In the Ashoka Grove

स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम् ।
अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः ॥

sa muhūrtamiva dhyātvā manasā cādhigamya tām |
avapluto mahātejāḥ prākāraṃ tasya veśmanaḥ ||

स तु संहृष्टसर्वाङ्गः प्राकारस्थो महाकपिः ।
पुष्पिताग्रान्वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान् ।
सालानशोकान् भव्यांश्च चंपकांश्च सुपुष्पितान् ।
उद्दालकान्नागवृक्षांश्चूतान्कपिमुखानपि ॥

sa tu saṃhṛṣṭasarvāṅgaḥ prākārastho mahākapiḥ |
puṣpitāgrānvasantādau dadarśa vividhān drumān |
sālānaśokān bhavyāṃśca caṃpakāṃśca supuṣpitān |
uddālakānnāgavṛkṣāṃścūtānkapimukhānapi ||

अथाम्रवणसञ्छन्नां लताशतसमावृताम् ।
ज्यामुक्त इव नाराचः पुप्लुवे वृक्षवाटिकाम् ॥

athāmravaṇasañchannāṃ latāśatasamāvṛtām |
jyāmukta iva nārācaḥ pupluve vṛkṣavāṭikām ||

स प्रविश्य विचित्रां तां विहगैरभिनादिताम् ।
राजतैः कांचनैश्चैव पादपैः सर्वतो वृताम् ।
विहगैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम् ।
उदितादित्यसङ्काशां ददर्श हनुमान् कपिः ।
वृतां नानाविधैर्वृक्षैः पुष्पोपगफलोपगैः ।
कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च मत्तैर्नित्यनिषेविताम् ।
प्रहृष्टमनुजे काले मृगपक्षिसमाकुले ।
मत्तबर्हिणसङ्घुष्टां नानाद्विजगणायुताम् ॥

sa praviśya vicitrāṃ tāṃ vihagairabhināditām |
rājataiḥ kāṃcanaiścaiva pādapaiḥ sarvato vṛtām |
vihagairmṛgasaṅghaiśca vicitrāṃ citrakānanām |
uditādityasaṅkāśāṃ dadarśa hanumān kapiḥ |
vṛtāṃ nānāvidhairvṛkṣaiḥ puṣpopagaphalopagaiḥ |
kokilairbhṛṅgarājaiśca mattairnityaniṣevitām |
prahṛṣṭamanuje kāle mṛgapakṣisamākule |
mattabarhiṇasaṅghuṣṭāṃ nānādvijagaṇāyutām ||

मार्गमाणो वरारोहां राजपुत्रीमनिन्दिताम् ।
सुखप्रसुप्तान्विहगान् बोधयामास वानरः ॥

mārgamāṇo varārohāṃ rājaputrīmaninditām |
sukhaprasuptānvihagān bodhayāmāsa vānaraḥ ||

उत्पतद्भिर्द्विजगणैः पक्षैः सालास्समाहताः ।
अनेकवर्णा विविधा मुमुचुः पुष्पवृष्टयः ॥

utpatadbhirdvijagaṇaiḥ pakṣaiḥ sālāssamāhatāḥ |
anekavarṇā vividhā mumucuḥ puṣpavṛṣṭayaḥ ||

पुष्पावकीर्णश्शुशुभे हनुमान् मारुतात्मजः ।
अशोकवनिकामध्ये यथा पुष्पमयो गिरिः ॥

puṣpāvakīrṇaśśuśubhe hanumān mārutātmajaḥ |
aśokavanikāmadhye yathā puṣpamayo giriḥ ||

दिशस्सर्वाः प्रधावन्तं वृक्षषण्डगतं कपिः ।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि वसन्त इति मेनिरे ॥

diśassarvāḥ pradhāvantaṃ vṛkṣaṣaṇḍagataṃ kapiḥ |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni vasanta iti menire ||

वृक्षेभ्यः पतितैः पुष्पैरवकीर्णा पृथग्विदैः ।
रराज वृक्षेभ्यः तत्र प्रमदेव ॥

vṛkṣebhyaḥ patitaiḥ puṣpairavakīrṇā pṛthagvidaiḥ |
rarāja vṛkṣebhyaḥ tatra pramadeva ||

