Despair in the Vindhyas

सह ताराङ्गदाभ्यां तु गत्वा स हनुमान्कपिः ।
सुग्रीवेण यथोद्दिष्टं तं देशमुपचक्रमे ॥

saha tārāṅgadābhyāṃ tu gatvā sa hanumānkapiḥ |
sugrīveṇa yathoddiṣṭaṃ taṃ deśamupacakrame ||

स तु दूरमुपागम्य सर्वैस्तैः कपिसत्तमैः ।
विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च ।
पर्वताग्रान्नदीदुर्गान्सरांसि विपुलान्द्रुमान् ।
वृक्षषण्डांश्च विविधान्पर्वतान्घनपादपान् ॥

sa tu dūramupāgamya sarvaistaiḥ kapisattamaiḥ |
vicinoti sma vindhyasya guhāśca gahanāni ca |
parvatāgrānnadīdurgānsarāṃsi vipulāndrumān |
vṛkṣaṣaṇḍāṃśca vividhānparvatānghanapādapān ||

अन्वेषमाणास्ते सर्वे वानरास्सर्वतो दिशम् ।
न सीतां ददृशुर्वीरा मैथिलीं जनकात्मजाम् ॥

anveṣamāṇāste sarve vānarāssarvato diśam |
na sītāṃ dadṛśurvīrā maithilīṃ janakātmajām ||

ते भक्षयन्तो मूलानि फलानि विविधानि च ।
अन्वेषमाणा दुर्धर्षान्यवसं स्तत्र तत्र ह ॥

te bhakṣayanto mūlāni phalāni vividhāni ca |
anveṣamāṇā durdharṣānyavasaṃ statra tatra ha ||

स तु देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान्महान् ।
निर्जलं निर्जनं शून्यं गहनं रोमहर्षणम् ॥

sa tu deśo duranveṣo guhāgahanavānmahān |
nirjalaṃ nirjanaṃ śūnyaṃ gahanaṃ romaharṣaṇam ||

त्यक्त्वा तु तं तदा देशं सर्वे वै हरियूथपाः ।
तादृशान्यप्यरण्यानि विचित्य भृशपीडिताः ।
देशमन्यं दुराधर्षं विविशु श्चाकुतो भयाः ॥

tyaktvā tu taṃ tadā deśaṃ sarve vai hariyūthapāḥ |
tādṛśānyapyaraṇyāni vicitya bhṛśapīḍitāḥ |
deśamanyaṃ durādharṣaṃ viviśu ścākuto bhayāḥ ||

यत्र वन्ध्यफला वृक्षा विपुष्पाः पर्णवर्जिताः ।
निस्तोयास्सरितो यत्र मूलं यत्र सुदुर्लभम् ॥

yatra vandhyaphalā vṛkṣā vipuṣpāḥ parṇavarjitāḥ |
nistoyāssarito yatra mūlaṃ yatra sudurlabham ||

न सन्ति महिषा यत्र न मृगा न च हस्तिनः ।
शार्दूलाः पक्षिणो वापि ये चान्ये वनगोचराः ॥

na santi mahiṣā yatra na mṛgā na ca hastinaḥ |
śārdūlāḥ pakṣiṇo vāpi ye cānye vanagocarāḥ ||

न यत्रवृक्षा नौषध्यो न वल्ल्यो नापि वीरुधः ।
स्निग्धपत्रास्स्थले यत्र पद्मिन्यः फुल्लपङ्कजाः ।
प्रेक्षणीयास्सुगन्धाश्च भ्रमरैश्चापिवर्जिताः ॥

na yatravṛkṣā nauṣadhyo na vallyo nāpi vīrudhaḥ |
snigdhapatrāssthale yatra padminyaḥ phullapaṅkajāḥ |
prekṣaṇīyāssugandhāśca bhramaraiścāpivarjitāḥ ||

कण्डुर्नाम महाभागस्सत्यवादी तपोधनः ।
महर्षिः परमामर्षी नियमैर्दुष्प्रधर्षणः ॥

kaṇḍurnāma mahābhāgassatyavādī tapodhanaḥ |
maharṣiḥ paramāmarṣī niyamairduṣpradharṣaṇaḥ ||

