Sugriva Meets Rama

प्रतिगृह्य च तत्सर्वमुपायनमुपाहृतम् ।
वानरान्सान्त्वयित्वा च सर्वानेव व्यसर्जयत् ॥

pratigṛhya ca tatsarvamupāyanamupāhṛtam |
vānarānsāntvayitvā ca sarvāneva vyasarjayat ||

विसर्जयित्वा स हरीन् शूरांस्तान्कृतकर्मणः ।
मेने कृतार्थमात्मानं राघवं च महाबलम् ॥

visarjayitvā sa harīn śūrāṃstānkṛtakarmaṇaḥ |
mene kṛtārthamātmānaṃ rāghavaṃ ca mahābalam ||

स लक्ष्मणो भीमबलं सर्ववानरसत्तमम् ।
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सुग्रीवं सम्प्रहर्षयन् ।
किष्किन्धाया विनिष्क्राम यदि ते सौम्य रोचते ॥

sa lakṣmaṇo bhīmabalaṃ sarvavānarasattamam |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ sugrīvaṃ sampraharṣayan |
kiṣkindhāyā viniṣkrāma yadi te saumya rocate ||

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य सुभाषितम् ।
सुग्रीवः परमप्रीतो वाक्यमेतदुवाच ह ।
एवं भवतु गच्छावः स्थेयं त्वच्छासने मया ॥

tasya tadvacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya subhāṣitam |
sugrīvaḥ paramaprīto vākyametaduvāca ha |
evaṃ bhavatu gacchāvaḥ stheyaṃ tvacchāsane mayā ||

तमेवमुक्त्वा सुग्रीवो लक्ष्मणं शुभलक्षणम् ।
विसर्जयामास तदा तारामन्याश्च योषितः ॥

tamevamuktvā sugrīvo lakṣmaṇaṃ śubhalakṣaṇam |
visarjayāmāsa tadā tārāmanyāśca yoṣitaḥ ||

एतेत्युच्चैर्हरिवरान्सुग्रीवस्समुदाहरत् ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हरयश्शीघ्रमाययुः ।
बद्धाञ्जलिपुटास्सर्वे ये स्युः स्त्रीदर्शनक्षमाः ॥

etetyuccairharivarānsugrīvassamudāharat |
tasya tadvacanaṃ śrutvā harayaśśīghramāyayuḥ |
baddhāñjalipuṭāssarve ye syuḥ strīdarśanakṣamāḥ ||

तानुवाच ततः प्राप्तान्राजाऽर्कसदृशप्रभः ।
उपस्थापयत क्षिप्रं शिबिकां मम वानराः ॥

tānuvāca tataḥ prāptānrājā'rkasadṛśaprabhaḥ |
upasthāpayata kṣipraṃ śibikāṃ mama vānarāḥ ||

श्रुत्वा तु वचनं तस्य हरयश्शीघ्रविक्रमाः ।
समुपस्थापयामासुश्शिबिकां प्रियदर्शनाम् ॥

śrutvā tu vacanaṃ tasya harayaśśīghravikramāḥ |
samupasthāpayāmāsuśśibikāṃ priyadarśanām ||

तामुपस्थापितां दृष्ट्वा शिबिकां वानराधिपः ।
लक्ष्मणाऽरुह्यतां शीघ्रमिति सौमित्रिमब्रवीत् ॥

tāmupasthāpitāṃ dṛṣṭvā śibikāṃ vānarādhipaḥ |
lakṣmaṇā'ruhyatāṃ śīghramiti saumitrimabravīt ||

इत्युक्त्वा काञ्चनं यानं सुग्रीवस्सूर्यसन्निभम् ।
बृहद्भिर्हरिभिर्युक्तमारुरोह सलक्ष्मणः ॥

ityuktvā kāñcanaṃ yānaṃ sugrīvassūryasannibham |
bṛhadbhirharibhiryuktamāruroha salakṣmaṇaḥ ||