रस्विना ते तरवस्तरसाभिप्रकम्पिताः ।
कुसुमानि विचित्राणि ससृजुः कपिना तदा ॥

rasvinā te taravastarasābhiprakampitāḥ |
kusumāni vicitrāṇi sasṛjuḥ kapinā tadā ||

निर्धूतपत्रशिखराः शीर्णपुष्पफला द्रुमाः ।
निक्षिप्तवस्त्राभरणा धूर्ता इव पराजिताः ॥

nirdhūtapatraśikharāḥ śīrṇapuṣpaphalā drumāḥ |
nikṣiptavastrābharaṇā dhūrtā iva parājitāḥ ||

हनूमता वेगवता कम्पितास्ते नगोत्तमाः ।
पुष्पपर्णफलान्याशु मुमुचुः पुष्पशालिनः ॥

hanūmatā vegavatā kampitāste nagottamāḥ |
puṣpaparṇaphalānyāśu mumucuḥ puṣpaśālinaḥ ||

विहङ्गसङ्घैर्हीनास्ते स्कन्धमात्राश्रया द्रुमाः ।
बभूवुरगमाः सर्वे मारुतेव निर्धुताः ॥

vihaṅgasaṅghairhīnāste skandhamātrāśrayā drumāḥ |
babhūvuragamāḥ sarve māruteva nirdhutāḥ ||

निर्धूतकेशी युवतिर्यथा मृदितवर्णका ।
निष्पीतशुभदन्तोष्ठी नखैर्दन्तैश्च विक्षता ।
तथा लाङ्गूलहस्तैश्च चरणाभ्यां च मर्दिता ।
बभूवाशोकवनिका प्रभग्नवरपादपा ॥

nirdhūtakeśī yuvatiryathā mṛditavarṇakā |
niṣpītaśubhadantoṣṭhī nakhairdantaiśca vikṣatā |
tathā lāṅgūlahastaiśca caraṇābhyāṃ ca marditā |
babhūvāśokavanikā prabhagnavarapādapā ||

महालतानां दामानि व्यथमत्तरसा कपिः ।
यथा प्रावृषि विन्ध्यस्य मेघजालानि मारुतः ॥

mahālatānāṃ dāmāni vyathamattarasā kapiḥ |
yathā prāvṛṣi vindhyasya meghajālāni mārutaḥ ||

स तत्र मणिभूमीश्च राजतीश्च मनोरमाः ।
तथा काञ्चनभूमीश्च ददर्श विचरन्कपिः ॥

sa tatra maṇibhūmīśca rājatīśca manoramāḥ |
tathā kāñcanabhūmīśca dadarśa vicarankapiḥ ||

वापीश्च विविधाकाराः पूर्णाः परमवारिणा ।
महार्हैर्मणिसोपानैरुपपन्नास्ततस्ततः ।
मुक्ताप्रवालसिकताः स्फाटिकान्तरकुट्टिमाः ।
काञ्चनैस्तरुभिश्चित्रैस्तीरजैरुपशोभितैः ।
फुल्लपद्मोत्पलवनाश्चक्रवाकोपकूजिताः ।
नत्यूहरुतसंघुष्टा हंससारसनादिताः ।
दीर्घाभिर्द्रुमयुक्ताभिः सरद्भिश्च समन्ततः ।
अमृतोपमतोयाभिश्शिवाभिरुपसंस्कृताः ।
लताशतैरवततास्सन्तानकुसुमावृताः ।
नानागुल्मावृतघनाः करवीरकृतान्तराः ॥

vāpīśca vividhākārāḥ pūrṇāḥ paramavāriṇā |
mahārhairmaṇisopānairupapannāstatastataḥ |
muktāpravālasikatāḥ sphāṭikāntarakuṭṭimāḥ |
kāñcanaistarubhiścitraistīrajairupaśobhitaiḥ |
phullapadmotpalavanāścakravākopakūjitāḥ |
natyūharutasaṃghuṣṭā haṃsasārasanāditāḥ |
dīrghābhirdrumayuktābhiḥ saradbhiśca samantataḥ |
amṛtopamatoyābhiśśivābhirupasaṃskṛtāḥ |
latāśatairavatatāssantānakusumāvṛtāḥ |
nānāgulmāvṛtaghanāḥ karavīrakṛtāntarāḥ ||

