahyamānaṃ tato dṛṣṭvā prāsādaṃ hariyūthapaḥ |
sa rākṣasaśataṃ hattvā vajreṇendra ivāsurān |
antarikṣe sthitaśśtīmānidaṃ vacanamabravīt ||

20-21 5.43.20-21

मादृशानां सहस्राणि विसृष्टानि महात्मनाम् ।
बलिनां वानरेन्द्राणां सुग्रीववशवर्तिनाम् ।
अटन्ति वसुधां कृत्स्नां वयमन्ये च वानराः ॥

mādṛśānāṃ sahasrāṇi visṛṣṭāni mahātmanām |
balināṃ vānarendrāṇāṃ sugrīvavaśavartinām |
aṭanti vasudhāṃ kṛtsnāṃ vayamanye ca vānarāḥ ||

22 5.43.22

दशनागबलाः केचित्केचिद्दशगुणोत्तराः ।
केचिन्नागसहस्रस्य बभूवुस्तुल्यविक्रमाः ॥

daśanāgabalāḥ kecitkeciddaśaguṇottarāḥ |
kecinnāgasahasrasya babhūvustulyavikramāḥ ||

23 5.43.23

सन्ति चौघबलाः केचित्केचिद्वायुबलोपमाः ।
अप्रमेयबलाश्चान्ये तत्रासन्हरियूथपाः ॥

santi caughabalāḥ kecitkecidvāyubalopamāḥ |
aprameyabalāścānye tatrāsanhariyūthapāḥ ||

24 5.43.24

ईदृग्विधैस्तु हरिभिर्वृतो दन्तनखायुधैः ।
शतैश्शतसहस्रैश्च कोटीभिरयुतैरपि ।
आगमिष्यति सुग्रीवः सर्वेषां वो निषूदनः ॥

īdṛgvidhaistu haribhirvṛto dantanakhāyudhaiḥ |
śataiśśatasahasraiśca koṭībhirayutairapi |
āgamiṣyati sugrīvaḥ sarveṣāṃ vo niṣūdanaḥ ||

25 5.43.25

नेयमस्ति पुरी लङ्का न यूयं न च रावणः ।
यस्मादिक्ष्वाकुनाथेन बद्धं वैरं महात्मना ॥

neyamasti purī laṅkā na yūyaṃ na ca rāvaṇaḥ |
yasmādikṣvākunāthena baddhaṃ vairaṃ mahātmanā ||

Next sarga · Sundara Kanda 44Jambumali Is SlainRavana sends Jambumali, son of Prahasta, and Hanuman kills him with an iron bar.

Characters in this sarga

All characters