पाण्डुरेणातपत्रेण म्रियमाणेन मूर्धनि ।
शुक्लैश्च वालव्यजनैर्धूयमानैस्समन्ततः ।
शङ्खभेरीनिनादैश्च हरिभिश्चाभिवन्दितः ।
निर्ययौ प्राप्य सुग्रीवो राज्यश्रियमनुत्तमाम् ॥

pāṇḍureṇātapatreṇa mriyamāṇena mūrdhani |
śuklaiśca vālavyajanairdhūyamānaissamantataḥ |
śaṅkhabherīninādaiśca haribhiścābhivanditaḥ |
niryayau prāpya sugrīvo rājyaśriyamanuttamām ||

स वानरशतैस्तीक्ष्णैर्बहुभि श्शस्त्रपाणिभिः ।
परिकीर्णो ययौ तत्र यत्र रामो व्यवस्थितः ॥

sa vānaraśataistīkṣṇairbahubhi śśastrapāṇibhiḥ |
parikīrṇo yayau tatra yatra rāmo vyavasthitaḥ ||

स तं देशमनुप्राप्य श्रेष्ठं रामनिषेवितम् ।
अवातरन्महातेजा श्शिबिकायास्सलक्ष्मणः ॥

sa taṃ deśamanuprāpya śreṣṭhaṃ rāmaniṣevitam |
avātaranmahātejā śśibikāyāssalakṣmaṇaḥ ||

आसाद्य च ततो रामं कृताञ्जलिपुटोऽभवत् ।
कृताञ्जलौ स्थिते तस्मिन्वानराश्चाभवंस्तथा ॥

āsādya ca tato rāmaṃ kṛtāñjalipuṭo'bhavat |
kṛtāñjalau sthite tasminvānarāścābhavaṃstathā ||

तटाकमिव तं दृष्ट्वा रामः कुड्मलपङ्कजम् ।
वानराणां महत्सैन्यं सुग्रीवे प्रीतिमानभूत् ॥

taṭākamiva taṃ dṛṣṭvā rāmaḥ kuḍmalapaṅkajam |
vānarāṇāṃ mahatsainyaṃ sugrīve prītimānabhūt ||

पादयोः पतितं मूर्ध्ना तमुत्थाप्य हरीश्वरम् ।
प्रेम्णा च बहुमानाच्च राघवः परिषस्वजे ॥

pādayoḥ patitaṃ mūrdhnā tamutthāpya harīśvaram |
premṇā ca bahumānācca rāghavaḥ pariṣasvaje ||

परिष्वज्य च धर्मात्मा निषीदेति ततोऽब्रवीत् ।
निषण्णं तं ततो दृष्ट्वा क्षितौ रामोऽब्रवीद्वचः ॥

pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdeti tato'bravīt |
niṣaṇṇaṃ taṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo'bravīdvacaḥ ||

धर्ममर्थं च कामं च यस्तु काले निषेवते ।
विभज्य सततं वीर स्स राजा हरिसत्तम ॥

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca yastu kāle niṣevate |
vibhajya satataṃ vīra ssa rājā harisattama ||

हित्वा धर्मं तथाऽर्थं च कामं यस्तु निषेवते ।
स वृक्षाग्रे यथा सुप्तः पतितः प्रतिबुध्यते ॥

hitvā dharmaṃ tathā'rthaṃ ca kāmaṃ yastu niṣevate |
sa vṛkṣāgre yathā suptaḥ patitaḥ pratibudhyate ||

अमित्राणां वधे युक्तो मित्राणां सङ्ग्रहे रतः ।
त्रिवर्गफलभोक्ता तु राजा धर्मेण युज्यते ॥

amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṅgrahe rataḥ |
trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate ||