ततोऽम्बुधरसङ्काशं प्रवृद्धशिखरं गिरिम् ।
विचित्रकूटं कूटैश्च सर्वतः परिवारितम् ।
शिलागृहैरवततं नानावृक्षैः समावृतम् ।
ददर्श हरिशार्दूलो रम्यं जगति पर्वतम् ॥

tato'mbudharasaṅkāśaṃ pravṛddhaśikharaṃ girim |
vicitrakūṭaṃ kūṭaiśca sarvataḥ parivāritam |
śilāgṛhairavatataṃ nānāvṛkṣaiḥ samāvṛtam |
dadarśa hariśārdūlo ramyaṃ jagati parvatam ||

ददर्श च नगात्तस्मान्नदीं निपतितां कपिः ।
अङ्कादिव समुत्पत्य प्रियस्य पतितां प्रियाम् ।
जले निपतिताग्रैश्च पादपैरुपशोभिताम् ।
वार्यमाणामिव क्रुद्धां प्रमदां प्रियबन्धुभिः ।
पुनरावृत्ततोयां च ददर्श स महाकपिः ।
प्रसन्नामिव कान्तस्य कान्तां पुनरुपस्थिताम् ॥

dadarśa ca nagāttasmānnadīṃ nipatitāṃ kapiḥ |
aṅkādiva samutpatya priyasya patitāṃ priyām |
jale nipatitāgraiśca pādapairupaśobhitām |
vāryamāṇāmiva kruddhāṃ pramadāṃ priyabandhubhiḥ |
punarāvṛttatoyāṃ ca dadarśa sa mahākapiḥ |
prasannāmiva kāntasya kāntāṃ punarupasthitām ||

तस्या दूरात्सपद्मिन्यो नानाद्विजगणायुताः ।
ददर्श हरिशार्दूलो हनुमान् मारुतात्मजः ॥

tasyā dūrātsapadminyo nānādvijagaṇāyutāḥ |
dadarśa hariśārdūlo hanumān mārutātmajaḥ ||

कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा ।
मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम् ।
विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम् ।
प्रासादैस्सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा ।
काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलङ्कृताम् ॥

kṛtrimāṃ dīrghikāṃ cāpi pūrṇāṃ śītena vāriṇā |
maṇipravarasopānāṃ muktāsikataśobhitām |
vividhairmṛgasaṅghaiśca vicitrāṃ citrakānanām |
prāsādaissumahadbhiśca nirmitairviśvakarmaṇā |
kānanaiḥ kṛtrimaiścāpi sarvataḥ samalaṅkṛtām ||

ये केचित्पादपास्तत्र पुष्पोपगफलोपगाः ।
सच्छत्रास्सवितर्दीकास्सर्वे सौवर्णवैदिकाः ॥

ye kecitpādapāstatra puṣpopagaphalopagāḥ |
sacchatrāssavitardīkāssarve sauvarṇavaidikāḥ ||

लताप्रतानैर्बहुभिःपर्णैश्च बहुभिर्वृताम् ।
काञ्चनीं शिंशुपामेकां ददर्श हरियूथपः ।
वृतां हेममयीभिस्तु वेदिकाभिस्समन्ततः ॥

latāpratānairbahubhiḥparṇaiśca bahubhirvṛtām |
kāñcanīṃ śiṃśupāmekāṃ dadarśa hariyūthapaḥ |
vṛtāṃ hemamayībhistu vedikābhissamantataḥ ||

सोऽपश्यद्भूमिभागांश्च गर्तप्रस्रवणानि च ।
सुवर्णवृक्षानपरान् ददर्श शिखिसन्निभान् ॥

so'paśyadbhūmibhāgāṃśca gartaprasravaṇāni ca |
suvarṇavṛkṣānaparān dadarśa śikhisannibhān ||

तेषां द्रुमाणां प्रभया मेरोरिव दिवाकरः ।
अमन्यत तदा वीरः काञ्चनोऽस्मीति वानरः ॥

teṣāṃ drumāṇāṃ prabhayā meroriva divākaraḥ |
amanyata tadā vīraḥ kāñcano'smīti vānaraḥ ||

