Hanuman Counsels Sugriva

अङ्गदस्य वचश्श्रुत्वा सुग्रीवस्सचिवैस्सह ।
लक्ष्मणं कुपितं श्रुत्वा मुमोचासनमात्मवान् ॥

aṅgadasya vacaśśrutvā sugrīvassacivaissaha |
lakṣmaṇaṃ kupitaṃ śrutvā mumocāsanamātmavān ||

सचिवानब्रवीद्वाक्यं निश्चित्य गुरुलाघवम् ।
मन्त्रज्ञान्मन्त्रकुशलो मन्त्रेषु परिनिष्ठितान् ॥

sacivānabravīdvākyaṃ niścitya gurulāghavam |
mantrajñānmantrakuśalo mantreṣu pariniṣṭhitān ||

न मे दुर्व्याहृतं किञ्चिन्नापि मे दुरनुष्ठितम् ।
लक्ष्मणो राघवभ्राता क्रुद्धः किमिति चिन्तये ॥

na me durvyāhṛtaṃ kiñcinnāpi me duranuṣṭhitam |
lakṣmaṇo rāghavabhrātā kruddhaḥ kimiti cintaye ||

असुहृद्भिर्ममामित्रैर्नित्यमन्तरदर्शिभिः ।
मम दोषानसम्भूतान् श्रावितो राघवानुजः ॥

asuhṛdbhirmamāmitrairnityamantaradarśibhiḥ |
mama doṣānasambhūtān śrāvito rāghavānujaḥ ||

अत्र तावद्यथाबुद्धि सर्वैरेव यथाविधि ।
भावस्य निश्चयस्तावद्विज्ञेयो निपुणं शनैः ॥

atra tāvadyathābuddhi sarvaireva yathāvidhi |
bhāvasya niścayastāvadvijñeyo nipuṇaṃ śanaiḥ ||

न खल्वस्ति मम त्रासो लक्ष्मणान्नापि राघवात् ।
मित्रं त्वस्थानकुपितं जनयत्येव सम्भ्रमम् ॥

na khalvasti mama trāso lakṣmaṇānnāpi rāghavāt |
mitraṃ tvasthānakupitaṃ janayatyeva sambhramam ||

सर्वथा सुकरं मित्रं दुष्करं परिपालनम् ।
अनित्यत्वाच्छ चित्तानां प्रीतिरल्पेपि भिद्यते ॥

sarvathā sukaraṃ mitraṃ duṣkaraṃ paripālanam |
anityatvāccha cittānāṃ prītiralpepi bhidyate ||

अतो निमित्तं त्रस्तोहं रामेण तु महात्मना ।
यन्मयोपकृतं शक्यं प्रतिकर्तुं न तन्मया ॥

ato nimittaṃ trastohaṃ rāmeṇa tu mahātmanā |
yanmayopakṛtaṃ śakyaṃ pratikartuṃ na tanmayā ||

सुग्रीवेणैवमुक्तस्तु हनुमान्हरिपुङ्गवः ।
उवाच स्वेन तर्केण मध्ये वानरमन्त्रिणाम् ॥

sugrīveṇaivamuktastu hanumānharipuṅgavaḥ |
uvāca svena tarkeṇa madhye vānaramantriṇām ||

सर्वथा नैतदाश्चर्यं यस्त्वं हरिगणेश्वर ।
न विस्मरसि सुस्निग्धमुपकार कृतं शुभम् ॥

sarvathā naitadāścaryaṃ yastvaṃ harigaṇeśvara |
na vismarasi susnigdhamupakāra kṛtaṃ śubham ||

राघवेण तु वीरेण भयमुत्सृज्य दूरतः ।
त्वत्प्रियार्थं हतो वाली शक्रतुल्यपराक्रमः ॥

rāghaveṇa tu vīreṇa bhayamutsṛjya dūrataḥ |
tvatpriyārthaṃ hato vālī śakratulyaparākramaḥ ||