उद्योगसमयस्त्वेषप्राप्तश्शत्रुविनाशन ।
सञ्चिन्त्यतां हि पिङ्गेश हरिभिस्सह मन्त्रिभिः ॥

udyogasamayastveṣaprāptaśśatruvināśana |
sañcintyatāṃ hi piṅgeśa haribhissaha mantribhiḥ ||

एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामं वचनमब्रवीत् ।
प्रणष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च शाश्वतम् ।
त्वत्प्रसादान्महाबाहो पुनःप्राप्तमिदं मया ॥

evamuktastu sugrīvo rāmaṃ vacanamabravīt |
praṇaṣṭā śrīśca kīrtiśca kapirājyaṃ ca śāśvatam |
tvatprasādānmahābāho punaḥprāptamidaṃ mayā ||

तव देव प्रसादाच्च भ्रातुश्च जयतां वर ।
कृतं न प्रतिकुर्याद्यः पुरुषाणां स दूषकः ॥

tava deva prasādācca bhrātuśca jayatāṃ vara |
kṛtaṃ na pratikuryādyaḥ puruṣāṇāṃ sa dūṣakaḥ ||

एते वानरमूख्याश्च शतशश्शत्रुसूदन ।
प्राप्ताश्चादाय बलिनः पृथिव्यां सर्ववानरान् ॥

ete vānaramūkhyāśca śataśaśśatrusūdana |
prāptāścādāya balinaḥ pṛthivyāṃ sarvavānarān ||

ऋक्षाश्चावहिताश्शूरा गोलाङ्गूलाश्च राघव ।
कान्तारवनदुर्गाणामभिज्ञा घोरदर्शनाः ।
देवगन्धर्वपुत्राश्च वानराः कामरूपिणः ।
स्वैस्स्वैः परिवृतास्सैन्यैर्वर्तन्ते पथि राघव ॥

ṛkṣāścāvahitāśśūrā golāṅgūlāśca rāghava |
kāntāravanadurgāṇāmabhijñā ghoradarśanāḥ |
devagandharvaputrāśca vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ |
svaissvaiḥ parivṛtāssainyairvartante pathi rāghava ||

शतैश्शतसहस्रैश्च वर्तन्ते कोटिभिश्च प्लवङ्गमाः ।
अयुतैश्चावृता वीराश्शङ्कुभिश्च परन्तप ।
अर्बुदैरर्बुदशतैर्मध्यैश्चान्त्यैश्च वानराः ।
समुद्रैश्च परार्धैश्च हरयो हरियूथपाः ।
आगमिष्यन्ति ते राजन्महेन्द्रसमविक्रमाः ।
मेरुमन्दरसङ्काशा विन्ध्य मेरुकृतालयाः ॥

śataiśśatasahasraiśca vartante koṭibhiśca plavaṅgamāḥ |
ayutaiścāvṛtā vīrāśśaṅkubhiśca parantapa |
arbudairarbudaśatairmadhyaiścāntyaiśca vānarāḥ |
samudraiśca parārdhaiśca harayo hariyūthapāḥ |
āgamiṣyanti te rājanmahendrasamavikramāḥ |
merumandarasaṅkāśā vindhya merukṛtālayāḥ ||

ते त्वामभिगमिष्यन्ति राक्षसं ये सबान्धवम् ।
निहत्य रावणं सख्ये ह्यानयिष्यन्ति मैथिलीम् ॥

te tvāmabhigamiṣyanti rākṣasaṃ ye sabāndhavam |
nihatya rāvaṇaṃ sakhye hyānayiṣyanti maithilīm ||

ततस्तमुद्योगमवेक्ष्य बुद्धिमा न्हरिप्रवीरस्य निदेशवर्तिनः ।
बभूव हर्षाद्वसुधाधिपात्मजः प्रबुद्धनीलोत्पलतुल्यदर्शनः ॥

tatastamudyogamavekṣya buddhimā nharipravīrasya nideśavartinaḥ |
babhūva harṣādvasudhādhipātmajaḥ prabuddhanīlotpalatulyadarśanaḥ ||