Skip to content
Kishkindha Kanda Sarga 45 of 67 15 shlokas
Valmiki Ramayana · Kishkindha Kanda · Sarga 45

The Armies Depart

किष्किंधाकांड, सर्ग 45: सेनाओं का प्रस्थान

The vanaras set out in all four directions, and Rama and Lakshmana return to Prasravana.

वानर चारों दिशाओं में निकल पड़ते हैं, और राम तथा लक्ष्मण प्रस्रवण लौट जाते हैं।

Meanings for this sarga are being writtenThe Sanskrit text and its transliteration are complete. The Hindi and English meaning of each shloka will appear here as they are added, Kanda by Kanda. इस सर्ग के श्लोकों का हिंदी और अंग्रेज़ी अर्थ जल्द जोड़ा जाएगा।
1 4.45.1

सर्वांश्चाहूय सुग्रीवः प्लवगान् प्लवगर्षभः ।
समस्तानब्रवीद्भूयो रामकार्यर्थसिद्धये ।
एवमेतद्विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम् ॥

sarvāṃścāhūya sugrīvaḥ plavagān plavagarṣabhaḥ |
samastānabravīdbhūyo rāmakāryarthasiddhaye |
evametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam ||

2 4.45.2

तदुग्रशासनं भर्तुर्विज्ञाय हरिपुङ्गवाः ।
शलभा इव सञ्छाद्य मेदिनीं सम्प्रतस्थिरे ॥

tadugraśāsanaṃ bharturvijñāya haripuṅgavāḥ |
śalabhā iva sañchādya medinīṃ sampratasthire ||

3 4.45.3

रामः प्रस्रवणे तस्मिन्यवसत्सहलक्ष्मणः ।
प्रतीक्षमाणस्तं मासं यस्सीताधिगमे कृतः ॥

rāmaḥ prasravaṇe tasminyavasatsahalakṣmaṇaḥ |
pratīkṣamāṇastaṃ māsaṃ yassītādhigame kṛtaḥ ||

4 4.45.4

उत्तरां तु दिशं रम्यां गिरिराजसमावृताम् ।
प्रतस्थे सहसा वीरो हरिश्शतवलिस्तदा ॥

uttarāṃ tu diśaṃ ramyāṃ girirājasamāvṛtām |
pratasthe sahasā vīro hariśśatavalistadā ||

5-6 4.45.5-6

पूर्वां दिशं प्रतिययौ विनतो हरियूथपः ।
ताराङ्गदादिसहितः प्लवङ्गो मारुतात्मजः ।
अगत्याचरितामाशां दक्षिणां हरियूथपः ॥

pūrvāṃ diśaṃ pratiyayau vinato hariyūthapaḥ |
tārāṅgadādisahitaḥ plavaṅgo mārutātmajaḥ |
agatyācaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ ||

7 4.45.7

पश्चिमां तु भृशं घोरां सुषेणः प्लवगेश्वरः ।
प्रतस्थे हरिशार्दूलो दिशं वरुणपालिताम् ॥

paścimāṃ tu bhṛśaṃ ghorāṃ suṣeṇaḥ plavageśvaraḥ |
pratasthe hariśārdūlo diśaṃ varuṇapālitām ||

8 4.45.8

ततस्सर्वा दिशो राजा चोदयित्वा यथातथम् ।
कपिसेनापतीन्मुख्यान्मुमोद सुखितस्सुखम् ॥

tatassarvā diśo rājā codayitvā yathātatham |
kapisenāpatīnmukhyānmumoda sukhitassukham ||

9 4.45.9

एवं सम्बोधितास्सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः ।
स्वां स्वां दिशमभिप्रत्त्य त्वरिता सम्प्रतस्थिरे ॥

evaṃ sambodhitāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
svāṃ svāṃ diśamabhiprattya tvaritā sampratasthire ||

10 4.45.10

नदन्तश्चोन्नदन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः ।
क्ष्वेलन्तो धावमानाश्च विनदन्तो महाबलाः ॥

nadantaśconnadantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ |
kṣvelanto dhāvamānāśca vinadanto mahābalāḥ ||

11 4.45.11

एवं सम्बोदितास्सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः ।
आनयिष्यामहे सीतां हनिष्यामश्च रावणम् ॥

evaṃ samboditāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
ānayiṣyāmahe sītāṃ haniṣyāmaśca rāvaṇam ||

12 4.45.12

अहमेको हनिष्यामि रावणं प्राप्तमाहवे ।
ततश्चोन्मथ्य सहसा हरिष्ये जनकात्मजाम् ॥

ahameko haniṣyāmi rāvaṇaṃ prāptamāhave |
tataśconmathya sahasā hariṣye janakātmajām ||

13 4.45.13

वेपमानां श्रमेणाद्य भवद्भिः स्थीयतामिति ।
एक एवाहरिष्यामि पातालादपि जानकीम् ॥

vepamānāṃ śrameṇādya bhavadbhiḥ sthīyatāmiti |
eka evāhariṣyāmi pātālādapi jānakīm ||

14 4.45.14

वधिष्याम्यहं वृक्षान् दारयिष्याम्यहं गिरीन् ।
धरणीं दारयिष्यामि क्षोभयिष्यामि सागरान् ॥

vadhiṣyāmyahaṃ vṛkṣān dārayiṣyāmyahaṃ girīn |
dharaṇīṃ dārayiṣyāmi kṣobhayiṣyāmi sāgarān ||

15 4.45.15

अहं योजनसङ्ख्यायाः प्लविता नात्र संशयः ।
शतं योजनसङ्ख्यायाश्शतं समधिकं ह्यहम् ॥

ahaṃ yojanasaṅkhyāyāḥ plavitā nātra saṃśayaḥ |
śataṃ yojanasaṅkhyāyāśśataṃ samadhikaṃ hyaham ||

Next sarga · Kishkindha Kanda 46How Sugriva Knows the WorldAsked by Rama, Sugriva explains he learned the whole world while fleeing Vali across it.

Characters in this sarga

All characters