तस्य तस्मिन्वने पुत्रो बालष्षोडशवार्षिकः ।
प्रणष्टो जीवितान्ताय क्रुद्धस्तत्र महामुनिः ॥

tasya tasminvane putro bālaṣṣoḍaśavārṣikaḥ |
praṇaṣṭo jīvitāntāya kruddhastatra mahāmuniḥ ||

तेन धर्मात्मना शप्तं कृत्स्नं तत्रमहद्वनम् ।
अशरण्यं दुराधर्षं मृगपक्षिविवर्जितम् ॥

tena dharmātmanā śaptaṃ kṛtsnaṃ tatramahadvanam |
aśaraṇyaṃ durādharṣaṃ mṛgapakṣivivarjitam ||

तस्य ते काननान्ताश्च गिरीणां कन्दराणि च ।
प्रभवनि नदीनां च विचिन्वन्ति समाहिताः ॥

tasya te kānanāntāśca girīṇāṃ kandarāṇi ca |
prabhavani nadīnāṃ ca vicinvanti samāhitāḥ ||

तत्र चापि महात्मानो नापश्यञ्जनकात्मजाम् ।
हर्तारं रावणं वापि सुग्रीवप्रियकारिणः ॥

tatra cāpi mahātmāno nāpaśyañjanakātmajām |
hartāraṃ rāvaṇaṃ vāpi sugrīvapriyakāriṇaḥ ||

ते प्रविश्याऽशु तं भीमं लतागुल्मसमावृतम् ।
दद्दृशुः क्रूरकर्माणमसुरं सुरनिर्भयम् ॥

te praviśyā'śu taṃ bhīmaṃ latāgulmasamāvṛtam |
daddṛśuḥ krūrakarmāṇamasuraṃ suranirbhayam ||

तं दृष्ट्वा वानरा घोरं स्थितं शैलमिवापरम् ।
गाढं परिहितास्सर्वे दृष्ट्वा तान्पर्वतोपममान् ॥

taṃ dṛṣṭvā vānarā ghoraṃ sthitaṃ śailamivāparam |
gāḍhaṃ parihitāssarve dṛṣṭvā tānparvatopamamān ||

सोऽपि तान्वानरान्सर्वान् नष्टा स्स्थेत्यब्रवीद्बली ।
अभ्यधावत सङ्कृद्धो मुष्टिमुद्यम्य संहितम् ॥

so'pi tānvānarānsarvān naṣṭā ssthetyabravīdbalī |
abhyadhāvata saṅkṛddho muṣṭimudyamya saṃhitam ||

तमापतन्तं सहसा वालिपुत्रोऽङ्गदस्तदा ।
रावणोऽयमिति ज्ञात्वा तलेनाभिजघान ह ॥

tamāpatantaṃ sahasā vāliputro'ṅgadastadā |
rāvaṇo'yamiti jñātvā talenābhijaghāna ha ||

स वालिपुत्राभिहतो वक्त्राच्छोणितमुद्वमन् ।
असुरोऽभ्यपतद्भूमौ पर्यस्त इव पर्वतः ॥

sa vāliputrābhihato vaktrācchoṇitamudvaman |
asuro'bhyapatadbhūmau paryasta iva parvataḥ ||

तेऽपि तस्मिन्निरुच्छवासे वानरा जितकाशिनः ।
व्यचिन्वन्प्रायशस्तत्र सर्वं तद्गिरिगह्वरम् ॥

te'pi tasminnirucchavāse vānarā jitakāśinaḥ |
vyacinvanprāyaśastatra sarvaṃ tadgirigahvaram ||

विचितं तु ततः कृत्वा सर्वे ते काननं पुनः ।
अन्यदेवापरं घोरं विविशुर्गिरिगह्वरम् ॥

vicitaṃ tu tataḥ kṛtvā sarve te kānanaṃ punaḥ |
anyadevāparaṃ ghoraṃ viviśurgirigahvaram ||