The Eastern Search

अथ राजा समृद्धार्थस्सुग्रीवः प्लवगेश्वरः ।
उवाच नरशार्दूलं रामं परबलार्दनम् ॥

atha rājā samṛddhārthassugrīvaḥ plavageśvaraḥ |
uvāca naraśārdūlaṃ rāmaṃ parabalārdanam ||

आगता विनिविष्टाश्च बलिनः कामरूपिणः ।
वानरा वारणेन्द्रभाः ये मद्विषयवासिनः ॥

āgatā viniviṣṭāśca balinaḥ kāmarūpiṇaḥ |
vānarā vāraṇendrabhāḥ ye madviṣayavāsinaḥ ||

त इमे बहुविक्रान्तैर्हरिभिर्भीमविक्रमैः ।
आगता वानरा घोरा दैत्यदानवसन्निभाः ॥

ta ime bahuvikrāntairharibhirbhīmavikramaiḥ |
āgatā vānarā ghorā daityadānavasannibhāḥ ||

ख्यातकर्मापदानाश्च बलवन्तो जितक्लमाः ।
पराक्रमेषु विख्याता व्यवसायेषु चोत्तमाः ।
पृथिव्यम्बुचरा राम नानानगनिवासिनः ।
कोट्यग्रश इमे प्राप्ता वानरास्तव किङ्कराः ॥

khyātakarmāpadānāśca balavanto jitaklamāḥ |
parākrameṣu vikhyātā vyavasāyeṣu cottamāḥ |
pṛthivyambucarā rāma nānānaganivāsinaḥ |
koṭyagraśa ime prāptā vānarāstava kiṅkarāḥ ||

निदेशवर्तिनस्सर्वे सर्वे गुरुहिते रताः ।
अभिप्रेतमनुष्ठातुं तव शक्ष्यन्त्यरिन्दम ॥

nideśavartinassarve sarve guruhite ratāḥ |
abhipretamanuṣṭhātuṃ tava śakṣyantyarindama ||

त इमे बहुसाहस्रैरनीकै भीमविक्रमैः ।
आगता वानरा घोरा दैत्यदानवसन्निभाः ॥

ta ime bahusāhasrairanīkai bhīmavikramaiḥ |
āgatā vānarā ghorā daityadānavasannibhāḥ ||

यन्मन्यसे नरव्याघ्र प्राप्तकालं तदुच्यताम् ।
तत्सैन्यं त्वद्वशे युक्तमाज्ञापयितुमर्हसि ॥

yanmanyase naravyāghra prāptakālaṃ taducyatām |
tatsainyaṃ tvadvaśe yuktamājñāpayitumarhasi ||

काममेषामिदं कार्यं विदितं मम तत्त्वतः ।
तथापि तु यथातत्त्वमाज्ञापयितुमर्हसि ॥

kāmameṣāmidaṃ kāryaṃ viditaṃ mama tattvataḥ |
tathāpi tu yathātattvamājñāpayitumarhasi ||

इति ब्रुवाणं सुग्रीवं रामो दशरथात्मजः ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य इदं वचनमब्रवीत् ॥

iti bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo daśarathātmajaḥ |
bāhubhyāṃ sampariṣvajya idaṃ vacanamabravīt ||

ज्ञायतां मम वैदेही यदि जीवति वा न वा ।
स च देशो महाप्राज्ञ यस्मिन्वसति रावणः ॥

jñāyatāṃ mama vaidehī yadi jīvati vā na vā |
sa ca deśo mahāprājña yasminvasati rāvaṇaḥ ||

अधिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च ।
प्राप्तकालं विधास्यामि तस्मिन्काले सह त्वया ॥

adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |
prāptakālaṃ vidhāsyāmi tasminkāle saha tvayā ||

नाहमस्मिन् प्रभुः कार्ये वानरेश न लक्ष्मणः ।
त्वमस्य हेतुः कार्यस्य प्रभुश्च प्लवगेश्वर ॥

nāhamasmin prabhuḥ kārye vānareśa na lakṣmaṇaḥ |
tvamasya hetuḥ kāryasya prabhuśca plavageśvara ||