सर्वथा प्रणयात्कृद्धो राघवो नात्र संशयः ।
भ्रातरं सम्प्रहितवान्लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥

sarvathā praṇayātkṛddho rāghavo nātra saṃśayaḥ |
bhrātaraṃ samprahitavānlakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam ||

त्वं प्रमत्तो न जानीषे कालं कालविदां वर ।
फुल्लसप्तच्छदश्यामा प्रवृत्ता तु शरच्छिवा ॥

tvaṃ pramatto na jānīṣe kālaṃ kālavidāṃ vara |
phullasaptacchadaśyāmā pravṛttā tu śaracchivā ||

निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रनष्टवलाहका ।
प्रसन्नाश्च दिशस्सर्वास्सरितश्च सरांसि च ॥

nirmalagrahanakṣatrā dyauḥ pranaṣṭavalāhakā |
prasannāśca diśassarvāssaritaśca sarāṃsi ca ||

प्राप्तमुद्योगकालं तु नावैषि हरिपुङ्गव ।
त्वं प्रमत्त इति व्यक्तं लक्ष्मणोऽयमिहागतः ॥

prāptamudyogakālaṃ tu nāvaiṣi haripuṅgava |
tvaṃ pramatta iti vyaktaṃ lakṣmaṇo'yamihāgataḥ ||

आर्तस्य हृतदारस्य पुरुषं पुरुषान्तरात् ।
वचनं मर्षणीयं ते राघवस्य महात्मनः ॥

ārtasya hṛtadārasya puruṣaṃ puruṣāntarāt |
vacanaṃ marṣaṇīyaṃ te rāghavasya mahātmanaḥ ||

कृतापराधस्य हि ते नान्यत्पश्याम्यहं क्षमम् ।
अन्तरेणाञ्जलिं बद्ध्वा लक्ष्मणस्य प्रसादनात् ॥

kṛtāparādhasya hi te nānyatpaśyāmyahaṃ kṣamam |
antareṇāñjaliṃ baddhvā lakṣmaṇasya prasādanāt ||

नियुक्तैर्मन्त्रिभिर्वाच्यो ह्यवश्यं पार्थिवो हितम् ।
अत एव भयं त्यक्त्वा ब्रवीम्यवधृतं वचः ॥

niyuktairmantribhirvācyo hyavaśyaṃ pārthivo hitam |
ata eva bhayaṃ tyaktvā bravīmyavadhṛtaṃ vacaḥ ||

अभिक्रुद्धस्समर्थो हि चापमुद्यम्य राघवः ।
सदेवासुरगन्धर्वं वशे स्थापयितुं जगत् ॥

abhikruddhassamartho hi cāpamudyamya rāghavaḥ |
sadevāsuragandharvaṃ vaśe sthāpayituṃ jagat ||

न स क्षमः कोपयितुं यः प्रसाद्यः पुनर्भवेत् ।
पूर्वोपकारं स्मरता कृतज्ञेन विशेषतः ॥

na sa kṣamaḥ kopayituṃ yaḥ prasādyaḥ punarbhavet |
pūrvopakāraṃ smaratā kṛtajñena viśeṣataḥ ||

तस्य मूर्ध्ना प्रणम्य त्वं सपुत्रस्ससुहृज्जनः ।
राजंस्तिष्ठस्व समये भर्तुर्भार्येव तद्वशः ॥

tasya mūrdhnā praṇamya tvaṃ saputrassasuhṛjjanaḥ |
rājaṃstiṣṭhasva samaye bharturbhāryeva tadvaśaḥ ||

न रामरामानुजशासनं त्वया कपीन्द्र युक्तं मनसाऽप्यपोहितुम् ।
मनो हि ते ज्ञास्यति मानुषं बलं स राघवस्यास्य सुरेन्द्रवर्चसः ॥

na rāmarāmānujaśāsanaṃ tvayā kapīndra yuktaṃ manasā'pyapohitum |
mano hi te jñāsyati mānuṣaṃ balaṃ sa rāghavasyāsya surendravarcasaḥ ||