तां काञ्चनैस्तरुगणैर्मारुतेन च वीजिताम् ।
किङ्किणीशतनिर्घोषां दृष्ट्वा विस्मयमागमत् ॥

tāṃ kāñcanaistarugaṇairmārutena ca vījitām |
kiṅkiṇīśatanirghoṣāṃ dṛṣṭvā vismayamāgamat ||

स पुष्पिताग्रां रुचिरां तरुणाङ्कुरपल्लवाम् ।
तामारुह्य महाबाहुश्शिंशुपां पर्णसंवृताम् ॥

sa puṣpitāgrāṃ rucirāṃ taruṇāṅkurapallavām |
tāmāruhya mahābāhuśśiṃśupāṃ parṇasaṃvṛtām ||

इतो द्रक्ष्यामि वैदेहीं रामदर्शनलालसाम् ।
इतश्चेतश्च दुःखार्तां सम्पतन्तीं यदृच्छया ॥

ito drakṣyāmi vaidehīṃ rāmadarśanalālasām |
itaścetaśca duḥkhārtāṃ sampatantīṃ yadṛcchayā ||

अशोकवनिका चेयं दृढं रम्या दुरात्मनः ।
चम्पकैश्चन्दनैश्चापि वकुलैश्च विभूषिता ॥

aśokavanikā ceyaṃ dṛḍhaṃ ramyā durātmanaḥ |
campakaiścandanaiścāpi vakulaiśca vibhūṣitā ||

इयं च नलिनी रम्या द्विजसङ्घनिषेविता ।
इमां सा राममहिषी नूनमेष्यति जानकी ॥

iyaṃ ca nalinī ramyā dvijasaṅghaniṣevitā |
imāṃ sā rāmamahiṣī nūnameṣyati jānakī ||

सा रामा राममहिषी राघवस्य प्रिया सती ।
वनसञ्चारकुशला नूनमेष्यति जानकी ॥

sā rāmā rāmamahiṣī rāghavasya priyā satī |
vanasañcārakuśalā nūnameṣyati jānakī ||

अथवा मृगशाबाक्षी वनस्यास्य विचक्षणा ।
वनमेष्यति साऽर्येह रामचिन्तानुकर्शिता ॥

athavā mṛgaśābākṣī vanasyāsya vicakṣaṇā |
vanameṣyati sā'ryeha rāmacintānukarśitā ||

रामशोकाभिसन्तप्ता सा देवी वामलोचना ।
वनवासे रता नित्यमेष्यते वनचारिणी ॥

rāmaśokābhisantaptā sā devī vāmalocanā |
vanavāse ratā nityameṣyate vanacāriṇī ||

वनेचराणां सततं नूनं स्पृहयते पुरा ।
रामस्य दयिता भार्या जनकस्यसुता सती ॥

vanecarāṇāṃ satataṃ nūnaṃ spṛhayate purā |
rāmasya dayitā bhāryā janakasyasutā satī ||

सन्ध्याकालमनाः श्यामा ध्रुवमेष्यति जानकी ।
नदीं चेमां शुभजलां सन्ध्यार्थे वरवर्णिनी ॥

sandhyākālamanāḥ śyāmā dhruvameṣyati jānakī |
nadīṃ cemāṃ śubhajalāṃ sandhyārthe varavarṇinī ||

तस्याश्चाप्यनुरूपेयमशोकवनिका शुभा ।
शुभा या पार्थिवेन्द्रस्य पत्नी रामस्य सम्मता ॥

tasyāścāpyanurūpeyamaśokavanikā śubhā |
śubhā yā pārthivendrasya patnī rāmasya sammatā ||

यदि जीवति सा देवी ताराधिपनिभानना ।
आगमिष्यति साऽवश्यमिमां शिवजलां नदीम् ॥

yadi jīvati sā devī tārādhipanibhānanā |
āgamiṣyati sā'vaśyamimāṃ śivajalāṃ nadīm ||

एवं तु मत्वा हनुमान्महात्मा प्रतीक्षमाणो मनुजेन्द्रपत्नीम् ।
अवेक्षमाणश्च ददर्श सर्वं सुपुष्पिते पर्णघने निलीनः ॥

evaṃ tu matvā hanumānmahātmā pratīkṣamāṇo manujendrapatnīm |
avekṣamāṇaśca dadarśa sarvaṃ supuṣpite parṇaghane nilīnaḥ ||