त्वमेवाऽज्ञापय विभो मम कार्यविनिश्चयम् ।
त्वं हि जानासि यत्कार्यं मम वीर न संशयः ॥

tvamevā'jñāpaya vibho mama kāryaviniścayam |
tvaṃ hi jānāsi yatkāryaṃ mama vīra na saṃśayaḥ ||

सुहृद्वितीयो विक्रान्तः प्राज्ञः कालविशेषवित् ।
भवानस्मध्दिते युक्त स्सुकृतार्थोऽर्थवित्तमः ॥

suhṛdvitīyo vikrāntaḥ prājñaḥ kālaviśeṣavit |
bhavānasmadhdite yukta ssukṛtārtho'rthavittamaḥ ||

एवमुक्तस्तु सुग्रीवो विनतं नाम यूथपम् ।
अब्रवीद्रामसान्निध्ये लक्ष्मणस्य च धीमतः ।
शैलाभं मेघनिर्घोषमूर्जितं प्लवगेश्वरः ॥

evamuktastu sugrīvo vinataṃ nāma yūthapam |
abravīdrāmasānnidhye lakṣmaṇasya ca dhīmataḥ |
śailābhaṃ meghanirghoṣamūrjitaṃ plavageśvaraḥ ||

सोमसूर्यात्मजै स्सार्धं वानरैर्वानरोत्तम ।
देशकालनयैर्युक्तः कार्या कार्यविनिश्चये ।
वृतश्शतसहश्रेण वानराणां तरस्विनाम् ।
अधिगच्छ दिशं पूर्वां सशैलवनकाननाम् ॥

somasūryātmajai ssārdhaṃ vānarairvānarottama |
deśakālanayairyuktaḥ kāryā kāryaviniścaye |
vṛtaśśatasahaśreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām |
adhigaccha diśaṃ pūrvāṃ saśailavanakānanām ||

तत्र सीतां च वैदेहीं निलयं रावणस्य च ।
मार्गध्वं गिरिशृङ्गेषु वनेषु च नदीषु च ॥

tatra sītāṃ ca vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |
mārgadhvaṃ giriśṛṅgeṣu vaneṣu ca nadīṣu ca ||

नदीं भागीरथीं रम्यां सरयूं कौशिकीं तथा ।
कालिन्दीं यमुनां रम्यां यामुनं च महागिरिम् ।
सरस्वतीं च सिन्धुं च शोणं मणिनिभोदकम् ।
महीं कालमहीं चैव शैलकाननशोभिताम् ।
ब्रह्ममालान्विदेहांश्च मालवान्कालिकोसलान् ।
मागधांश्च महाग्रामान्पुण्ड्रांन्वङ्गां स्तथैव च ।
पत्तनं कोशकाराणां भूमिं च रजताकराम् ॥

nadīṃ bhāgīrathīṃ ramyāṃ sarayūṃ kauśikīṃ tathā |
kālindīṃ yamunāṃ ramyāṃ yāmunaṃ ca mahāgirim |
sarasvatīṃ ca sindhuṃ ca śoṇaṃ maṇinibhodakam |
mahīṃ kālamahīṃ caiva śailakānanaśobhitām |
brahmamālānvidehāṃśca mālavānkālikosalān |
māgadhāṃśca mahāgrāmānpuṇḍrāṃnvaṅgāṃ stathaiva ca |
pattanaṃ kośakārāṇāṃ bhūmiṃ ca rajatākarām ||

सर्वमेतद्विचेतव्यं मृगयद्भिस्ततस्ततः ।
रामस्य दयितां भार्यां सीतां दशरथस्नुषाम् ॥

sarvametadvicetavyaṃ mṛgayadbhistatastataḥ |
rāmasya dayitāṃ bhāryāṃ sītāṃ daśarathasnuṣām ||

समुद्रमवगाढांश्च पर्वतान्पत्तनानि च ।
मन्दरस्य च ये कोटिं संश्रिताः केचिदायताम् ।
कर्णप्रावरणाश्चैव तथा चाप्योष्ठकर्णकाः ।
घोरलोहमुखाश्चैव जवनाश्चैकपादकाः ।
अक्षया बलवन्तश्च पुरुषाः पुरुषादकाः ।
किराताः कर्ण चूडाश्च हेमाङ्गाः प्रियदर्शनाः ।
आममीनाशनास्तत्र किराता द्वीपवासिनः ।
अन्तर्जलचरा घोरा नरव्याघ्रा इति शृताः ।
एतेषामाश्रयास्सर्वे विचेयाः कावनौकसः ।
गिरिभिर्ये च गम्यन्ते प्लवनेन प्लवेन च ॥

samudramavagāḍhāṃśca parvatānpattanāni ca |
mandarasya ca ye koṭiṃ saṃśritāḥ kecidāyatām |
karṇaprāvaraṇāścaiva tathā cāpyoṣṭhakarṇakāḥ |
ghoralohamukhāścaiva javanāścaikapādakāḥ |
akṣayā balavantaśca puruṣāḥ puruṣādakāḥ |
kirātāḥ karṇa cūḍāśca hemāṅgāḥ priyadarśanāḥ |
āmamīnāśanāstatra kirātā dvīpavāsinaḥ |
antarjalacarā ghorā naravyāghrā iti śṛtāḥ |
eteṣāmāśrayāssarve viceyāḥ kāvanaukasaḥ |
giribhirye ca gamyante plavanena plavena ca ||

रत्नवन्तं यवद्वीपं सप्तराज्योपशोभितम् ।
सुवर्णरूप्यकं चैव सुवर्णाकरमण्डितम् ।
यवद्वीपमतिक्रम्य शिशिरो नाम पर्वतः ।
दिवं स्पृशति शृङ्गेण देवदानवसेवितः ।
एतेषां गिरिदुर्गेषु प्रपातेषु वनेषु च ।
मार्गध्वं सहितास्सर्वे रामपत्नीं यशस्विनीम् ॥

ratnavantaṃ yavadvīpaṃ saptarājyopaśobhitam |
suvarṇarūpyakaṃ caiva suvarṇākaramaṇḍitam |
yavadvīpamatikramya śiśiro nāma parvataḥ |
divaṃ spṛśati śṛṅgeṇa devadānavasevitaḥ |
eteṣāṃ giridurgeṣu prapāteṣu vaneṣu ca |
mārgadhvaṃ sahitāssarve rāmapatnīṃ yaśasvinīm ||

ततो रक्तजलं शोणमगाधं शीघ्रगामिनम् ।
गत्वा पारं समुद्रस्य सिद्धचारणसेवितम् ।
तस्य तीर्थेषु रम्येषु विचित्रेषु वनेषु च ।
रावण स्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥

tato raktajalaṃ śoṇamagādhaṃ śīghragāminam |
gatvā pāraṃ samudrasya siddhacāraṇasevitam |
tasya tīrtheṣu ramyeṣu vicitreṣu vaneṣu ca |
rāvaṇa ssaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ ||

तत स्समुद्रद्वीपांश्च सुभीमान्द्रष्टुमर्हथ ।
ऊर्मिमन्तं समुद्रं च क्रोशन्तमनिलोद्धतम् ॥

tata ssamudradvīpāṃśca subhīmāndraṣṭumarhatha |
ūrmimantaṃ samudraṃ ca krośantamaniloddhatam ||

तत्रासुरा महाकायाश्छायां गृह्णन्ति नित्यशः ।
ब्रह्मणा समनुज्ञाता दीर्घकालं बुभुक्षिताः ॥

tatrāsurā mahākāyāśchāyāṃ gṛhṇanti nityaśaḥ |
brahmaṇā samanujñātā dīrghakālaṃ bubhukṣitāḥ ||

तं कालमेघप्रतिमं महोरगनिषेवितम् ।
अभिगम्य महानादं तीर्थेनैव महोदधिम् ।
ततो रक्तजलं भीमं लोहितं नाम सागरम् ।
गत्वा प्रेक्ष्यथ तां चैव बृहतीं कूटशाल्मलीम् ॥

taṃ kālameghapratimaṃ mahoraganiṣevitam |
abhigamya mahānādaṃ tīrthenaiva mahodadhim |
tato raktajalaṃ bhīmaṃ lohitaṃ nāma sāgaram |
gatvā prekṣyatha tāṃ caiva bṛhatīṃ kūṭaśālmalīm ||

गृहं च वैनतेयस्य नानारत्नविभूषितम् ।
तत्र कैलाससङ्काशं विहितं विश्वकर्मणा ॥

gṛhaṃ ca vainateyasya nānāratnavibhūṣitam |
tatra kailāsasaṅkāśaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā ||

तत्र शैलनिभा भीमा मन्देहा नाम राक्षसाः ।
शैलशृङ्गेषु लम्बन्ते नानारूपा भयावहाः ॥

tatra śailanibhā bhīmā mandehā nāma rākṣasāḥ |
śailaśṛṅgeṣu lambante nānārūpā bhayāvahāḥ ||

ते पतन्ति जले नित्यं सूर्यस्योदयनं प्रति ।
निहता ब्रह्मतेजोभिरहन्यहनि राक्षसाः ।
अभितप्ताश्च सूर्येण लम्बन्ते स्म पुनः पुनः ॥

te patanti jale nityaṃ sūryasyodayanaṃ prati |
nihatā brahmatejobhirahanyahani rākṣasāḥ |
abhitaptāśca sūryeṇa lambante sma punaḥ punaḥ ||

ततः पाण्डुरमेघाभं क्षीरोदं नाम सागरम् ।
गत्वा द्रक्ष्यथ दुर्धर्षा मुक्ताहारमिवोर्मिभिः ॥

tataḥ pāṇḍurameghābhaṃ kṣīrodaṃ nāma sāgaram |
gatvā drakṣyatha durdharṣā muktāhāramivormibhiḥ ||

तस्य मध्ये महान् श्वेतो ऋषभो नाम पर्वतः ।
दिव्यगन्धैः कुसुमितै राजितैश्च नगैर्वृतः ।
सरश्च राजतैः पद्मैर्ज्वलितैर्हेमकेसरैः ।
नाम्ना सुदर्शनं नाम राजहंसैस्समाकुलम् ॥

tasya madhye mahān śveto ṛṣabho nāma parvataḥ |
divyagandhaiḥ kusumitai rājitaiśca nagairvṛtaḥ |
saraśca rājataiḥ padmairjvalitairhemakesaraiḥ |
nāmnā sudarśanaṃ nāma rājahaṃsaissamākulam ||

विबुधाश्चारणा यक्षाः किन्नराश्चाप्सरोगणाः ।
हृष्टास्समभिगच्छन्ति नलिनीं तां रिरंसवः ॥

vibudhāścāraṇā yakṣāḥ kinnarāścāpsarogaṇāḥ |
hṛṣṭāssamabhigacchanti nalinīṃ tāṃ riraṃsavaḥ ||

क्षीरोदं समतिक्रम्य तदा द्रक्ष्यथ वानराः ।
जलोदं सागरं शीघ्रं सर्वभूतभयावहम् ॥

kṣīrodaṃ samatikramya tadā drakṣyatha vānarāḥ |
jalodaṃ sāgaraṃ śīghraṃ sarvabhūtabhayāvaham ||

तत्र तत्कोपजं तेजः कृतं हयमुखं महत् ।
अस्याहुस्तन्महावेगमोदनं सचराचरम् ॥

tatra tatkopajaṃ tejaḥ kṛtaṃ hayamukhaṃ mahat |
asyāhustanmahāvegamodanaṃ sacarācaram ||

तत्र विक्रोशतां नादो भूतानां सागरौकसाम् ।
श्रूयते च समर्थानां दृष्ट्वा तद्बडबामुखम् ॥

tatra vikrośatāṃ nādo bhūtānāṃ sāgaraukasām |
śrūyate ca samarthānāṃ dṛṣṭvā tadbaḍabāmukham ||

स्वादूदस्योत्तरे देशे योजनानि त्रयोदश ।
जातरूपशिलो नाम महान्कनकपर्वतः ॥

svādūdasyottare deśe yojanāni trayodaśa |
jātarūpaśilo nāma mahānkanakaparvataḥ ||

तत्र चन्द्रप्रतीकाशं पन्नगं धरणीधरम् ।
पद्मपत्रविशालाक्षं ततो द्रक्ष्यथ वानराः ।
आसीनं पर्वतस्याग्रे सर्वभूतनमस्कृतम् ।
सहस्रशिरसं देवमनन्तं नीलवाससम् ॥

tatra candrapratīkāśaṃ pannagaṃ dharaṇīdharam |
padmapatraviśālākṣaṃ tato drakṣyatha vānarāḥ |
āsīnaṃ parvatasyāgre sarvabhūtanamaskṛtam |
sahasraśirasaṃ devamanantaṃ nīlavāsasam ||

त्रिशिराः काञ्चनः केतुस्तालस्तस्य महात्मनः ।
स्थापितः पर्वतस्याग्रे विराजति सवेदिकः ॥

triśirāḥ kāñcanaḥ ketustālastasya mahātmanaḥ |
sthāpitaḥ parvatasyāgre virājati savedikaḥ ||

पूर्वस्यां दिशि निर्माणं कृतं तत् त्रिदशेश्वरैः ।
ततः परं हेममय श्श्रीमानुदयपर्वतः ।
तस्य कोटिर्दिवं स्पृष्ट्वा शतयोजनमायता ।
जातरूपमयी दिव्या विराजति सवेदिका ॥

pūrvasyāṃ diśi nirmāṇaṃ kṛtaṃ tat tridaśeśvaraiḥ |
tataḥ paraṃ hemamaya śśrīmānudayaparvataḥ |
tasya koṭirdivaṃ spṛṣṭvā śatayojanamāyatā |
jātarūpamayī divyā virājati savedikā ||

सालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः ।
जातरूपमयैर्दिव्यै श्शोभते सूर्यसन्निभैः ॥

sālaistālaistamālaiśca karṇikāraiśca puṣpitaiḥ |
jātarūpamayairdivyai śśobhate sūryasannibhaiḥ ||

तत्र योजनविस्तारमुच्छ्रितं दशयोजनम् ।
शृङ्गं सौमनसं नाम जातरूपमयं ध्रुवम् ॥

tatra yojanavistāramucchritaṃ daśayojanam |
śṛṅgaṃ saumanasaṃ nāma jātarūpamayaṃ dhruvam ||

तत्रपूर्वं पदं कृत्वा पुरा विष्णुस्त्रिविक्रमे ।
द्वितीयं शिखरे मेरोश्चकार पुरुषोत्तमः ॥

tatrapūrvaṃ padaṃ kṛtvā purā viṣṇustrivikrame |
dvitīyaṃ śikhare meroścakāra puruṣottamaḥ ||

त्तरेण परिक्रम्य जम्बूद्वीपं दिवाकरः ।
दृश्यो भवति भूयिष्ठं शिखरं तन्महोच्छ्रयम् ॥

ttareṇa parikramya jambūdvīpaṃ divākaraḥ |
dṛśyo bhavati bhūyiṣṭhaṃ śikharaṃ tanmahocchrayam ||

तत्र वैखानसा नाम वालखिल्या महर्षयः ।
प्रकाशमाना दृश्यन्ते सूर्यवर्णास्तपस्विनः ॥

tatra vaikhānasā nāma vālakhilyā maharṣayaḥ |
prakāśamānā dṛśyante sūryavarṇāstapasvinaḥ ||

अयं सुदर्शनो द्वीपः पुरो यस्य प्रकाशते ।
यस्मिं स्तेजश्च चक्षुश्च सर्वप्राणभृतामपि ॥

ayaṃ sudarśano dvīpaḥ puro yasya prakāśate |
yasmiṃ stejaśca cakṣuśca sarvaprāṇabhṛtāmapi ||

शैलस्य तस्य शृङ्गेषु कन्दरेषु वनेषु च ।
रावणस्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥

śailasya tasya śṛṅgeṣu kandareṣu vaneṣu ca |
rāvaṇassaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ ||

काञ्चनस्य च शैलस्य सूर्यस्य च महात्मनः ।
आविष्टा तेजसा सन्ध्या पूर्वा रक्ता प्रकाशते ॥

kāñcanasya ca śailasya sūryasya ca mahātmanaḥ |
āviṣṭā tejasā sandhyā pūrvā raktā prakāśate ||

पूर्वमेतत्कृतं द्वारं पृथिव्या भुवनस्य च ।
सूर्यस्योदयनं चैव पर्वा ह्येषा दिगुच्यते ॥

pūrvametatkṛtaṃ dvāraṃ pṛthivyā bhuvanasya ca |
sūryasyodayanaṃ caiva parvā hyeṣā digucyate ||

तस्य शैलस्य पृष्ठेषु निर्झरेषु गुहासु च ।
रावण स्सह वैदेह्या मार्गितव्यस्ततस्ततः ॥

tasya śailasya pṛṣṭheṣu nirjhareṣu guhāsu ca |
rāvaṇa ssaha vaidehyā mārgitavyastatastataḥ ||

ततः परमगम्या स्याद्दिक्पूर्वा त्रिदशावृता ।
रहिता चन्द्रसूर्याभ्यामदृश्या तिमिरावृता ॥

tataḥ paramagamyā syāddikpūrvā tridaśāvṛtā |
rahitā candrasūryābhyāmadṛśyā timirāvṛtā ||

शैलेषु तेषु सर्वेषु कन्दरेषु वनेषु च ।
ये च नोक्ता मया देशा विचेया तेषु जानकी ॥

śaileṣu teṣu sarveṣu kandareṣu vaneṣu ca |
ye ca noktā mayā deśā viceyā teṣu jānakī ||

एतावद्वानरैश्शक्यं गन्तुं वानरपुङ्गवाः ।
अभास्करममर्यादं न जानीमस्ततः परम् ॥

etāvadvānaraiśśakyaṃ gantuṃ vānarapuṅgavāḥ |
abhāskaramamaryādaṃ na jānīmastataḥ param ||

अधिगम्य तु वैदेहीं निलयं रावणस्य च ।
मासे पूर्णे निवर्तध्वमुदयं प्राप्य पर्वतम् ॥

adhigamya tu vaidehīṃ nilayaṃ rāvaṇasya ca |
māse pūrṇe nivartadhvamudayaṃ prāpya parvatam ||

ऊर्ध्वं मासान्न वस्तव्यं वसन्वध्यो भवेन्मम ।
सिद्धार्थास्सन्निवर्तध्वमधिगम्य तु मैथिलीम् ॥

ūrdhvaṃ māsānna vastavyaṃ vasanvadhyo bhavenmama |
siddhārthāssannivartadhvamadhigamya tu maithilīm ||

महेन्द्रकान्तां वनषण्डमण्डितां दिशं चरित्वा निपुणेन वानराः ।
अवाप्य सीतां रघुवंशजप्रियां ततो निवृत्तास्सुखिनो भविष्यथ ॥

mahendrakāntāṃ vanaṣaṇḍamaṇḍitāṃ diśaṃ caritvā nipuṇena vānarāḥ |
avāpya sītāṃ raghuvaṃśajapriyāṃ tato nivṛttāssukhino bhaviṣyatha ||